បញ្ហា (The Problem)៖ តើការប្រើប្រាស់កំបោរស (Lime) និងជីគីមីចម្រុះក្នុងកម្រិតផ្សេងៗគ្នា មានឥទ្ធិពលយ៉ាងណាទៅលើទិន្នផល និងផលចំណេញសេដ្ឋកិច្ចនៃការដាំដុះសណ្ដែកដីពូជគ្រាប់ធំដែលកំពុងមានសក្តានុពល?
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានរៀបចំឡើងតាមទម្រង់ 2x3x4 Factorial ក្នុង Randomized Complete Block ដោយធ្វើការពិសោធន៍លើសណ្ដែកដី ២ ពូជ ជាមួយនឹងកម្រិតកំបោរស និងជីគីមីចម្រុះខុសៗគ្នានៅទីតាំងចំនួនពីរ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Baseline (No lime, no fertilizer) ការដាំដុះដោយមិនប្រើកំបោរស និងជីគីមី (Baseline) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយដើមទុនបន្ថែមលើធាតុចូលកសិកម្ម ដែលស័ក្តិសមសម្រាប់កសិករខ្វះខាតទុន។ | ទិន្នផលទទួលបានទាប គ្រាប់សណ្ដែកមិនសូវធំ និងជួបបញ្ហាកង្វះកាល់ស្យូមដែលធ្វើឱ្យផ្លែស្កកច្រើន។ | ផ្តល់ទម្ងន់ផ្លែស្ងួតត្រឹមតែ ១៤៨ គ.ក្រ/រ៉ៃ នៅ Ban Wang Tho និង ៤១៥ គ.ក្រ/រ៉ៃ នៅ Huay Luang។ |
| Optimal Treatment (Lime 100 kg/rai + Fertilizer 3-9-6 kg/rai ) ការប្រើប្រាស់កំបោរស ១០០ គ.ក្រ/រ៉ៃ បូករួមនឹងជី ៣-៩-៦ គ.ក្រ/រ៉ៃ |
ជួយកាត់បន្ថយជាតិជូរក្នុងដី ផ្តល់កាល់ស្យូមគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការបង្កើតគ្រាប់ និងផ្តល់អត្រាផលចំណេញផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់បំផុត។ | ទាមទារការវិនិយោគទុនបន្ថែមលើការទិញកំបោរស ជី និងកម្លាំងពលកម្មក្នុងការបាច។ | ផ្តល់អត្រាផលចំណេញបន្ថែម (Marginal rate of return) ដល់ទៅ ៣១៧% សម្រាប់ការប្រើកំបោរ និង ៦៩% សម្រាប់ការប្រើជី។ |
| Excessive Treatment (Lime 200 kg/rai + Fertilizer 6-8-12 kg/rai ) ការប្រើប្រាស់កំបោរស និងជីគីមីក្នុងកម្រិតខ្ពស់ហួស (២០០ គ.ក្រ/រ៉ៃ និង ៦-៨-១២ គ.ក្រ/រ៉ៃ) |
អាចជំរុញឱ្យការលូតលាស់ដើម និងទម្ងន់ផ្លែស្ងួតកើនឡើងបន្តិចបន្តួចធៀបនឹងកម្រិតមធ្យម។ | ការចំណាយកើនឡើងខ្ពស់ហួសហេតុ ដែលធ្វើឱ្យទិន្នផលដែលទទួលបានមិនស័ក្តិសមនឹងប្រាក់ដែលបានចំណាយ (ខាតបង់សេដ្ឋកិច្ច)។ | អត្រាផលចំណេញបន្ថែមធ្លាក់ចុះដល់កម្រិតអវិជ្ជមាន (-១២៣% សម្រាប់កំបោរ ២០០ គ.ក្រ/រ៉ៃ)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តតាមការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារនូវធនធានជាមូលដ្ឋានផ្នែកកសិកម្មដូចជា ធាតុចូលដាំដុះ ឧបករណ៍វាស់វែងទិន្នផល និងការចំណាយលើកម្លាំងពលកម្ម។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខេត្តខនកែន (Khon Kaen) និងឧត្តរធានី (Udon Thani) ភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ ក្នុងឆ្នាំ ២០០២-២០០៣ ដែលជាតំបន់មានដីខ្សាច់លាយកավ និងមានជាតិជូរ (pH ៤.៧-៤.៩)។ ទិន្នន័យនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ (រដូវប្រាំង/វស្សា) និងប្រភេទដីមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាទៅនឹងតំបន់ដាំដុះដំណាំឧស្សាហកម្មនៅកម្ពុជា។
លទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការណែនាំកសិករឱ្យចេះកំណត់កម្រិតធាតុចូលដើម្បីទទួលបានផលចំណេញអតិបរមា។
ជារួម ការប្រើប្រាស់កំបោរសក្នុងកម្រិតសមស្រប រួមផ្សំជាមួយជីគីមីដែលតម្រូវតាមស្ថានភាពដីជាក់ស្តែង គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រចំណាយតិចចំណេញច្រើន ដែលកសិករកម្ពុជាអាចយកទៅអនុវត្តបានដោយងាយស្រួល។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Factorial in Randomized Complete Block (ការរៀបចំពិសោធន៍បែប Factorial ក្នុងប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំប្លង់ពិសោធន៍កសិកម្មដែលបែងចែកដីជាប្លុក និងសាកល្បងកត្តាច្រើន (ឧ. ពូជសណ្ដែក កម្រិតកំបោរ និងកម្រិតជី) ក្នុងពេលតែមួយដើម្បីសិក្សាពីឥទ្ធិពល និងអន្តរកម្មរបស់កត្តាទាំងនោះ។ | ដូចជាការសាកល្បងចម្អិនម្ហូបដោយប្តូរបរិមាណអំបិលផង និងស្ករផងក្នុងពេលតែមួយ ដើម្បីរកមើលរសជាតិដែលឆ្ងាញ់បំផុត។ |
| Marginal rate of return (អត្រាផលចំណេញបន្ថែម) | ជារង្វាស់សេដ្ឋកិច្ចដែលបង្ហាញពីប្រាក់ចំណេញបន្ថែមដែលទទួលបានពីការវិនិយោគបន្ថែមមួយឯកតា ដូចជាការប្រៀបធៀបថ្លៃចំណាយទិញកំបោរសបន្ថែម ទៅនឹងប្រាក់ចំណេញពីការលក់ទិន្នផលដែលកើនឡើង។ | បើអ្នកចំណាយលុយ ១០០ រៀលទិញជី ហើយលក់បានចំណេញមកវិញ ៣០០ រៀល នោះអត្រាផលចំណេញបន្ថែមគឺជារង្វាស់នៃភាពចំណេញនោះឯង។ |
| Liming (ការបាចកំបោរសកសិកម្ម) | ការបន្ថែមសារធាតុកំបោរ (ជាទូទៅ កាល់ស្យូមកាបូណាត) ទៅក្នុងដីដើម្បីកាត់បន្ថយជាតិជូរ (បង្កើន pH) និងផ្តល់សារធាតុកាល់ស្យូមដល់ដំណាំ ដែលចាំបាច់សម្រាប់ការបង្កើតសំបកគ្រាប់។ | ដូចជាការលេបថ្នាំបន្សាបជាតិអាស៊ីតក្រពះ ដើម្បីឱ្យក្រពះបាត់ជូរ និងដំណើរការបានល្អឡើងវិញ។ |
| Compound chemical fertilizer (ជីគីមីចម្រុះ) | ជីគីមីដែលផ្សំឡើងពីធាតុសកម្មចម្បងៗច្រើនជាងមួយមុខ (ឧទាហរណ៍ អាសូត(N) ផូស្វ័រ(P) និងប៉ូតាស្យូម(K)) នៅក្នុងគ្រាប់ជីតែមួយដើម្បីបំប៉នដំណាំ។ | ដូចជាថ្នាំវីតាមីនចម្រុះមួយគ្រាប់ដែលមានផ្ទុកវីតាមីន A, B, និង C ព្រមគ្នាតែម្ដង ងាយស្រួលលេបជាងការលេបថ្នាំច្រើនគ្រាប់។ |
| DMRT (ការធ្វើតេស្ត Duncan's Multiple Range Test) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលគេប្រើបន្ទាប់ពីការវិភាគ ANOVA សម្រាប់ប្រៀបធៀបមធ្យមភាគនៃក្រុមពិសោធន៍នីមួយៗ ដើម្បីរកមើលថាតើក្រុមណាខ្លះមានលទ្ធផលខុសគ្នាជាដាច់ខាត (Significantly different)។ | ដូចជាការដាក់ពិន្ទុសិស្សក្នុងថ្នាក់ ហើយចាត់ថ្នាក់សិស្សជាក្រុមៗ (ពូកែ មធ្យម ខ្សោយ) ដើម្បីមើលថាអ្នកណាពូកែជាងគេដាច់។ |
| Pod dry weight (ទម្ងន់ផ្លែស្ងួត) | ទម្ងន់របស់ផ្លែសណ្ដែកដី (រួមទាំងសំបក) បន្ទាប់ពីបានហាល ឬសម្ងួតយកជាតិទឹកចេញអស់ ដែលជារង្វាស់ទិន្នផលពិតប្រាកដសម្រាប់ការវាយតម្លៃក្នុងកសិកម្ម។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់ត្រីងៀតដែលហាលស្ងួតល្អ ជាជាងការថ្លឹងត្រីស្រស់ដែលមានផ្ទុកជាតិទឹកច្រើនដែលងាយនឹងស្រកគីឡូ។ |
| Shelling percentage (ភាគរយសំបក ឬភាគរយបកគ្រាប់) | សមាមាត្ររវាងទម្ងន់គ្រាប់សណ្ដែកដីសុទ្ធ ធៀបនឹងទម្ងន់ផ្លែសណ្ដែកទាំងមូល (រួមទាំងសំបក)។ វាបញ្ជាក់ពីទំហំគ្រាប់ ភាពពេញលេញនៃគ្រាប់ និងកម្រិតនៃផ្លែស្កក។ | ដូចជាការគិតមើលថាតើទិញទុរេនមួយផ្លែ មានសំបកក្រាស់ប៉ុណ្ណា និងបានសាច់ហូបប៉ុន្មានភាគរយពិតប្រាកដ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
