បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃអត្រាជាប់ផ្លែទាបរបស់ធូរេន (Durio zibithinus L.) ពូជ Cha-nee និង Kanyao នៅពេលលំអងដោយធម្មជាតិឬលំអងខ្លួនឯង។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការបង្កាត់ពូជឆ្លងដោយដៃ (Hand cross-pollination) លើធូរេនពូជ Cha-nee និង Kanyao ជាមួយនឹងលំអងឈ្មោលពីពូជផ្សេងៗគ្នានៅក្នុងខេត្តចันทបុរី ប្រទេសថៃ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Open-pollination (Natural Pollination) ការលំអងដោយធម្មជាតិ (Open-pollination) |
មិនចំណាយប្រាក់ និងកម្លាំងពលកម្ម ព្រោះដំណើរការបង្កាត់ពូជប្រព្រឹត្តទៅដោយធម្មជាតិ (តាមរយៈខ្យល់ ឬសត្វល្អិត)។ | អត្រាជាប់ផ្លែទាបខ្លាំង ជាពិសេសចំពោះពូជមួយចំនួន (មានភាពមិនចុះសម្រុងនឹងលំអងខ្លួនឯង)។ ផ្លែតែងតែខូចទ្រង់ទ្រាយ (វៀច) រាងមិនស្អាត និងមានសាច់មិនពេញដោយសារកង្វះការបង្កកំណើត (Aborted carpels)។ | អត្រាជាប់ផ្លែទាបបំផុត (០.៦% សម្រាប់ពូជ Cha-nee និង ២១% សម្រាប់ពូជ Kanyao)។ |
| Hand Cross-pollination ការបង្កាត់ពូជឆ្លងដោយដៃ (Hand Cross-pollination) |
ដោះស្រាយបញ្ហាធូរេនមិនសូវជាប់ផ្លែបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ ជួយឱ្យផ្លែមានរូបរាងស្អាតមូលល្អ (មិនវៀច) ផ្លែធំ មានសាច់ពេញគ្រប់ក្លែប និងមានទម្ងន់ធ្ងន់។ | ទាមទារកម្លាំងពលកម្មច្រើនដើម្បីធ្វើការបង្កាត់ដោយដៃនៅពេលយប់ និងតម្រូវឱ្យមានការរៀបចំចំការដោយមានដាំពូជចម្រុះដើម្បីយកលំអងឈ្មោល (Pollinisers) ពីពូជផ្សេង។ | អត្រាជាប់ផ្លែកើនឡើងយ៉ាងខ្ពស់ (៣០-៦៤% សម្រាប់ពូជ Cha-nee និង ៨៧-៨៩% សម្រាប់ពូជ Kanyao)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការបង្កាត់ពូជធូរេនដោយដៃទាមទារនូវធនធានកម្លាំងពលកម្ម និងជំនាញបច្ចេកទេសជាចម្បង ព្រមទាំងការរៀបចំចំការឱ្យមានពូជចម្រុះ ជាជាងការចំណាយលើឧបករណ៍បច្ចេកវិទ្យាថ្លៃៗ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅចម្ការធូរេនក្នុងខេត្តចันทបុរី ភាគខាងកើតនៃប្រទេសថៃ កាលពីចន្លោះឆ្នាំ ១៩៨៦-១៩៨៧។ ទោះបីជាទិន្នន័យមានអាយុកាលចាស់បន្តិចក្ដី ប៉ុន្តែលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ភូមិសាស្ត្រ និងប្រភេទពូជធូរេន (Durio zibithinus L.) នៅតំបន់នោះ មានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងតំបន់ដាំធូរេននៅប្រទេសកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលនេះនៅតែមានតម្លៃ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
បច្ចេកទេសបង្កាត់ពូជឆ្លងដោយដៃនេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងធំធេង និងអាចអនុវត្តបានភ្លាមៗសម្រាប់កសិករដាំធូរេននៅកម្ពុជា ដែលតែងតែជួបប្រទះបញ្ហាធូរេនមិនសូវជាប់ផ្លែ ជ្រុះផ្លែតូចៗ ឬផ្លែខូចទ្រង់ទ្រាយ។
ការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ពីការពឹងផ្អែកតែលើការលំអងធម្មជាតិ មកប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសបង្កាត់ឆ្លងដោយដៃ ឬការដាំចម្រុះពូជ នឹងជួយបង្កើនស្ថិរភាពទិន្នផល និងគុណភាពធូរេននៅកម្ពុជាឱ្យកាន់តែមានស្តង់ដារប្រកួតប្រជែង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Hand Cross-Pollination (ការបង្កាត់ពូជឆ្លងដោយដៃ) | ដំណើរការយកលំអងឈ្មោលពីផ្កានៃដើមមួយ ទៅផ្ទេរដាក់លើកេសរញីនៃផ្កានៅដើមពូជមួយទៀតដោយប្រើដៃ ឬឧបករណ៍ (ដូចជាជក់) ដើម្បីធានាការបង្កកំណើតប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព និងគ្រប់គ្រងប្រភពពូជបានច្បាស់លាស់។ | ដូចជាការធ្វើជាអ្នកកាត់ចំណងទាក់ទងដោយផ្ទាល់ ដោយយកកូនកំលោះ (លំអងឈ្មោល) ពីផ្ទះមួយទៅរៀបការជាមួយកូនក្រមុំ (កេសរញី) នៅផ្ទះមួយទៀត ដើម្បីឱ្យប្រាកដថាពួកគេបានជួបគ្នាពិតប្រាកដ។ |
| Open-Pollination (ការលំអងដោយធម្មជាតិ) | ដំណើរការបង្កាត់ពូជរុក្ខជាតិដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយឯកឯងតាមរយៈធម្មជាតិ ដូចជាតាមរយៈខ្យល់ សត្វល្អិត ឬសត្វប្រចៀវ ដោយគ្មានការអន្តរាគមន៍ ឬការគ្រប់គ្រងពីមនុស្ស។ | ដូចជាការបណ្តោយឱ្យកំលោះក្រមុំស្គាល់គ្នាតាមចៃដន្យ ពេលខ្លះក៏បានជួប ពេលខ្លះក៏អត់ ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលមិនសូវប្រាកដប្រជា។ |
| Fruit Set (អត្រាជាប់ផ្លែ) | ភាគរយឬកម្រិតនៃផ្កាដែលបានទទួលការបង្កកំណើតដោយជោគជ័យ ហើយវិវត្តលូតលាស់ទៅជាផ្លែតូចៗ ធៀបនឹងចំនួនផ្កាសរុបទាំងអស់ដែលបានរីក។ | ដូចជាអត្រានៃការប្រឡងជាប់របស់សិស្សក្នុងថ្នាក់ បើមានសិស្ស១០០នាក់ប្រឡង ហើយជាប់៣០នាក់ នោះអត្រាជាប់គឺ៣០%។ |
| Unaborted Carpels (ក្លែបមានសាច់ពេញបរិបូរណ៍) | ស្ថានភាពដែលថតពូជ (Carpels) ឬក្លែបនៅក្នុងផ្លែធូរេនបានលូតលាស់ពេញលេញ មានសាច់ និងមានគ្រាប់ល្អ ដោយមិនស្វិតតូច ឬខូចទ្រង់ទ្រាយ (មិនវៀច) ដោយសារផ្កាទទួលបានលំអងបង្កកំណើតគ្រប់គ្រាន់។ | ដូចជាបន្ទប់នៅក្នុងផ្ទះដែលត្រូវបានរៀបចំ និងមានមនុស្សរស់នៅពេញគ្រប់បន្ទប់ មិនទុកចោលឱ្យទំនេរស្ងាត់ជ្រងំនោះទេ។ |
| Self-incompatibility (ភាពមិនចុះសម្រុងនឹងលំអងខ្លួនឯង) | លក្ខណៈជីវសាស្ត្ររបស់រុក្ខជាតិដែលរារាំងមិនឱ្យផ្កាអាចបង្កកំណើតជាមួយលំអងដែលចេញពីដើម ឬពូជតែមួយ ដើម្បីជៀសវាងការបង្កាត់ជាន់ឈាម និងជំរុញឱ្យមានការបង្កាត់ឆ្លងជាមួយពូជដទៃ។ | ដូចជាច្បាប់ហាមប្រាមមិនឱ្យបងប្អូនបង្កើតរៀបការនឹងគ្នា ដើម្បីការពារកុំឱ្យកូនកើតមកមានបញ្ហាសុខភាព ឬខ្សោយ។ |
| Polliniser (ពូជផ្តល់លំអង) | ដើម ឬពូជរុក្ខជាតិដែលត្រូវបានដាំក្នុងគោលបំណងចម្បងដើម្បីផ្តល់លំអងឈ្មោលដែលមានគុណភាព សម្រាប់យកទៅបង្កាត់ជាមួយដើមពូជគោលផ្សេងទៀត ដើម្បីជំរុញឱ្យអត្រាជាប់ផ្លែរបស់ពូជគោលមានកម្រិតខ្ពស់។ | ដូចជាអ្នកបរិច្ចាគឈាមដែលផ្តល់ឈាមដ៏ល្អរបស់ខ្លួន ដើម្បីជួយសង្គ្រោះអ្នកជំងឺផ្សេងទៀតឱ្យមានជីវិតរស់រាន និងមានកម្លាំងឡើងវិញ។ |
| Emasculation (ការកាត់កេសរឈ្មោលចោល) | ការកាត់ ឬដកចេញនូវកេសរឈ្មោលរបស់ផ្កាមុនពេលវាបញ្ចេញលំអង ដើម្បីការពារកុំឱ្យមានការលំអងខ្លួនឯងដោយចៃដន្យ មុនពេលយើងយកលំអងពីពូជផ្សេងមកបង្កាត់ដោយដៃ។ | ដូចជាការកាត់ផ្តាច់ខ្សែទូរស័ព្ទក្នុងផ្ទះចោល ដើម្បីកុំឱ្យម្ចាស់ផ្ទះខលរកគ្នាឯងបាន ទាល់តែរង់ចាំទទួលការហៅចូលពីអ្នកក្រៅតែប៉ុណ្ណោះ។ |
| Simple Sigmoid Curve (ខ្សែកោងរាងស៊ីកម៉ូអ៊ីតទោល) | ទម្រង់នៃខ្សែកោងក្រាហ្វិក (រាងអក្សរ S) ដែលបង្ហាញពីលំនាំនៃការលូតលាស់របស់ផ្លែធូរេន ដោយចាប់ផ្តើមលូតលាស់យឺតៗ រួចលូតលាស់យ៉ាងលឿននៅពាក់កណ្តាល និងយឺតឡើងវិញនៅពេលជិតទុំ។ | ដូចជារបៀបដែលកូនក្មេងធំធាត់ គឺលូតលាស់យឺតៗពេលនៅទារក ស្រាប់តែលូតកម្ពស់យ៉ាងលឿនពេលពេញវ័យ រួចក៏ឈប់លូតកម្ពស់ពេលចាស់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
