បញ្ហា (The Problem)៖ ដំណាំ Jatropha curcas គឺជាប្រភពថាមពលបាយអូឌីសែលដ៏មានសក្តានុពល ប៉ុន្តែវាមានមូលដ្ឋានសេនេទិចចង្អៀត និងទិន្នផលគ្រាប់ទាប ដែលទាមទារឱ្យមានការបង្កាត់ពូជអន្តរប្រភេទ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការផ្ទៀងផ្ទាត់កូនកាត់ពិតប្រាកដនៅតែជាបញ្ហាប្រឈមដែលទាមទារនូវឧបករណ៍សេនេទិចច្បាស់លាស់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានចម្រាញ់ DNA ពីមេបា និងកូនកាត់ បង្កើតប្រ៊ីម័រ (Primers) ជាក់លាក់ និងប្រើប្រាស់ប្រតិកម្មខ្សែច្រវ៉ាក់ប៉ូលីមេរ៉ាស (PCR) ដើម្បីសាកល្បងប្រសិទ្ធភាពនៃម៉ាកឃ័រទាំងបីប្រភេទ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Microsatellite (SSR) Markers ម៉ាកឃ័រមីក្រូសាតែលឡាយ (SSR) |
មានចរិតលក្ខណៈសហដូមីណង់ (Co-dominant) ដែលអាចផ្តល់ព័ត៌មានសេនេទិចច្រើន សម្បូរបែប និងអាចផ្ទេរការប្រើប្រាស់ឆ្លងប្រភេទរុក្ខជាតិបានយ៉ាងល្អ។ | អាចមានបាតុភូតរអិល (Replication slippage) ពេលពង្រីក DNA ដែលបង្កើតបានជា 'Stutter bands' ធ្វើឱ្យការអានលទ្ធផលមានភាពស្មុគស្មាញបន្តិច។ | ម៉ាកឃ័រចំនួន ២២ គូត្រូវបានអភិវឌ្ឍដោយជោគជ័យ និងមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណកូនកាត់នៃអន្តរទម្រង់ទាំងបី។ |
| Gene-specific Markers (SSCP) ម៉ាកឃ័រជាក់លាក់ហ្សែនតាមបច្ចេកទេស SSCP |
ភ្ជាប់ផ្ទាល់ទៅនឹងបម្រែបម្រួលរូបរាង (Phenotypic variation) មានប្រយោជន៍សម្រាប់ការជ្រើសរើសលក្ខណៈសម្បត្តិពូជដែលចង់បាន។ | ទាមទារបច្ចេកទេស SSCP លើជែល Polyacrylamide ហើយជួនកាលវាពង្រីកហ្សែនជាក្រុមដែលធ្វើឱ្យការបកស្រាយលទ្ធផលមានការលំបាក។ | ម៉ាកឃ័រចំនួន ១៨ គូត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយប្រសិទ្ធភាពដើម្បីបញ្ជាក់កូនកាត់ និងបែងចែកអាឡែល (Alleles) របស់មេបា។ |
| Species-specific Markers ម៉ាកឃ័រជាក់លាក់ប្រភេទ |
មានភាពជាក់លាក់ខ្ពស់បំផុតចំពោះប្រភេទរុក្ខជាតិគោលដៅ ល្អឥតខ្ចោះសម្រាប់ការបញ្ជាក់ប្រភពមេបាពិតប្រាកដក្នុងកូនកាត់អន្តរប្រភេទ។ | ទាមទារដំណើរការស្មុគស្មាញ និងចំណាយពេលច្រើននៅដំណាក់កាលអភិវឌ្ឍន៍ដំបូង ដូចជាការកាត់ដោយអង់ស៊ីម (Restriction enzyme) ការក្លូន និងការកំណត់លំដាប់ DNA ។ | ម៉ាកឃ័រចំនួន ២៥ គូត្រូវបានបង្កើតឡើង និងមានភាពជាក់លាក់ផ្តាច់មុខចំពោះប្រភេទ Jatropha នីមួយៗ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានមន្ទីរពិសោធន៍ជីវសាស្ត្រម៉ូលេគុលកម្រិតខ្ពស់ និងអ្នកជំនាញផ្នែកសេនេទិចរុក្ខជាតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ប្រភេទរុក្ខជាតិ Jatropha ចំនួន ៥ ប្រភេទដែលមានក្នុងស្រុក។ ទិន្នន័យសេនេទិចនេះអាចមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ចំពោះតែរុក្ខជាតិនៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ហេតុនេះ វាជារឿងសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជាដែលត្រូវយកម៉ាកឃ័រទាំងនេះមកសាកល្បងជាមួយពូជ Jatropha ក្នុងស្រុកមុននឹងអនុវត្តពេញលេញ។
វិធីសាស្ត្រអភិវឌ្ឍម៉ាកឃ័រ DNA នេះមានសក្តានុពលដ៏ធំធេងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវកម្មវិធីបង្កាត់ពូជដំណាំ។
ការធ្វើសមាហរណកម្មបច្ចេកវិទ្យាម៉ាកឃ័រម៉ូលេគុលនេះ នឹងជួយប្រែក្លាយកម្មវិធីបង្កាត់ពូជដំណាំនៅកម្ពុជាឱ្យមានភាពច្បាស់លាស់ ស៊ីជម្រៅ និងចំណេញពេលវេលាជាងការបង្កាត់ពូជតាមបែបប្រពៃណី។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Microsatellite marker (ម៉ាកឃ័រមីក្រូសាតែលឡាយ) | ជាប្រភេទម៉ាកឃ័រ DNA ដែលមានលំដាប់នុយក្លេអូទីតខ្លីៗផ្ទួនគ្នា (១ ទៅ ៦ បាស) ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់កំណត់អត្តសញ្ញាណសេនេទិច ពីព្រោះវាមានបម្រែបម្រួលខ្ពស់រវាងបុគ្គល និងងាយស្រួលក្នុងការរកភាពខុសគ្នារវាងហ្សែន។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ វាជួយបញ្ជាក់ថា តើកូនកាត់ពិតជាទទួលបាន DNA ពីមេបាទាំងសងខាងឬយ៉ាងណា។ | ដូចជាការពិនិត្យមើល 'លេខកូដសម្ងាត់' ឬ 'ស្នាមម្រាមដៃ' តូចៗនៅលើខ្សែរថភ្លើង (DNA) ដើម្បីដឹងថារថភ្លើងនេះចេញមកពីរោងចក្រណាមួយឱ្យប្រាកដ។ |
| Interspecific hybridization (ការបង្កាត់កូនអន្តរប្រភេទ) | គឺជាដំណើរការនៃការបង្កាត់ពូជរវាងរុក្ខជាតិ ឬសត្វដែលស្ថិតនៅក្នុងប្រភេទ (Species) ផ្សេងគ្នា ប៉ុន្តែក្នុងសែន (Genus) តែមួយ ដើម្បីបង្កើតកូនកាត់ថ្មីដែលប្រមូលផ្តុំលក្ខណៈល្អៗពីមេបាទាំងពីរ (ឧទាហរណ៍៖ បញ្ចូលគ្នានូវទិន្នផលខ្ពស់ និងភាពធន់នឹងជំងឺ)។ | ដូចជាការយកស្វាយកែវរមៀតទៅបង្កាត់ជាមួយស្វាយពងមាន់ ដើម្បីទទួលបានពូជស្វាយថ្មីមួយដែលផ្លែធំលឿននិងមានរសជាតិឆ្ងាញ់។ |
| Polymerase chain reaction (ប្រតិកម្មខ្សែច្រវ៉ាក់ប៉ូលីមេរ៉ាស / PCR) | ជាបច្ចេកទេសក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់ថតចម្លង (copy) បំណែក DNA គោលដៅណាមួយឱ្យកើនឡើងរាប់លានដងក្នុងរយៈពេលដ៏ខ្លី ដើម្បីឱ្យគេអាចមានបរិមាណ DNA គ្រប់គ្រាន់សម្រាប់យកទៅមើល និងវិភាគបន្តបាន។ | ដូចជាការប្រើម៉ាស៊ីនថតចម្លងឯកសារ (Photocopy) ដើម្បីពង្រីកសន្លឹកក្រដាសដែលមានអក្សរតូចមួយសន្លឹក ឱ្យទៅជារាប់លានសន្លឹក ដើម្បីងាយស្រួលចែកគ្នាមើល។ |
| Single strand conformational polymorphism (បម្រែបម្រួលរូបរាងខ្សែទោល / SSCP) | ជាបច្ចេកទេសបំបែកខ្សែពហុទម្រង់ DNA ដើម្បីរកមើលភាពខុសគ្នានៃទម្រង់ ឬរូបរាងរបស់ DNA ខ្សែទោល ដែលបណ្តាលមកពីការផ្លាស់ប្តូរនុយក្លេអូទីតសូម្បីតែមួយតួ។ វាជួយឲ្យអ្នកស្រាវជ្រាវបែងចែកអាឡែល (Alleles) របស់មេបានៅក្នុងកូនកាត់បានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ | ដូចជាការបោះខ្សែញ័រពីរខ្សែដែលមានប្រវែងស្មើគ្នា ប៉ុន្តែខ្សែមួយមានបន្តុះតូចមួយធ្វើឱ្យពេលធ្លាក់មកវាមានរាងកោងខុសពីខ្សែមួយទៀត ដែលជួយឱ្យយើងចំណាំដឹងថាវាខុសគ្នា។ |
| Co-dominant marker (ម៉ាកឃ័រសហដូមីណង់) | ជាប្រភេទម៉ាកឃ័រហ្សែនដែលអាចបង្ហាញអាឡែលទាំងពីររបស់មេបាដោយស្មើភាពគ្នា ដែលអនុញ្ញាតឱ្យគេអាចបែងចែកដាច់ពីគ្នារវាងសែនប្រភេទ Homozygote (អាឡែលដូចគ្នាពីមេបាទាំងពីរ) និង Heterozygote (អាឡែលខុសគ្នា ឬកូនកាត់)។ | ដូចជាការលាយថ្នាំពណ៌ក្រហម និងសនៅលើក្រណាត់តែមួយ ហើយយើងនៅតែអាចមើលឃើញចំណុចពណ៌ក្រហម និងពណ៌សដាច់ពីគ្នាដោយមិនរលាយចូលគ្នាជាពណ៌ផ្កាឈូកឡើយ។ |
| Restriction enzyme (អង់ស៊ីមកាត់ DNA) | ជាប្រភេទអង់ស៊ីមដែលដើរតួជាកន្ត្រៃជីវសាស្រ្ត សម្រាប់កាត់ផ្តាច់ខ្សែសង្វាក់ DNA នៅត្រង់ចំណុចលំដាប់បាសជាក់លាក់ណាមួយ។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ អង់ស៊ីម MseI ត្រូវបានប្រើដើម្បីកាត់ DNA សម្រាប់ការងាររចនាម៉ាកឃ័រជាក់លាក់ប្រភេទ។ | ដូចជាកន្ត្រៃវេទមន្តដែលត្រូវបង្កើតឡើងដើម្បីកាត់តែខ្សែបូពណ៌ក្រហមដែលមានឆ្នូតសប៉ុណ្ណោះ ហើយវានឹងមិនកាត់ខ្សែបូពណ៌ផ្សេងឡើយ។ |
| Stutter bands (ស្រមោលក្រវាត់ DNA) | ជាបាតុភូតដែលលេចឡើងនៅលើជែល (Gel) ពេលធ្វើការវិភាគម៉ាកឃ័រ SSR ដែលបង្ហាញជាក្រវាត់ DNA តូចៗព្រាលៗ នៅក្បែរក្រវាត់ DNA គោលដៅចម្បង។ វាបណ្តាលមកពីការរអិលខុសបន្តិចបន្តួចរបស់អង់ស៊ីមពេលកំពុងពង្រីក DNA ក្នុងម៉ាស៊ីន PCR ។ | ដូចជារូបភាពស្រមោលព្រាលៗដែលកើតមាននៅខាងក្រោយរូបថតចម្បង ពេលដែលយើងថតរូបមនុស្សកំពុងធ្វើចលនាលឿន។ |
| Genomic DNA extraction (ការចម្រាញ់ DNA ពីហ្សេណូម) | ជាដំណើរការបំបែកយក DNA ទាំងអស់ចេញពីកោសិការបស់សារពាង្គកាយមួយ (ឧទាហរណ៍៖ ចេញពីស្លឹករុក្ខជាតិ Jatropha) ដោយលាងសម្អាតប្រូតេអ៊ីន ខ្លាញ់ និងសារធាតុផ្សេងៗទៀតចោល ដើម្បីបាន DNA សុទ្ធយកមកវិភាគ។ | ដូចជាការគោះបំបែកសំបកស៊ុត ហើយចម្រាញ់យកតែផ្នែកស្នូលក្រហម (DNA) ដោយបោះចោលសំបក និងផ្នែកស (កាកសំណល់កោសិកាផ្សេងៗ)។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
