បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវអំពីប្រសិទ្ធភាពពិតប្រាកដនៃការប្រើប្រាស់អតិសុខុមប្រាណមានប្រសិទ្ធភាព (Effective Microorganism - EM) ទៅលើការលូតលាស់ និងទិន្នផលរបស់ស្រូវសកហ្គាំ (Sorghum) ដោយធ្វើតេស្តលើដីដែលបានសម្លាប់មេរោគរួច។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការពិសោធន៍ដាំស្រូវសកហ្គាំនៅក្នុងផើង ដោយធ្វើការប្រៀបធៀបរវាងការព្យាបាលដីដោយប្រើប្រាស់ និងមិនប្រើប្រាស់ EM ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control (Without EM) ការដាំដុះដោយមិនប្រើប្រាស់អតិសុខុមប្រាណមានប្រសិទ្ធភាព (Control) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយប្រាក់ និងពេលវេលាបន្ថែមលើការទិញ និងការលាយសូលុយស្យុង EM ឡើយ។ | រុក្ខជាតិលូតលាស់តាមធម្មជាតិ ដោយមិនទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍សក្តានុពលណាមួយដែលអាចកើតមានពីការបន្ថែមមីក្រូសរីរាង្គជំនួយ។ | នៅក្នុងដីសម្លាប់មេរោគ កម្ពស់ដើមជាមធ្យមនៅថ្ងៃទី៧០ គឺ ៥០.៦០ សង់ទីម៉ែត្រ និងទម្ងន់ស្ងួត ២១.៧៨ ក្រាម ដោយគ្មានការប្រមូលផលគ្រាប់ស្រូវសកហ្គាំឡើយ។ |
| Treatment (With EM) ការដាំដុះដោយប្រើប្រាស់សូលុយស្យុង EM (Effective Microorganism) |
តាមទ្រឹស្តីទូទៅ វាត្រូវបានរំពឹងថានឹងជួយកែលម្អការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ និងដី (ទោះបីជាការពិសោធន៍ជាក់លាក់នេះមិនបង្ហាញពីភាពខុសគ្នាក៏ដោយ)។ | ទាមទារការចំណាយបន្ថែមលើសារធាតុ EM និងការលាយក្នុងសមាមាត្រ ១:៥០០ ដើម្បីស្រោចរៀងរាល់ ៧ ថ្ងៃម្តង ដែលបង្កើនកម្លាំងពលកម្ម។ | កម្ពស់ដើមជាមធ្យមនៅថ្ងៃទី៧០ គឺ ៥១.៤០ សង់ទីម៉ែត្រ និងទម្ងន់ស្ងួត ២០.៩៨ ក្រាម ដែលមិនមានភាពខុសគ្នាគួរឱ្យកត់សម្គាល់ពីក្រុមមិនប្រើប្រាស់ EM នោះទេ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការពិសោធន៍នេះតម្រូវឱ្យមានសម្ភារៈកសិកម្ម ការរៀបចំដី និងឧបករណ៍វាស់វែងជាមូលដ្ឋាន ដោយមិនត្រូវការបច្ចេកវិទ្យាស្មុគស្មាញនោះទេ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងលក្ខខណ្ឌគ្រប់គ្រងក្នុងផើង ដោយប្រើប្រាស់ដីដែលបានសម្លាប់មេរោគរួច នៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំចម្ការ Supanburi ប្រទេសថៃ កាលពីឆ្នាំ១៩៩៤។ លក្ខខណ្ឌប្រើប្រាស់ដីសម្លាប់មេរោគនេះ មិនបានឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពដីកសិកម្មធម្មជាតិក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដែលសម្បូរទៅដោយមីក្រូសរីរាង្គចម្រុះ និងមានកម្រិតសារធាតុសរីរាង្គខុសៗគ្នានោះទេ ដែលនេះជាកត្តាសំខាន់បំផុតសម្រាប់ឱ្យ EM ដំណើរការបានល្អ។
ទោះបីជាការសិក្សានេះបង្ហាញលទ្ធផលអវិជ្ជមានក៏ដោយ ក៏វាជាមេរៀនដ៏សំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការស្វែងយល់ពីដែនកំណត់នៃបច្ចេកវិទ្យាជីវសាស្ត្រនេះ។
ការយល់ដឹងពីការសិក្សានេះជួយការពារកសិករពីការខាតបង់ថវិកាទៅលើការប្រើប្រាស់ផលិតផលជីជីវសាស្រ្តមិនចំគោលដៅ និងសង្កត់ធ្ងន់ថា EM មិនមែនជាថ្នាំទិព្វនោះទេ តែវាត្រូវការប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដីត្រឹមត្រូវដើម្បីដំណើរការ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Effective Microorganism (អតិសុខុមប្រាណមានប្រសិទ្ធភាព ឬ អ៊ីអឹម EM) | ជាសូលុយស្យុងរាវដែលមានផ្ទុកបណ្តុំមេរោគមានប្រយោជន៍ចម្រុះ (ដូចជាបាក់តេរីអាស៊ីតឡាក់ទិក និងផ្សិត) ដែលគេជឿថាអាចជួយកែលម្អគុណភាពដី បំបែកសារធាតុសរីរាង្គ និងជួយដល់ការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការហូបយ៉ាអួ (Yogurt) ដែលមានបាក់តេរីល្អៗ ដើម្បីជួយសម្រួលដល់ប្រព័ន្ធរំលាយអាហារក្នុងក្រពះពោះវៀនរបស់យើងអញ្ចឹងដែរ ប៉ុន្តែនេះសម្រាប់ដីនិងរុក្ខជាតិ។ |
| Sorghum (ស្រូវសកហ្គាំ ឬ ស្រូវសាគូ Sorghum bicolor) | ជាប្រភេទដំណាំធញ្ញជាតិដែលធន់នឹងភាពរាំងស្ងួត និងដីក្រីក្រ ត្រូវបានគេដាំដុះសម្រាប់យកគ្រាប់ធ្វើជាអាហារមនុស្ស ចំណីសត្វ និងសម្រាប់ផលិតជីវឥន្ធនៈ (អេតាណុល)។ | មានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងពោតដែរ ប៉ុន្តែវាមានគ្រាប់តូចៗដុះជាចង្កោមនៅផ្នែកខាងលើនៃដើម ហើយពូកែទ្រាំទ្រនឹងអាកាសធាតុក្តៅនិងស្ងួតបានល្អជាងពោត។ |
| Sterilized soil (ដីដែលបានសម្លាប់មេរោគ) | ជាដីដែលត្រូវបានគេយកទៅដុតកម្តៅ ឬចំហុយក្នុងសីតុណ្ហភាពខ្ពស់ ដើម្បីសម្លាប់រាល់មេរោគ ផ្សិត និងអតិសុខុមប្រាណធម្មជាតិទាំងអស់ដែលមាននៅក្នុងនោះ មុននឹងយកមកប្រើក្នុងការពិសោធន៍ ដើម្បីធានាថាលទ្ធផលមិនរងឥទ្ធិពលពីមេរោគដែលមានស្រាប់។ | ដូចជាការដាំទឹកឱ្យពុះដើម្បីសម្លាប់មេរោគមុននឹងយកមកផឹក ដើម្បីធានាថាគ្មានបាក់តេរីណាមួយនៅសេសសល់ក្នុងទឹកនោះឡើយ។ |
| Pot experiment (ការពិសោធន៍ដាំក្នុងផើង) | ជាវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវកសិកម្មដោយធ្វើការដាំដុះរុក្ខជាតិនៅក្នុងផើងជាជាងដាំផ្ទាល់លើដីចម្ការធំៗ ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រងកត្តាបរិស្ថាននានាដូចជា បរិមាណទឹក ជី ប្រភេទដី និងពន្លឺឱ្យបានច្បាស់លាស់និងស្មើគ្នា។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមត្រីក្នុងទូកញ្ចក់ ដែលយើងអាចត្រួតពិនិត្យចំណីនិងគុណភាពទឹកបានងាយស្រួល ជាងការលែងវាឱ្យធំធាត់នៅក្នុងបឹងធម្មជាតិដ៏ធំ។ |
| Fresh weight and dry weight (ទម្ងន់ស្រស់ និងទម្ងន់ស្ងួត) | ទម្ងន់ស្រស់គឺជារង្វាស់ទម្ងន់នៃរុក្ខជាតិភ្លាមៗក្រោយពេលកាត់ ដែលនៅមានផ្ទុកជាតិទឹកពេញលេញ។ ចំណែកទម្ងន់ស្ងួតគឺជារង្វាស់ទម្ងន់បន្ទាប់ពីយកវាទៅដុតសម្ងួតរហូតដល់អស់ជាតិទឹកទាំងស្រុង ដែលបង្ហាញពីម៉ាសនៃកោសិការុក្ខជាតិពិតប្រាកដដែលបានលូតលាស់។ | ទម្ងន់ស្រស់ប្រៀបដូចជាទម្ងន់ផ្លែទំពាំងបាយជូរស្រស់ ចំណែកទម្ងន់ស្ងួតប្រៀបដូចជាទម្ងន់ទំពាំងបាយជូរក្រៀម ដែលគេហាលរហូតដល់ហួតជាតិទឹកអស់។ |
| Control Treatment / Without EM (ប្លង់ពិសោធន៍ត្រួតពិនិត្យ ឬការមិនប្រើប្រាស់ EM) | ជាក្រុមរុក្ខជាតិនៅក្នុងការពិសោធន៍ដែលត្រូវបានដាំដុះតាមលក្ខខណ្ឌធម្មតា ដោយមិនទទួលបានការបន្ថែមសារធាតុ EM ឡើយ។ ក្រុមនេះត្រូវបានប្រើជាគោល (Standard) សម្រាប់ប្រៀបធៀបមើលថា តើក្រុមដែលបានបន្ថែម EM ពិតជាមានការលូតលាស់ខុសប្លែកមែនឬអត់។ | ដូចជាការសាកល្បងថ្នាំថ្មី ដោយមានក្រុមអ្នកជំងឺមួយលេបថ្នាំពិត និងក្រុមមួយទៀតមិនលេប (ឬលេបថ្នាំបញ្ឆោត) ដើម្បីពិនិត្យមើលថាថ្នាំនោះពិតជាមានប្រសិទ្ធភាពព្យាបាលមែនឬក៏អត់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
