បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហាជំងឺរុក្ខជាតិ (ដូចជាជំងឺច្រែះសណ្តែកសៀង) និងលក្ខណៈក្សេត្រសាស្ត្រមិនល្អនៅក្នុងការដាំដុះសណ្តែកសៀងនៅប្រទេសថៃ ដោយស្វែងរកពូជថ្មីដែលធន់និងផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសបង្កការបំប្លែងពូជដោយប្រើកាំរស្មីហ្គាម៉ា ដើម្បីកែលម្អពូជសណ្តែកសៀង និងធ្វើការសាកល្បងទិន្នផលនៅទីវាលដើម្បីប្រៀបធៀបជាមួយពូជដើម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Gamma Ray Irradiation (100-150 Gy) ការបាញ់កាំរស្មីហ្គាម៉ា (១០០-១៥០ Gy) |
អាចបង្កើតពូជថ្មីដែលធន់នឹងជំងឺបានល្អ (ឧទាហរណ៍៖ ជំងឺច្រែះ) និងផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ជាងពូជដើមយ៉ាងច្បាស់លាស់។ វាជាវិធីសាស្ត្រដែលទទួលបានជោគជ័យបំផុតក្នុងការសិក្សានេះ។ | ទាមទារបរិក្ខារបាញ់កាំរស្មីនុយក្លេអ៊ែរដែលមានតម្លៃថ្លៃ និងសុវត្ថិភាពខ្ពស់ ព្រមទាំងចំណាយពេលយូរក្នុងការដាំសាកល្បងជ្រើសរើសពូជ។ | ពូជបំប្លែង CM60-10kr-71 ផ្តល់ទិន្នផលជាមធ្យម ២,៦៤ តោន/ហិកតា ធៀបនឹង ១,៦១ តោន/ហិកតានៃពូជដើម (Chiang Mai 60)។ |
| Chemical Mutagenesis (Ethyl Methanesulfonate - EMS) ការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីបង្កការបំប្លែងពូជ (EMS) |
ងាយស្រួលអនុវត្តជាងការបាញ់កាំរស្មី និងមិនសូវត្រូវការបរិក្ខារស្មុគស្មាញសម្រាប់ការបង្កការបំប្លែងពូជ។ | អត្រានៃការរស់រានមានជីវិតរបស់គ្រាប់ពូជអាចទាប ហើយជារឿយៗវាផ្តល់ទិន្នផលទាបបន្ទាប់ពីការបំប្លែងរួច ដែលពិបាកក្នុងការណែនាំឱ្យកសិករប្រើប្រាស់។ | អាចបង្កើតពូជធន់នឹងជំងឺ Anthracnose តែមានបញ្ហាដើមទាបពេក និងផ្តល់ទិន្នផលត្រឹមតែ ២៧០ គីឡូក្រាមក្នុងមួយរ៉ៃ។ |
| In vitro culture with Irradiation ការបណ្តុះជាលិកាផ្សំជាមួយការបាញ់កាំរស្មី |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់និងលឿនជាងការបាញ់លើគ្រាប់ពូជផ្ទាល់ ព្រមទាំងអាចជំរុញការលូតលាស់នៃអំប្រ៊ីយ៉ុង (embryo) បានល្អក្នុងកម្រិតកាំរស្មីសមស្រប។ | ទាមទារមន្ទីរពិសោធន៍បណ្តុះជាលិកា (In vitro culture) អ្នកជំនាញកម្រិតខ្ពស់ និងការថែទាំយ៉ាងដិតដល់។ | អំប្រ៊ីយ៉ុងអាចលូតលាស់ក្នុងមជ្ឈដ្ឋានមានកម្រិតអំបិល (NaCl) ខ្ពស់ ដែលបង្ហាញពីសក្តានុពលនៃភាពធន់នឹងដីប្រៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តបច្ចេកទេសបំប្លែងពូជដំណាំនេះទាមទារនូវធនធានពិសេសៗ ទាំងបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍ និងទីតាំងសាកល្បងនៅទីវាល។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងប្រទេសថៃ (ដូចជាតំបន់ឈៀងម៉ៃ និងសុខោទ័យ) ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៧១ ដល់ ២០០១ ដោយប្រើប្រាស់ពូជសណ្តែកសៀងក្នុងស្រុករបស់ថៃ។ លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទមេរោគរុក្ខជាតិនៅទីនោះមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងមកនឹងប្រទេសកម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ភាពប្រែប្រួលនៃប្រភេទដី និងមេរោគប្រចាំតំបន់ ទាមទារឱ្យមានការធ្វើតេស្តសាកល្បងពូជទាំងនេះឡើងវិញនៅលើទឹកដីកម្ពុជាផ្ទាល់មុននឹងយកទៅចែកចាយពាណិជ្ជកម្ម។
បច្ចេកទេសបង្កការបំប្លែងពូជនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងសក្តានុពលខ្លាំងណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ពិសេសក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាជំងឺដំណាំ និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
ជារួម ការប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសបំប្លែងពូជដោយវិទ្យុសកម្ម និងគីមី អាចជួយធានាសន្តិសុខស្បៀង និងបង្កើនប្រាក់ចំណូលដល់កសិករកម្ពុជា តាមរយៈការផ្តល់នូវពូជដំណាំដែលធន់នឹងជំងឺ និងមានទិន្នផលខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Gamma irradiation (ការបាញ់កាំរស្មីហ្គាម៉ា) | ការប្រើប្រាស់កាំរស្មីអគ្គិសនីម៉ាញេទិកដែលមានថាមពលខ្ពស់ដើម្បីជ្រាបចូលទៅក្នុងកោសិការុក្ខជាតិ និងផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធ DNA របស់វា ដើម្បីបង្កើតបានជាពូជដែលមានលក្ខណៈថ្មីៗ។ | ដូចជាការបាញ់ពន្លឺឡាស៊ែរទៅកាត់តខ្សែ DNA របស់រុក្ខជាតិដើម្បីឲ្យវាដុះមកមានរាងរៅ ឬលក្ខណៈពិសេសខុសពីមុន។ |
| Induced mutation (ការបង្កការបំប្លែងពូជ) | ដំណើរការដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើប្រាស់ភ្នាក់ងាររូបវន្ត (ដូចជាកាំរស្មី) ឬភ្នាក់ងារគីមី (ដូចជា EMS) ដើម្បីពន្លឿនការផ្លាស់ប្តូរហ្សែនរបស់រុក្ខជាតិ ដើម្បីបង្កើតពូជថ្មីដែលល្អជាងមុន កាត់បន្ថយពេលវេលាជាងការបង្កាត់ពូជតាមធម្មជាតិ។ | ដូចជាការច្នៃម៉ាស៊ីនចាស់មួយដោយចេតនា តាមរយៈការប្តូរគ្រឿងបន្លាស់ខ្លះៗ ដើម្បីឱ្យវារត់លឿនជាងមុន ឬស៊ីសាំងតិចជាងមុន។ |
| Ethyl Methanesulfonate / EMS (អេទីល មេតានស៊ុលហ្វូណាត) | ជាសមាសធាតុគីមីម្យ៉ាងដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងការស្រាវជ្រាវកសិកម្ម ដើម្បីបង្កឱ្យមានការបំប្លែងពូជ (mutation) តាមរយៈការធ្វើអន្តរាគមន៍និងកែប្រែម៉ូលេគុល DNA របស់គ្រាប់ពូជ។ | ដូចជាទឹកថ្នាំវេទមន្តដែលពេលគេត្រាំគ្រាប់ពូជចូលទៅ វាចូលទៅកែប្រែប្លង់គោល (DNA) របស់គ្រាប់ពូជនោះឱ្យដុះមកប្លែកពីធម្មតា។ |
| Epiphytotic conditions (លក្ខខណ្ឌជំងឺរាតត្បាតលើរុក្ខជាតិ) | ស្ថានភាពដែលជំងឺរុក្ខជាតិមួយបានផ្ទុះឡើង និងរីករាលដាលយ៉ាងរហ័សក្នុងកម្រិតធ្ងន់ធ្ងរទៅលើដំណាំនៅក្នុងតំបន់ណាមួយ (ស្រដៀងនឹងពាក្យ Epidemic ដែលប្រើលើមនុស្ស)។ | ដូចជាពេលដែលមានជំងឺផ្តាសាយធំឆ្លងរាលដាលពាសពេញសាលារៀន ដែលធ្វើឱ្យសិស្សស្ទើរតែទាំងអស់ឈឺក្នុងពេលតែមួយអញ្ចឹងដែរ។ |
| Phakopsora pachyrhizi (មេរោគផ្សិតបង្កជំងឺច្រែះសណ្តែកសៀង) | ជាប្រភេទមេរោគផ្សិតដែលបង្កឱ្យមានជំងឺច្រែះស្លឹក (Rust disease) លើដើមសណ្តែកសៀង ដែលបំផ្លាញស្លឹក និងកាត់បន្ថយទិន្នផលយ៉ាងខ្លាំងប្រសិនបើមិនមានការទប់ស្កាត់ ឬប្រើប្រាស់ពូជដែលធន់។ | ដូចជាច្រែះដែលស៊ីដែក មេរោគផ្សិតនេះស៊ីស្លឹកសណ្តែកសៀងធ្វើឱ្យវាមានស្នាមអុចៗពណ៌ត្នោត និងជ្រុះស្លឹកមុនអាយុរហូតដល់ងាប់ដើម។ |
| In vitro culture (ការបណ្តុះជាលិកាក្នុងកែវពិសោធន៍) | បច្ចេកទេសបណ្តុះកោសិកា ជាលិកា ឬសរីរាង្គរុក្ខជាតិនៅក្នុងដប ឬចានពិសោធន៍ដែលមានផ្ទុកសារធាតុចិញ្ចឹមគ្រប់គ្រាន់ ក្រោមលក្ខខណ្ឌគ្មានមេរោគ ដើម្បីបំបែក ឬបង្កើតរុក្ខជាតិថ្មីយ៉ាងរហ័ស។ | ដូចជាការយកទារកទៅចិញ្ចឹមក្នុងទូកញ្ចក់ពិសេសដែលមានការផ្គត់ផ្គង់អាហាររហូតដល់ធំធាត់ ជំនួសឱ្យការធំធាត់ក្នុងពោះម្តាយតាមធម្មជាតិ។ |
| Somatic embryo (អំប្រ៊ីយ៉ុងសូម៉ាទិក) | ជាអំប្រ៊ីយ៉ុងរបស់រុក្ខជាតិដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងពីកោសិកាធម្មតា (ដូចជាកោសិការស្លឹក ដើម ឬឫស) ជាជាងកោសិកាបន្តពូជ (មេជីវិតឈ្មោល និងញី) តាមរយៈបច្ចេកទេសបណ្តុះជាលិកា។ | ដូចជាការយកសាច់មួយដុំតូចពីដៃរបស់យើង ទៅបណ្តុះចេញជាមនុស្សថ្មីម្នាក់ទៀត ដោយមិនបាច់ឆ្លងកាត់ការបង្កកំណើតពីឪពុកម្តាយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
