បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះផ្តល់នូវទិន្នន័យពិពណ៌នារូបសាស្ត្របន្ថែមសម្រាប់ប្រភេទត្រី Botia sidthimunki (Pla Muh Aree) នៅក្នុងប្រទេសថៃ ដើម្បីបំពេញបន្ថែមលើចំណាត់ថ្នាក់និងការពិពណ៌នាដើមរបស់លោក Dr. von W. Klausewitz ក្នុងឆ្នាំ 1959។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាប្រព័ន្ធចំណាត់ថ្នាក់នេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយពិនិត្យ និងប្រៀបធៀបលក្ខណៈរូបសាស្ត្រនៃសំណាកត្រីរស់ និងត្រីដែលរក្សាទុកក្នុងអាល់កុល នៅសារមន្ទីរជលផលនៃសាកលវិទ្យាល័យ Kasetsart។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Morphological analysis of Klausewitz's original specimens ការវិភាគរូបសាស្ត្រនៃសំណាកដើមរបស់លោក Klausewitz (ឆ្នាំ ១៩៥៩) |
ផ្តល់មូលដ្ឋានគ្រឹះដំបូងសម្រាប់ការកំណត់អត្តសញ្ញាណ និងការចាត់ថ្នាក់ប្រភេទត្រីនេះ។ | ទិន្នន័យនៅមានកម្រិត ដោយខ្វះការវាស់វែងទំហំភ្នែក និងផ្អែកលើចំនួនសំណាកតូចជាងមុន។ | ទ្រនាប់ព្រុយខ្នង (Dorsal rays) មាន ២,៧ និងព្រុយគូថ (Anal rays) មាន ១,៥។ |
| Morphological analysis of newly examined specimens ការវិភាគរូបសាស្ត្រនៃសំណាកថ្មីដែលបានពិនិត្យបន្ថែម |
ផ្តល់ទិន្នន័យលម្អិតនិងច្បាស់លាស់ជាងមុន ដោយមានរាប់បញ្ចូលការវាស់វែងភ្នែក និងបម្រែបម្រួលនៃទំហំរូបរាង។ | លទ្ធផលអាចមានគម្លាតខ្លះៗដោយសារទំហំសំណាក និងឥទ្ធិពលនៃបរិស្ថានទៅលើការលូតលាស់របស់ត្រី។ | ទ្រនាប់ព្រុយខ្នង (Dorsal rays) មាន ២,៧-៩ និងព្រុយគូថ (Anal rays) មាន ២,៥-៧ ព្រមទាំងមានសមាមាត្រភ្នែកធៀបនឹងក្បាល ៤.៦។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវវារីសាស្ត្រ និងការប្រមូលសំណាកជីវសាស្ត្រ។
ឯកសារនេះផ្អែកទាំងស្រុងលើសំណាកត្រី Botia sidthimunki ដែលប្រមូលបានពីតំបន់ Bung Borapet ខេត្ត Nakorn Sawan ប្រទេសថៃ។ នេះមានន័យថាទិន្នន័យរូបសាស្ត្រអាចមានភាពលម្អៀងទៅនឹងលក្ខខណ្ឌបរិស្ថាន និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីជាក់លាក់នៃតំបន់នោះ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការយល់ដឹងពីភាពលម្អៀងនេះមានសារៈសំខាន់ ព្រោះបើយើងរកឃើញប្រភេទត្រីនេះ ឬប្រភេទស្រដៀងគ្នានៅតាមតំបន់ដីសើមរបស់យើង លក្ខណៈរូបសាស្ត្រអាចមានការប្រែប្រួលទៅតាមជម្រក។
វិធីសាស្ត្រនៃការវាស់វែង និងប្រៀបធៀបរូបសាស្ត្រនៅក្នុងការសិក្សានេះ មានសារៈប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការស្រាវជ្រាវមច្ឆជាតិនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការអនុវត្តបច្ចេកទេសអនុក្រមវិជ្ជា (Taxonomy) នេះ នឹងជួយលើកកម្ពស់សមត្ថភាពរបស់អ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជា ក្នុងការតាមដាន និងអភិរក្សធនធានជលផលទឹកសាបបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| standard length (ប្រវែងស្តង់ដារ) | ជាការវាស់ប្រវែងត្រីគិតចាប់ពីចុងស្រមុក (snout) រហូតដល់គល់កន្ទុយ (caudal peduncle) ដោយមិនរាប់បញ្ចូលព្រុយកន្ទុយនោះទេ ដើម្បីកុំឱ្យទិន្នន័យល្អៀងនៅពេលព្រុយកន្ទុយដាច់ ឬខូចខាត។ | ដូចជាការវាស់កម្ពស់មនុស្សត្រឹមទំហំខ្លួនសុទ្ធ ដោយមិនគិតពីកម្ពស់សក់ ឬមួកដែលពាក់។ |
| Dorsal rays (ទ្រនាប់ព្រុយខ្នង) | ជាឆ្អឹងខ្ចី ឬទ្រនាប់តូចៗដែលទ្រទ្រង់ព្រុយនៅលើខ្នងរបស់ត្រី។ ចំនួននៃទ្រនាប់ព្រុយទាំងនេះ គឺជាលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យដ៏សំខាន់មួយក្នុងអនុក្រមវិជ្ជា (Taxonomy) សម្រាប់កំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទត្រី។ | ដូចជាឆ្អឹងឆ័ត្រដែលជួយទប់សាច់ក្រណាត់ឆ័ត្រឱ្យលាតសន្ធឹងបាន សម្រាប់ជួយឱ្យត្រីអាចហែលនិងរក្សាលំនឹងក្នុងទឹក។ |
| caudal peduncle (គល់កន្ទុយ) | ជាផ្នែកតូចចង្អៀតនៃតួខ្លួនត្រី ដែលភ្ជាប់ចុងបញ្ចប់នៃដងខ្លួនទៅនឹងគល់នៃព្រុយកន្ទុយ (Caudal fin)។ វាជាទីតាំងសំខាន់សម្រាប់កំណត់ចំណុចពណ៌សម្បុរ និងរង្វាស់រង្វាល់កាយវិភាគវិទ្យា។ | ដូចជាកដៃរបស់យើងដែលភ្ជាប់ដើមដៃទៅនឹងបាតដៃអញ្ចឹងដែរ។ |
| ventral profile (ទម្រង់ពោះ) | ជារូបរាង ឬខ្សែបន្ទាត់នៃផ្នែកខាងក្រោម (ផ្នែកពោះ) របស់សត្វ ចាប់ពីក្បាលរហូតដល់កន្ទុយ ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើដើម្បីពិពណ៌នាពីទម្រង់រាងកាយខាងក្រោមរបស់ត្រី។ | ដូចជាខ្សែបន្ទាត់ដែលគូសតាមបាតទូក ដើម្បីមើលថាតើទូកនោះមានរាងកោង ឬស្មើ។ |
| hyaline (ថ្លា ឬគ្មានពណ៌) | ជាពាក្យបច្ចេកទេសជីវសាស្ត្រប្រើសម្រាប់ពិពណ៌នាពីសរីរាង្គ ឬផ្នែកណាមួយ (ដូចជាព្រុយត្រី) ដែលមានលក្ខណៈថ្លាឆ្លុះ ពន្លឺអាចចាំងឆ្លងកាត់បាន និងមិនមានមេឡានីន ឬពណ៌សម្បុរ។ | ដូចជាកញ្ចក់បង្អួចថ្លាដែលយើងអាចមើលធ្លុះទៅម្ខាងទៀតបានយ៉ាងច្បាស់។ |
| snout (ស្រមុក ឬចុងមាត់) | ជាផ្នែកខាងមុខបង្អស់នៃក្បាលត្រី ដែលលាតសន្ធឹងពីផ្នែកខាងមុខនៃភ្នែករហូតដល់ចុងមាត់ខាងលើ (ថ្គាមលើ)។ ការវាស់វែងប្រវែងស្រមុកគឺចាំបាច់ដើម្បីដឹងពីសមាមាត្រនៃក្បាលត្រី។ | ដូចជាច្រមុះនិងមាត់ដែលលៀនចេញមកក្រៅរបស់សត្វឆ្កែ ឬសត្វជ្រូក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
