បញ្ហា (The Problem)៖ ជំងឺរុក្ខជាតិគឺជាកត្តាចម្បងដែលកាត់បន្ថយទិន្នផលកសិកម្ម និងនាំឱ្យមានការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីយ៉ាងច្រើន ដែលទាមទារឱ្យមានវិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងជំងឺដែលមិនប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន តាមរយៈការបង្កាត់ពូជដំណាំឱ្យមានភាពធន់នឹងជំងឺតាមបែបពន្ធុវិទ្យា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានពិនិត្យឡើងវិញនូវការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាសញ្ញាសម្គាល់ DNA សម្រាប់ការជ្រើសរើសពូជ ដោយផ្តោតលើប្រភេទនៃហ្សែនធន់នឹងជំងឺ និងយុទ្ធសាស្ត្រផ្គុំហ្សែនក្នុងដំណាំសំខាន់ៗ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Conventional Selection ការជ្រើសរើសពូជតាមបែបប្រពៃណី |
មិនទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ទំនើប និងចំណាយដើមទុនតិចក្នុងការចាប់ផ្តើម។ | ចំណាយពេលយូរ ត្រូវការលំហដីធំសម្រាប់ដាំដុះសាកល្បង លំបាកក្នុងការវាយតម្លៃលក្ខណៈស្មុគស្មាញ និងរងឥទ្ធិពលខ្លាំងពីបរិស្ថានខាងក្រៅ។ | ត្រូវចំណាយពេលរហូតដល់ ១០ ឆ្នាំ សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍពូជដំឡូងមីថ្មីមួយ។ |
| Marker-Assisted Selection (MAS) ការជ្រើសរើសដោយប្រើសញ្ញាសម្គាល់ DNA |
អាចធ្វើឡើងតាំងពីដំណាក់កាលកូនរុក្ខជាតិ ចំណេញពេលវេលា ទីកន្លែងដាំដុះ និងមានភាពសុក្រឹតខ្ពស់ដោយមិនរងឥទ្ធិពលពីបរិស្ថាន។ អនុញ្ញាតឱ្យអនុវត្តការផ្គុំហ្សែន (Gene pyramiding) បានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ | ត្រូវការមន្ទីរពិសោធន៍បំពាក់ឧបករណ៍ទំនើប អ្នកជំនាញបច្ចេកទេស និងចំណាយខ្ពស់ក្នុងការស្រាវជ្រាវដំបូងដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណសញ្ញាសម្គាល់ DNA ។ | អាចកាត់បន្ថយពេលវេលាអភិវឌ្ឍ និងផ្សព្វផ្សាយពូជដំឡូងមីថ្មីមកត្រឹមត្រឹមតែ ៦ ឆ្នាំ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ទោះបីជាឯកសារមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតពីតម្លៃជាតួលេខ ប៉ុន្តែការអនុវត្តបច្ចេកទេស MAS ទាមទារការវិនិយោគលើបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍ជីវសាស្ត្រម៉ូលេគុលកម្រិតខ្ពស់ និងសារធាតុគីមីប្រើប្រាស់ជាក់លាក់។
ការសិក្សានេះផ្អែកលើទិន្នន័យស្រាវជ្រាវពីប្រទេសថៃ និងករណីសិក្សាអន្តរជាតិ (កូឡុំប៊ី អាហ្វ្រិក) លើដំណាំសណ្តែកសៀង ដំឡូងមី និងដំឡូងបារាំង។ ទោះបីជាលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុថៃស្រដៀងគ្នានឹងកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែភាពចម្រុះនៃភ្នាក់ងារបង្កជំងឺ និងប្រភេទពូជរុក្ខជាតិក្នុងស្រុកអាចមានភាពខុសគ្នា ដែលតម្រូវឱ្យមានការធ្វើតេស្តផ្ទៀងផ្ទាត់ឡើងវិញ មុននឹងអនុវត្តផ្ទាល់នៅកម្ពុជា។
បច្ចេកវិទ្យា MAS នេះមានសក្តានុពលយ៉ាងធំធេងសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងជំងឺរុក្ខជាតិដែលកំពុងបំផ្លាញទិន្នផលសេដ្ឋកិច្ច។
ការវិនិយោគលើការបង្កាត់ពូជដោយប្រើម៉ូលេគុល (Molecular Breeding) នៅកម្ពុជានឹងកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើការនាំចូលសារធាតុគីមីកសិកម្ម និងជួយធានាសុវត្ថិភាពស្បៀងក្នុងបរិបទនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Marker-assisted selection (MAS) (ការជ្រើសរើសដោយប្រើសញ្ញាសម្គាល់ DNA) | ការជ្រើសរើសពូជដំណាំដោយផ្អែកលើទិន្នន័យនៃសញ្ញាសម្គាល់ DNA ដែលមានទំនាក់ទំនងជាមួយហ្សែនគោលដៅ ជំនួសឱ្យការរង់ចាំវាយតម្លៃរូបរាងឬលក្ខណៈខាងក្រៅរបស់វា ដែលជួយឱ្យការបង្កាត់ពូជមានភាពរហ័ស និងសុក្រឹតខ្ពស់។ | ដូចជាការប្រើម៉ាស៊ីនស្កេនបាកូដលើទំនិញ ដើម្បីដឹងពីគុណភាពខាងក្នុងភ្លាមៗ ដោយមិនបាច់ហែកសំបកមើលផ្ទាល់។ |
| Gene pyramiding (ការផ្គុំហ្សែនបញ្ចូលគ្នា) | យុទ្ធសាស្ត្រក្នុងការប្រមូលផ្តុំហ្សែនធន់នឹងជំងឺច្រើនជាងមួយ (ទាំងហ្សែនសំខាន់ និងបន្ទាប់បន្សំ) ពីឪពុកម្តាយផ្សេងៗគ្នា បញ្ចូលទៅក្នុងពូជរុក្ខជាតិតែមួយ ដើម្បីឱ្យវាមានភាពធន់យូរអង្វែង និងពិបាកឱ្យមេរោគសម្របខ្លួនយកឈ្នះបាន។ | ដូចជាការសង់ជញ្ជាំងការពារច្រើនជាន់ដែលមានទម្រង់ខុសៗគ្នា ដើម្បីការពារបន្ទាយពីការវាយប្រហាររបស់សត្រូវពីគ្រប់ទិសទី។ |
| Quantitative trait loci (QTL) (ទីតាំងហ្សែនកំណត់លក្ខណៈបរិមាណ) | ទីតាំងតំបន់ DNA លើក្រូម៉ូសូមដែលផ្ទុកហ្សែនបន្ទាប់បន្សំ (Minor genes) ជាច្រើន ដែលធ្វើការរួមគ្នាដើម្បីគ្រប់គ្រងលក្ខណៈរូបសាស្ត្រណាមួយរបស់រុក្ខជាតិ ដូចជាកម្រិតនៃភាពធន់មួយផ្នែក (Partial resistance) ទៅនឹងជំងឺ។ | ដូចជាក្រុមកម្មករតូចៗជាច្រើននាក់ដែលសហការគ្នាធ្វើការងារធំមួយ ដែលម្នាក់ៗចូលរួមចំណែកបន្តិចបន្តួចដើម្បីសម្រេចលទ្ធផលជោគជ័យ។ |
| Hypersensitive response (HR) (ប្រតិកម្មឆ្លើយតបយ៉ាងរហ័ស) | យន្តការការពារខ្លួនរបស់រុក្ខជាតិ នៅពេលដែលវាចាប់សញ្ញាដឹងពីវត្តមានមេរោគ ធ្វើឱ្យកោសិការុក្ខជាតិនៅតំបន់រងការវាយប្រហារនោះស្លាប់ភ្លាមៗ ដើម្បីកាត់ផ្តាច់ការផ្គត់ផ្គង់អាហារ និងទប់ស្កាត់ការរីករាលដាលនៃមេរោគទៅកន្លែងផ្សេង។ | ដូចជាការកាត់ផ្តាច់ស្ពាន ឬដុតបំផ្លាញផ្លូវចូលទីក្រុងចោលភ្លាមៗ ដើម្បីកុំឱ្យទ័ពសត្រូវអាចឆ្លងចូលមកវាយប្រហារដល់ខាងក្នុងបាន។ |
| Major gene / Resistance gene (R gene) (ហ្សែនចម្បង / ហ្សែនធន់) | ប្រភេទហ្សែនដែលអាចកំណត់ពីភាពធន់របស់រុក្ខជាតិបានយ៉ាងច្បាស់លាស់និងពេញលេញ (Complete resistance) ដោយវាដើរតួក្នុងការទទួលស្គាល់ផលិតផលបញ្ចេញដោយមេរោគ ហើយបញ្ជាឱ្យរុក្ខជាតិទប់ទល់ភ្លាមៗ។ | ដូចជាប្រព័ន្ធសម្គាល់ផ្ទៃមុខដ៏ឆ្លាតវៃ បើវាស្គាល់មុខសត្រូវច្បាស់ វានឹងចាក់សោរបិទទ្វារមិនឱ្យមេរោគចូលបំផ្លាញបានឡើយ។ |
| Avirulence gene (Avr) (ហ្សែនគ្មានកម្លាំងបង្កជំងឺ) | ហ្សែនរបស់ភ្នាក់ងារបង្កជំងឺ (Pathogen) ដែលផលិតសារធាតុម្យ៉ាង ដែលត្រូវរុក្ខជាតិមានហ្សែន R ចាប់សញ្ញាបាន ធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិបញ្ចេញប្រតិកម្មការពារខ្លួនទាន់ពេល ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យមេរោគនោះមិនអាចបង្កជំងឺលើរុក្ខជាតិបាន។ | ដូចជាផ្លាកសញ្ញាសម្គាល់ខ្លួននៅលើឯកសណ្ឋានរបស់ចោរ ដែលធ្វើឱ្យប៉ូលិស (រុក្ខជាតិ) ងាយចំណាំមុខ និងចាប់ខ្លួនបានលឿនមុនពេលពួកគេធ្វើសកម្មភាព។ |
| Simple sequence repeat (SSR) (សញ្ញាសម្គាល់លំដាប់សារឡើងវិញសាមញ្ញ) | ប្រភេទនៃសញ្ញាសម្គាល់ DNA ដែលមានបណ្តុំនុយក្លេអូទីតខ្លីៗរៀបជារង្វិលជុំដដែលៗ ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនិយមប្រើដើម្បីតាមដានរកទីតាំងហ្សែន ដោយសារវាមានភាពខុសប្លែកគ្នាខ្ពស់ពីពូជមួយទៅពូជមួយ។ | ដូចជាការសម្គាល់មនុស្សដោយមើលទម្រង់ស្នាមម្រាមដៃ ដែលមនុស្សម្នាក់ៗមានស្នាមឆ្នូតៗដដែលៗ ប៉ុន្តែទម្រង់ខុសៗគ្នា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
