បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការគ្រប់គ្រងកាកសំណល់ផេះពីឡចំហុយធ្យូងថ្ម ដោយវាយតម្លៃលើលទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ប្រភេទស្មៅផ្សេងៗ ដើម្បីធ្វើការស្តារទីលានចាក់សំណល់ផេះតាមបែបជីវសាស្ត្រ (Biological reclamation) ព្រោះវាបង្កផលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការពិសោធន៍ដាំក្នុងផើងរយៈពេល ៣ ឆ្នាំ ដើម្បីវាយតម្លៃការលូតលាស់ និងការស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមរបស់ស្មៅចំនួន ៥ ប្រភេទនៅក្នុងដីដែលមានលាយផេះ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Phytoremediation using Perennial ryegrass (Lolium perenne L.) & Meadow fescue (Festuca pratensis Huds.) ការស្តារដីដោយប្រើប្រាស់ស្មៅ Lolium perenne L. និង Festuca pratensis Huds. |
មានភាពធន់ខ្ពស់ទៅនឹងកំហាប់ផេះ ផ្តល់ទិន្នផលច្រើនជាងគេ និងស្រូបយកម៉ាក្រូសារធាតុចិញ្ចឹមបានល្អសម្រាប់ការស្តារទីលាន។ | ទិន្នផលនៅតែមានការថយចុះ (ប្រមាណ ២១-២៣%) បើធៀបនឹងដីធម្មតាមិនដាក់ផេះ ហើយកម្រិតកាល់ស្យូម និងសូដ្យូមនៅតែមិនគ្រប់គ្រាន់។ | ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ ១០០,៨ ក្រាម/ផើង ទោះបីជាមានការលាយផេះក៏ដោយ។ |
| Phytoremediation using Meadow grass (Poa pratensis L.) & Red fescue (Festuca rubra L.) ការស្តារដីដោយប្រើប្រាស់ស្មៅ Poa pratensis L. និង Festuca rubra L. |
អាចស្រូបយកបរិមាណម៉ាញេស្យូម (Mg) និងផូស្វ័រ (P) បានខ្លះ ដែលអាចទ្រទ្រង់ការលូតលាស់ជាមូលដ្ឋាន។ | ងាយរងផលប៉ះពាល់ខ្លាំងពីជាតិផេះ (Sensitive) ដែលធ្វើឲ្យការលូតលាស់យឺត និងទិន្នផលធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុក។ | ទិន្នផលធ្លាក់ចុះស្ទើរតែ ៥០% ពោលគឺសល់ត្រឹម ១៨,២ ក្រាម/ផើង ក្រោមឥទ្ធិពលនៃផេះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការពិសោធន៍នេះតម្រូវឱ្យមានសម្ភារៈមន្ទីរពិសោធន៍គីមីកសិកម្មទំនើបៗ និងសារធាតុគីមីសម្រាប់ការវិភាគសមាសភាពដី និងរុក្ខជាតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសប៉ូឡូញ ដោយប្រើប្រាស់ប្រភេទផេះធ្យូងថ្មតំបន់អឺរ៉ុប និងប្រភេទស្មៅដែលដុះនៅតំបន់អាកាសធាតុត្រជាក់ (Temperate climate)។ វាកំណត់ភាពត្រឹមត្រូវនៃការអនុវត្តផ្ទាល់នៅកម្ពុជា ដោយសារលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុក្តៅសើម ប្រភេទដី និងលក្ខណៈគីមីនៃសំណល់ផេះនៅកម្ពុជាអាចមានភាពខុសប្លែកគ្នាទាំងស្រុងពីការសិក្សានេះ។
ទោះបីជាមានភាពខុសគ្នានៃអាកាសធាតុក៏ដោយ វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិដើម្បីស្តារទីលានចាក់ផេះ (Phytoremediation) គឺពិតជាមានសក្តានុពល និងសារៈប្រយោជន៍សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការសិក្សានេះផ្តល់ជាគំរូស្រាវជ្រាវដ៏ល្អសម្រាប់ការធ្វើតេស្តរុក្ខជាតិក្នុងស្រុករបស់កម្ពុជា ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាសំណល់ផេះធ្យូងថ្មប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងសុវត្ថិភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Biological reclamation (ការស្តារទីលានតាមបែបជីវសាស្ត្រ) | ការប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិ ឬអតិសុខុមប្រាណដើម្បីកែលម្អ និងស្តារដីដែលខូចខាត (ដូចជាទីលានចាក់សំណល់ផេះ) ឱ្យមានការលូតលាស់សរីរាង្គ មានជីជាតិ និងមានសុវត្ថិភាពឡើងវិញ។ | ដូចជាការយកថ្នាំលាបព្យាបាលមុខរបួសលើស្បែកផែនដី ដើម្បីឱ្យវាដុះសាច់មានជីវិតឡើងវិញជំនួសឱ្យភាពស្ងួតហួតហែង។ |
| Macroelements (ម៉ាក្រូសារធាតុចិញ្ចឹម) | សារធាតុរ៉ែចម្បងៗ (ដូចជា ផូស្វ័រ ប៉ូតាស្យូម កាល់ស្យូម ម៉ាញេស្យូម និងសូដ្យូម) ដែលរុក្ខជាតិត្រូវការជាចាំបាច់ក្នុងបរិមាណច្រើន ដើម្បីទ្រទ្រង់ការលូតលាស់និងរស់រានមានជីវិត។ | ដូចជាបាយ និងសាច់ ដែលជាអាហារគោលប្រចាំថ្ងៃដែលមនុស្សត្រូវការក្នុងបរិមាណច្រើនដើម្បីមានកម្លាំង។ |
| Furnace ash (ផេះឡចំហុយ) | កាកសំណល់រឹងដែលនៅសល់ពីការដុតធ្យូងថ្មក្នុងឡចំហុយធំៗ (ឧទាហរណ៍ ពីរោងចក្រអគ្គិសនី) ដែលវាមានកម្រិត pH ខ្ពស់ និងអាចមានផ្ទុករ៉ែមានប្រយោជន៍ ឬសារធាតុពុលដល់បរិស្ថានប្រសិនបើមិនបានគ្រប់គ្រង។ | ដូចជាផេះអុសនៅក្រោមចង្ក្រានបាយ តែនេះជាផេះចេញពីរោងចក្រឧស្សាហកម្មខ្នាតធំក្នុងបរិមាណរាប់លានតោន។ |
| ICP-AES (បច្ចេកទេសវិភាគរ៉ែ ICP-AES) | បច្ចេកទេសវិភាគគីមីកម្រិតខ្ពស់ដែលប្រើកម្ដៅប្លាស្មាដើម្បីវាស់បរិមាណ និងប្រភេទនៃធាតុគីមីផ្សេងៗនៅក្នុងគំរូ (ដូចជារុក្ខជាតិ ឬដី) បានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនស្កេនឈាមទំនើបនៅមន្ទីរពេទ្យ ដែលអាចប្រាប់ដឹងយ៉ាងជាក់លាក់ថាមានជាតិស្ករ ឬជាតិដែកចំនួនប៉ុន្មាននៅក្នុងខ្លួនយើង។ |
| Chemical sorption (ការស្រូបទាញតាមបែបគីមី) | ដំណើរការដែលសារធាតុគីមីមួយ (ឧ. ផូស្វ័រ) ត្រូវជាប់ស្អិតយ៉ាងតឹងនឹងផ្ទៃនៃសារធាតុរឹងមួយទៀត (ឧ. សមាសធាតុកាល់ស្យូម ឬអាលុយមីញ៉ូមក្នុងផេះ) ដែលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិមិនអាចបឺតស្រូបយកវាទៅប្រើប្រាស់បាន។ | ដូចជាមេដែកដែលស្រូបយកកម្ទេចដែកជាប់មិនលែង ធ្វើឱ្យយើងមិនអាចយកកម្ទេចដែកនោះមកប្រើការបានដោយងាយ។ |
| Dry matter / d.m. (រូបធាតុស្ងួត) | ទម្ងន់របស់រុក្ខជាតិ ឬចំណីសត្វបន្ទាប់ពីជាតិទឹកទាំងអស់ត្រូវបានដកចេញ (ដោយការសម្ងួត) ដែលវាត្រូវបានគេប្រើដើម្បីឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹមពិតប្រាកដដែលនៅសេសសល់។ | ដូចជាទម្ងន់របស់ត្រីងៀត បន្ទាប់ពីហាលថ្ងៃស្ងួតទឹកអស់ ដែលនៅសល់តែសាច់ត្រីសុទ្ធទើបគេងាយស្រួលថ្លឹងគណនាសារធាតុចិញ្ចឹម។ |
| Chemical equivalents (សមមូលគីមី) | ឯកតារង្វាស់ក្នុងគីមីវិទ្យាដែលប្រើដើម្បីប្រៀបធៀបបរិមាណនៃសារធាតុផ្សេងៗគ្នាដោយផ្អែកលើសមត្ថភាពប្រតិកម្មរបស់វា មិនមែនគិតលើទម្ងន់ធម្មតានោះទេ ដើម្បីវាយតម្លៃសមាមាត្រត្រឹមត្រូវនៅក្នុងចំណីសត្វ (ឧ. អនុបាត K:Na)។ | ដូចជាការប្តូរលុយដុល្លារនិងលុយរៀលឱ្យទៅជាតម្លៃស្មើគ្នា ដើម្បីងាយស្រួលប្រៀបធៀបថាតើមួយណាមានតម្លៃទិញទំនិញបានដូចគ្នា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
