បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការបង្កាត់ពូជធុរេនឆ្លងប្រភេទ (Interspecific hybridization) ដើម្បីស្វែងរកលទ្ធភាពក្នុងការបង្កើតពូជកូនកាត់ថ្មីៗ ដែលអាចមានលក្ខណៈល្អប្រសើរ និងមានភាពធន់នឹងជំងឺ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តដោយធ្វើការបង្កាត់ពូជឆ្លងប្រភេទដោយដៃ រវាងពូជធុរេនពាណិជ្ជកម្ម និងប្រភេទធុរេនព្រៃ នៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវសាកវប្បកម្មចันทបុរី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Cross-pollination: Durio kutejensis x Durio zibethinus ('Kanyao') ការបង្កាត់ចន្លោះប្រភេទ Durio kutejensis (មេ) និង Durio zibethinus ពូជ 'Kanyao' (បា) |
មានភាពចុះសម្រុងគ្នាខ្ពស់ ផ្តល់អត្រាជាប់ផ្លែបានយ៉ាងល្អ និងផ្លែអាចលូតលាស់រហូតដល់ពេលប្រមូលផលដោយមិនជ្រុះចោលកណ្តាលទី។ | ត្រូវការដើមមេ Durio kutejensis (ធុរេនព្រៃ) ដែលមិនសូវមានដាំជាទូទៅក្នុងចម្ការធម្មតា។ | ទទួលបានអត្រាជាប់ផ្លែខ្ពស់រហូតដល់ ៧៧.៧៧% ដែលជាអត្រាជោគជ័យខ្ពស់បំផុតក្នុងការសិក្សានេះ។ |
| Cross-pollination: Durio mansoni x Durio zibethinus ការបង្កាត់ចន្លោះប្រភេទ Durio mansoni ជាមួយធុរេនពាណិជ្ជកម្ម (មនថង, កានយ៉ាវ, ឆានី, កាឌុមថង) |
អាចបង្កើតកូនកាត់ឆ្លងប្រភេទបានពិតប្រាកដ និងមានលទ្ធភាពផ្តល់លក្ខណៈសម្បត្តិថ្មីៗដូចជាភាពធន់នឹងជំងឺពីធុរេនព្រៃ Durio mansoni។ | មានអត្រាជ្រុះផ្លែខ្ពស់ណាស់ក្រោយពេលបង្កាត់ ដែលធ្វើឱ្យទិន្នផលគ្រាប់ពូជកូនកាត់ទទួលបានក្នុងបរិមាណតិចតួចបំផុត។ | អត្រាជាប់ផ្លែមានកម្រិតទាបខ្លាំងចន្លោះពី ០.៧២% ទៅ ៧.៦៩% ប៉ុណ្ណោះ។ |
| Cross-pollination: Durio graveolens x Durio zibethinus ការបង្កាត់ចន្លោះប្រភេទ Durio graveolens និង Durio zibethinus |
ប្រសិនបើជោគជ័យ អាចផ្តល់នូវពូជធុរេនថ្មីដែលមានសាច់ពណ៌ក្រហម ឬលឿងចាស់ និងលក្ខណៈប្លែកពីគេ។ | មានបញ្ហាភាពមិនចុះសម្រុងគ្នានៃក្រូម៉ូសូម (Incompatibility) និងពេលវេលាចេញផ្កាខុសគ្នាខ្លាំង ដែលធ្វើឱ្យបរាជ័យក្នុងការបង្កាត់។ | បរាជ័យទាំងស្រុង ដោយផ្លែបានជ្រុះអស់ចន្លោះពី ១ ទៅ ៣ សប្ដាហ៍ក្រោយការបង្កាត់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះមិនបានបញ្ជាក់ពីការចំណាយជាថវិកាផ្ទាល់ទេ ប៉ុន្តែទាមទារនូវធនធានពន្ធុរុក្ខជាតិ កម្លាំងពលកម្ម និងពេលវេលាសម្រាប់ការបង្កាត់ដោយដៃនៅពេលយប់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវសាកវប្បកម្មចันทបុរី ប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ពូជធុរេនពាណិជ្ជកម្មថៃ និងធុរេនព្រៃដែលប្រមូលបានក្នុងតំបន់នោះ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ កម្រិតទឹកភ្លៀង និងប្រភេទដីនៅតំបន់ចันทបុរី មានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងតំបន់ដាំដុះធុរេននៅប្រទេសកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យទិន្នន័យនេះមានតម្លៃអាចយកមកប្រៀបធៀប និងអនុវត្តបាន។
វិធីសាស្ត្របង្កាត់ពូជធុរេនឆ្លងប្រភេទនេះ មានសក្តានុពលយ៉ាងធំធេងសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការបង្កើតពូជធុរេនក្នុងស្រុកថ្មីៗដែលធន់នឹងជំងឺ និងអាកាសធាតុ។
តាមរយៈការអនុវត្តការស្រាវជ្រាវនេះ កម្ពុជានឹងអាចកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើការនាំចូលពូជធុរេនពីប្រទេសជិតខាង និងឈានទៅបង្កើតអត្តសញ្ញាណពូជធុរេនប្រចាំតំបន់របស់ខ្លួនដែលធន់នឹងបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Interspecific Hybridization (ការបង្កាត់ពូជឆ្លងប្រភេទ) | ដំណើរការនៃការយកលំអងផ្កាពីប្រភេទរុក្ខជាតិមួយ (ឧទាហរណ៍ ធុរេនព្រៃ) ទៅបង្កាត់ជាមួយកេសរញីនៃរុក្ខជាតិមួយប្រភេទទៀត (ឧទាហរណ៍ ធុរេនពាណិជ្ជកម្ម) ដើម្បីបង្កើតកូនកាត់ថ្មីដែលរួមបញ្ចូលលក្ខណៈល្អៗពីមេបាទាំងពីរ។ | ដូចជាការយកសេះទៅបង្កាត់ជាមួយលា ដើម្បីបង្កើតបានជាសត្វលាកាត់សេះ (mule) ដែលមានកម្លាំងខ្លាំង និងធន់។ |
| Emasculation (ការកាត់កេសរឈ្មោលចេញ) | ការកាត់ឬដកយកកេសរឈ្មោល (pollen-producing parts) ចេញពីផ្កាដែលយើងចង់ប្រើជាមេ (ផ្កាញី) មុនពេលវាផ្ទុះលំអង ដើម្បីការពារកុំឱ្យផ្កានោះបង្កាត់ជាមួយលំអងខ្លួនឯងដោយចៃដន្យ។ | ដូចជាការដកអាវុធចេញពីទាហាន ដើម្បីកុំឱ្យមានការបាញ់ប្រហារដោយចៃដន្យ មុនពេលយើងចាត់តាំងឱ្យពួកគេធ្វើអ្វីមួយតាមគម្រោង។ |
| Incompatibility (ភាពមិនចុះសម្រុងគ្នា) | ក្នុងវិស័យបង្កាត់ពូជ វាគឺជាយន្តការរារាំងតាមបែបជីវសាស្ត្រ ដែលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិពីរប្រភេទមិនអាចបង្កាត់គ្នាបានសម្រេច ទោះបីជាលំអងបានធ្លាក់លើកេសរញីក៏ដោយ ដោយសារតែភាពខុសគ្នានៃក្រូម៉ូសូម ឬហ្សែន ដែលធ្វើឱ្យការបង្កាត់បរាជ័យ។ | ដូចជាការព្យាយាមដោតឌុយសាកថ្មទូរស័ព្ទ iPhone ចូលទៅក្នុងរន្ធសាកថ្ម Android ដែលមានរាងខុសគ្នា ធ្វើឱ្យវាមិនអាចដំណើរការបាន។ |
| F1 Hybrid (កូនកាត់ជំនាន់ទី១ ឬ F1) | គ្រាប់ពូជ ឬរុក្ខជាតិជំនាន់ទី១ ដែលកើតចេញពីការបង្កាត់ដោយផ្ទាល់រវាងពូជ ឬប្រភេទរុក្ខជាតិពីរដែលខុសគ្នាស្រឡះ។ ពួកវាច្រើនតែមានភាពរឹងមាំ និងលក្ខណៈលេចធ្លោជាងមេបា។ | ដូចជាកូនកាត់កាត់សាសន៍ដែលកើតពីឪពុកជាជនជាតិខ្មែរ និងម្តាយជាជនជាតិបារាំង ដែលទទួលបានទម្រង់មុខ និងរូបរាងលាយបញ្ចូលគ្នាពីអ្នកទាំងពីរ។ |
| Embryo culture (ការបណ្តុះអំប្រ៊ីយ៉ុង) | បច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍ដែលគេយកអំប្រ៊ីយ៉ុងរបស់រុក្ខជាតិ (កូនរុក្ខជាតិតូចនៅក្នុងគ្រាប់) ដែលមិនទាន់លូតលាស់ពេញលេញ ឬគ្រាប់ដែលមិនអាចដុះដោយធម្មជាតិ ទៅបណ្តុះនៅក្នុងបរិយាកាសដែលមានសារធាតុចិញ្ចឹមគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីជួយសង្គ្រោះឱ្យវាដុះជាដើម។ | ដូចជាការដាក់ទារកដែលកើតមុនខែទៅក្នុងកែវអاضប់ (Incubator) ដើម្បីជួយសង្គ្រោះជីវិត និងចិញ្ចឹមឱ្យធំធាត់។ |
| Fruit setting (ការជាប់ផ្លែ ឬ អត្រាជាប់ផ្លែ) | ដំណើរការដែលផ្ការបស់រុក្ខជាតិប្រែក្លាយទៅជាផ្លែ បន្ទាប់ពីការបង្កាត់លំអងបានជោគជ័យ។ អត្រាជាប់ផ្លែវាស់វែងថាមានផ្កាប៉ុន្មានភាគរយដែលបានក្លាយជាផ្លែ។ | ដូចជាការរាប់ចំនួនសិស្សដែលប្រឡងជាប់ធៀបនឹងចំនួនសិស្សដែលបានចូលរួមប្រឡងសរុប។ |
| Anthesis (ការផ្ទុះលំអង ឬការរីកផ្កា) | ពេលវេលាដែលផ្ការីកពេញលេញ ហើយកេសរឈ្មោលចាប់ផ្តើមបញ្ចេញលំអង ឬកេសរញីត្រៀមខ្លួនរួចរាល់ក្នុងការទទួលលំអង ដើម្បីធ្វើការបង្កាត់ពូជ។ | ដូចជាការបើកទ្វារហាងជាផ្លូវការ ដើម្បីត្រៀមទទួលភ្ញៀវឱ្យចូលមកទិញទំនិញ។ |
| RFLP analysis (ការវិភាគ RFLP) | ការវិភាគ Restriction Fragment Length Polymorphism គឺជាបច្ចេកទេសវិភាគ DNA មួយប្រភេទដែលប្រើអង់ស៊ីមទៅកាត់សរសៃ DNA ជាកង់ៗ ដើម្បីសិក្សាពីភាពខុសគ្នា ឬទំនាក់ទំនងពន្ធុវិទ្យារវាងសារពាង្គកាយនីមួយៗ។ | ដូចជាការកាត់ខ្សែអាត់ចម្រៀងជាកង់ៗ ហើយយកប្រវែងនៃកង់នីមួយៗមកប្រៀបធៀបគ្នា ដើម្បីរកមើលថាតើបទចម្រៀងពីរនេះដូចគ្នាឬអត់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
