បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការខ្វះព័ត៌មានអំពីការឆ្លងព្រូន Ascaris suum នៅក្នុងមាន់ និងវាយតម្លៃហានិភ័យនៃការឆ្លងជំងឺពីសត្វទៅមនុស្ស (Zoonosis) តាមរយៈការបរិភោគថ្លើមមាន់ដែលឆ្លងមេរោគដោយធម្មជាតិនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រមូលសំណាកថ្លើមមាន់ពីទីផ្សារ និងប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសវិភាគ DNA ដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទព្រូន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Nested Multiplex PCR Assay ការធ្វើតេស្តដោយបច្ចេកទេស Nested Multiplex PCR |
មានភាពជាក់លាក់ និងរសើបខ្ពស់ដែលអាចបែងចែកប្រភេទព្រូន A. suum, T. canis និង T. cati បានយ៉ាងច្បាស់លាស់ ទោះបីជាគ្មានរោគសញ្ញាលើថ្លើមក៏ដោយ។ | ទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ទំនើប ចំណាយថវិកាច្រើន និងត្រូវការអ្នកមានជំនាញបច្ចេកទេសខ្ពស់ក្នុងការអនុវត្ត។ | រកឃើញ DNA របស់ព្រូន A. suum ចំនួន ២ ករណី ក្នុងចំណោមសំណាកថ្លើមមាន់ ៩៤ ដែលមើលមិនឃើញរោគសញ្ញាដោយភ្នែកទទេ។ |
| Macroscopic Inspection (White Spot Lesions) ការពិនិត្យមើលរោគសញ្ញាស្នាមអុចសលើថ្លើមដោយភ្នែកទទេ |
ងាយស្រួលធ្វើ មិនចំណាយថវិកា និងអាចអនុវត្តបានភ្លាមៗនៅទីវាល ឬទីផ្សារ។ | មិនមានភាពជាក់លាក់ ដោយស្នាមអុចសអាចបណ្តាលមកពីជំងឺផ្សេង (ដូចជាជំងឺ Marek's) ហើយមិនអាចរកឃើញការឆ្លងក្នុងដំណាក់កាលដំបូងឡើយ។ | រកឃើញថ្លើមមានស្នាមអុចសចំនួន ១៥ ករណី ប៉ុន្តែគ្មានសំណាកណាមួយមានផ្ទុក DNA ព្រូនដែលកំពុងសិក្សានោះទេ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តបច្ចេកទេសរាវរកនេះ ទាមទារការបំពាក់ឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ជីវវិទ្យាម៉ូលេគុលកម្រិតស្តង់ដារ និងសារធាតុគីមីមួយចំនួនសម្រាប់ការចម្រាញ់ DNA ។
ការសិក្សានេះប្រមូលសំណាកថ្លើមមាន់តែ ៩៤ គំរូពីរាជធានីហាណូយ និងខេត្តជិតខាងមួយចំនួនក្នុងប្រទេសវៀតណាម ដែលជាទំហំសំណាកតូច និងផ្តោតតែលើមាន់លែង (Free-range chickens)។ កត្តានេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាមានការចិញ្ចឹមមាន់លែងតាមផ្ទះច្រើន និងមានការប្រើប្រាស់លាមកសត្វជាជី ដែលអាចបង្កហានិភ័យស្រដៀងគ្នាប៉ុន្តែអាចមានអត្រាឆ្លងខុសគ្នាអាស្រ័យលើអនាម័យបរិស្ថានក្នុងតំបន់។
វិធីសាស្ត្រ និងលទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ពិសេសក្នុងការគ្រប់គ្រងជំងឺឆ្លងពីសត្វមកមនុស្ស។
សរុបមក ការអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះនឹងជួយពង្រឹងសមត្ថភាពរាវរកជំងឺ Zoonosis របស់កម្ពុជា និងលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងពីអនាម័យចំណីអាហារ និងការចិញ្ចឹមសត្វ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Nested multiplex PCR (ប្រតិកម្មខ្សែសង្វាក់ប៉ូលីមេរ៉ាសចម្រុះតម្រួត) | ជាបច្ចេកទេសជីវវិទ្យាម៉ូលេគុលដែលប្រើប្រាស់ប្រតិកម្ម PCR ចំនួនពីរដងតម្រួតគ្នា (Nested) និងមានសមត្ថភាពពង្រីក DNA គោលដៅច្រើនប្រភេទក្នុងពេលតែមួយ (Multiplex) ដើម្បីបង្កើនភាពរសើបនិងភាពជាក់លាក់ក្នុងការស្វែងរកអត្តសញ្ញាណមេរោគ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់កែវពង្រីកឆ្លុះរកមើលម្ជុលក្នុងបាតសមុទ្រ ហើយបន្ទាប់មកប្រើកែវមីក្រូទស្សន៍ឆ្លុះមើលម្ជុលនោះម្តងទៀតដើម្បីឱ្យប្រាកដថាជាប្រភេទម្ជុលអ្វីពិតប្រាកដ។ |
| Paratenic host (ធ្មួលចម្លងបណ្តោះអាសន្ន) | ជាសត្វដែលដើរតួជាកន្លែងផ្ទុកនិងដឹកជញ្ជូនភ្នាក់ងារចម្លងរោគ (ដូចជាដង្កូវព្រូន) ដោយមិនមានការវិវត្ត ឬលូតលាស់ទៅជាទម្រង់ពេញវ័យឡើយ ហើយវាអាចចម្លងបន្តទៅធ្មួលចុងក្រោយ (Definitive host) ឬមនុស្សនៅពេលត្រូវបានស៊ី។ | ដូចជាឡានក្រុងដែលដឹកអ្នកដំណើរ (មេរោគ) ពីចំណតមួយទៅចំណតមួយទៀត ដោយមិនមានការផ្លាស់ប្តូររូបរាងឬទំហំរបស់អ្នកដំណើរនោះឡើយ។ |
| Ascarid larva migrans syndrome (រោគសញ្ញាដង្កូវព្រូនផ្លាស់ទីក្នុងសរីរាង្គ) | ជារោគសញ្ញាដែលកើតឡើងនៅពេលដង្កូវព្រូនសត្វ (ដូចជាព្រូន Ascaris suum របស់ជ្រូក) ឆ្លងចូលទៅក្នុងខ្លួនមនុស្ស ហើយធ្វើចលនាវង្វេងចូលទៅកាន់សរីរាង្គផ្សេងៗ (ដូចជាថ្លើម សួត ឬខួរក្បាល) បង្កឱ្យមានការរលាក និងខូចខាតជាលិកាធ្ងន់ធ្ងរ។ | ដូចជាភ្ញៀវទេសចរដែលវង្វេងផ្លូវក្នុងទីក្រុង ហើយដើរចូលទៅតំបន់ហាមឃាត់រហូតបង្កភាពវឹកវរដល់សន្តិសុខក្នុងតំបន់នោះ។ |
| White spot lesions (ស្នាមដំបៅអុចស) | ជាស្លាកស្នាមរលាក ឬការខូចខាតជាលិកាដែលបន្សល់ទុកនៅលើផ្ទៃនៃសរីរាង្គ (ដូចជាថ្លើមជ្រូក ឬថ្លើមមាន់) ដែលបណ្តាលមកពីការជ្រៀតចូលនិងការផ្លាស់ទីរបស់កូនព្រូន (Larvae) នៅក្នុងសរីរាង្គនោះ។ | ដូចជាស្នាមដានជើងកខ្វក់ដែលបន្សល់ទុកនៅលើកម្រាលឥដ្ឋ បន្ទាប់ពីមាននរណាម្នាក់ដើរជាន់កាត់ទីនោះ។ |
| Embryonated eggs (ស៊ុតព្រូនមានកូនញាស់) | ជាស៊ុតព្រូនដែលបានវិវត្តនៅក្នុងបរិស្ថានខាងក្រៅរហូតមានកំណកកូនដង្កូវនៅខាងក្នុង ដែលជាដំណាក់កាលអាចចម្លងរោគបាន (Infective stage) នៅពេលដែលសត្វ ឬមនុស្សលេបវាចូលទៅក្នុងពោះវៀន។ | ដូចជាគ្រាប់ពូជរុក្ខជាតិដែលបានបណ្ដុះឫសរួចជាស្រេច ហើយត្រៀមខ្លួនដុះលូតលាស់ភ្លាមៗនៅពេលធ្លាក់ចូលទៅដល់ក្នុងដីល្អ។ |
| Alkaline-lysis method (វិធីសាស្ត្របំបែកកោសិកាដោយជាតិក្បុង) | ជាបច្ចេកទេសក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដែលប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីមានលក្ខណៈជាបាស (Alkaline) ដូចជា NaOH គួបផ្សំជាមួយកម្ដៅ ដើម្បីបំបែកជញ្ជាំងកោសិកា និងរំលាយប្រូតេអ៊ីន ក្នុងគោលបំណងទាញយក DNA ចេញពីជាលិកា។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់សាប៊ូនិងទឹកក្ដៅដើម្បីរំលាយខ្លាញ់និងក្អែលចេញពីចាន ដើម្បីយកតែផ្ទៃចានស្អាតសុទ្ធ។ |
| Eosinophilia (ការកើនឡើងកោសិកាឈាមសប្រភេទអ៊ីអូស៊ីណូហ្វីល) | ជាស្ថានភាពវេជ្ជសាស្ត្រដែលបរិមាណកោសិកាឈាមសប្រភេទ Eosinophil កើនឡើងខ្ពស់ខុសធម្មតានៅក្នុងចរន្តឈាម ដែលជាទូទៅវាកើតឡើងដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងការបង្ករោគដោយប៉ារ៉ាស៊ីត (ដូចជាព្រូន) ឬដោយសារប្រតិកម្មអាឡែហ្ស៊ី។ | ដូចជាការកេណ្ឌកងទ័ពពិសេសយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ភ្លាមៗ ដើម្បីត្រៀមវាយប្រហារទៅលើសត្រូវ (ព្រូន) ដែលទើបតែឈ្លានពានចូលប្រទេស។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
