បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការពឹងផ្អែកខ្លាំងលើជីគីមីក្នុងការដាំដុះបន្លែ ដែលតែងតែធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់គុណភាពដី និងបរិស្ថាន ដោយស្វែងរកប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ជីសរីរាង្គជំនួសវិញ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងរោងសំណាញ់ (Nylon Net House) ដោយប្រើប្រាស់សាលាដពូជ 'Green Fancy' ជាមួយការសាកល្បងប្រភេទជីផ្សេងៗគ្នាក្នុងរយៈពេល៣រដូវកាល។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Chicken Manure (CM) alone ការប្រើប្រាស់ជីលាមកមាន់តែឯង (៤,៧ តោន/ហិកតា) |
ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុត និងអាចជំនួសជីគីមីបានទាំងស្រុង ព្រមទាំងជួយកែលម្អគុណភាពដី និងបរិស្ថានបានយ៉ាងល្អ។ | តម្លៃ និងតម្រូវការលើទីផ្សារនៃជីលាមកមាន់អាចមានការកើនឡើងខ្ពស់ ហើយទាមទារការបន្ទុំឱ្យបានពុកផុយល្អមុនពេលប្រើ។ | ផ្តល់ទម្ងន់ស្រស់ខ្ពស់ (៣៣៨,៣ ក្រាម/ដើម) ទម្ងន់ស្ងួត (២០,៩៦ ក្រាម) និងទំហំស្លឹកធំបំផុត ធៀបនឹងជីសរីរាង្គផ្សេងទៀត។ |
| Combination of Chicken Manure and Chemical Fertilizer (CM+CF) ការប្រើប្រាស់ជីលាមកមាន់រួមផ្សំជាមួយជីគីមី (CM+CF) |
ជាជម្រើសដ៏ល្អសម្រាប់កសិករដែលចង់ចាប់ផ្តើមផ្លាស់ប្តូរពីការប្រើជីគីមីសុទ្ធ មកប្រើជីសរីរាង្គ ដោយនៅតែរក្សាបានទិន្នផលខ្ពស់។ | នៅតែមានការពឹងផ្អែកខ្លះលើជីគីមី ដែលអាចបន្តប៉ះពាល់ដល់ដីបន្តិចបន្តួចក្នុងរយៈពេលវែង និងមានតម្លៃចំណាយពីរថ្នាក់។ | ផ្តល់ទិន្នផលប្រហាក់ប្រហែលនឹងការប្រើជីលាមកមាន់សុទ្ធ (ទម្ងន់ស្រស់ ៣៣១,៧ ក្រាម/ដើម)។ |
| Recommended dose of Chemical Fertilizer (Rec. CF) ការប្រើប្រាស់ជីគីមីតាមកម្រិតណែនាំស្តង់ដារ |
ងាយស្រួលរកទិញនៅលើទីផ្សារ និងមានបរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹមច្បាស់លាស់ (NPK) ដែលអាចជួយឱ្យដំណាំលូតលាស់លឿន។ | ការប្រើប្រាស់រយៈពេលយូរធ្វើឱ្យដីខូចគុណភាព ជូរ កាត់បន្ថយជីវិតក្នុងដី និងអាចប៉ះពាល់ដល់សុខភាពអ្នកបរិភោគបន្លែ។ | ផ្តល់ទម្ងន់ស្រស់ ៣៤០ ក្រាម/ដើម ប៉ុន្តែមិនល្អប្រសើរជាងជីលាមកមាន់លើផ្នែកនិរន្តរភាពដីនោះទេ។ |
| Duck Manure (DM) / Cow Dung (CD) alone ការប្រើប្រាស់ជីលាមកទា ឬ លាមកគោតែឯង |
ជួយកែច្នៃកាកសំណល់សត្វ និងងាយស្រួលរកបាននៅតាមតំបន់កសិកម្មដែលមានការចិញ្ចឹមសត្វច្រើន។ | ការបញ្ចេញសារធាតុចិញ្ចឹមមានភាពយឺតយ៉ាវ (Slow release) ធ្វើឱ្យការលូតលាស់របស់ដំណាំមិនសូវល្អដូចលាមកមាន់។ | ជីលាមកទាផ្តល់ទិន្នផលទាបបំផុត (ទម្ងន់ស្រស់ត្រឹមតែ ១៥១,៥ ក្រាម/ដើម) និងលាមកគោផ្តល់ ១៧៧,១ ក្រាម/ដើម។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានកសិកម្មមូលដ្ឋានសម្រាប់ការរៀបចំដីដាំដុះ និងឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់វិភាគទិន្នន័យទិន្នផលរុក្ខជាតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងផ្ទះសំណាញ់នាខេត្ត Nakhon Pathom ប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រភេទដី Kamphaeng Saen (fine-silty, mixed Typic Haplustalfo)។ ទោះបីជាអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នានឹងកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែប្រសិទ្ធភាពអាចប្រែប្រួលអាស្រ័យលើប្រភេទដីជាក់ស្តែងនៅកម្ពុជា (ដូចជាដីខ្សាច់ ឬដីល្បាប់) និងពូជសាលាដក្នុងស្រុក។ ដូចនេះ ការធ្វើតេស្តសាកល្បងលើដីជាក់ស្តែង គឺជាការចាំបាច់មុននឹងអនុវត្តទ្រង់ទ្រាយធំ។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ណាស់សម្រាប់អនុវត្តក្នុងវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងយុទ្ធសាស្ត្រកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើការនាំចូលជីគីមី។
សរុបមក ការលើកកម្ពស់ការប្រើប្រាស់ជីលាមកមាន់ពុកផុយល្អ មិនត្រឹមតែជួយសន្សំសំចៃថវិកាជាតិលើការនាំចូលជីគីមីប៉ុណ្ណោះទេ តែថែមទាំងជួយស្តារគុណភាពដី និងផលិតបានបន្លែសុវត្ថិភាពសម្រាប់ប្រជាជនកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Base saturation (តិត្ថិភាពបាស / អត្រាឆ្អែតបាស) | ភាគរយនៃចំណុចផ្លាស់ប្តូរសារធាតុចិញ្ចឹមនៅក្នុងដី (Cation Exchange Capacity) ដែលត្រូវបានកាន់កាប់ដោយកាចុងបាស (ដូចជា កាល់ស្យូម ម៉ាញ៉េស្យូម ប៉ូតាស្យូម) ដែលជួយកាត់បន្ថយភាពជូររបស់ដី និងបង្កើនកម្រិតជីជាតិ។ ការប្រើប្រាស់ជីគីមីយូរពេកអាចធ្វើឱ្យអត្រានេះថយចុះ។ | ដូចជាចំនួនកៅអីទំនេរនៅក្នុងថ្នាក់រៀនដែលត្រូវបានអង្គុយដោយសិស្សពូកែ បើមានសិស្សពូកែអង្គុយច្រើន ថ្នាក់រៀននោះក៏មានគុណភាពល្អ និងមិនងាយធ្លាក់ចុះគុណភាព។ |
| Buffering capacity (សមត្ថភាពប៊ុហ្វែរ / សមត្ថភាពទប់ទល់បម្រែបម្រួលរបស់ដី) | សមត្ថភាពរបស់ដីក្នុងការទប់ទល់នឹងការផ្លាស់ប្តូរកម្រិត pH (ភាពជូរ ឬប្រៃ) ឬសមាសធាតុគីមីភ្លាមៗ នៅពេលមានការបន្ថែមជីគីមី ឬសារធាតុផ្សេងៗ។ ដីដែលមានសមត្ថភាពនេះខ្ពស់ (ដោយសារមានសារធាតុសរីរាង្គច្រើន) អាចរក្សាបរិស្ថានមានស្ថិរភាពសម្រាប់ឫសរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាប្រព័ន្ធបូមទឹកការពារទឹកជំនន់នៅក្នុងទីក្រុង ដែលជួយរក្សាកម្ពស់ទឹកឱ្យនៅថេរ ទោះបីជាមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំងភ្លាមៗក៏ដោយ។ |
| Tilth (ភាពផុសនៃដី / រចនាសម្ព័ន្ធដីដាំដុះ) | លក្ខខណ្ឌរូបវន្តរបស់ដីដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការដាំដុះ គឺដីដែលមានភាពផុស មិនហាប់ណែនពេក ងាយស្រួលឱ្យឫសចាក់ចូល ស៊ប់ទឹក និងមានខ្យល់ចេញចូលល្អ។ សារធាតុសរីរាង្គជួយកែលម្អភាពផុសនេះ។ | ដូចជាអេប៉ុងលាងចានដែលទន់ និងមានប្រហោងច្រើន ងាយស្រួលបឺតស្រូបទឹក និងខ្យល់ ខុសពីដីឥដ្ឋដែលរឹងហាប់ដូចដុំថ្ម។ |
| Complete fertilizer (ជីគីមីចម្រុះ / ជី NPK) | ជាប្រភេទជីគីមីដែលមានផ្ទុកនូវធាតុអាហារគោលទាំង៣ដ៏សំខាន់សម្រាប់រុក្ខជាតិគឺ អាសូត (N) ផូស្វ័រ (P) និងប៉ូតាស្យូម (K) ក្នុងសមាមាត្រស្មើគ្នា (ឧទាហរណ៍៖ ១៥-១៥-១៥) ដើម្បីជួយដល់ការលូតលាស់ទាំងស្លឹក ដើម ឫស និងផ្លែក្នុងពេលតែមួយ។ | ដូចជាថ្នាំបំប៉នវីតាមីនចម្រុះមួយគ្រាប់ ដែលមានផ្ទុកសារធាតុសំខាន់ៗគ្រប់មុខសម្រាប់ជួយឱ្យរាងកាយមនុស្សលូតលាស់រឹងមាំគ្រប់ផ្នែក។ |
| Dry matter percentage (ភាគរយរូបធាតុស្ងួត) | សមាមាត្រនៃទម្ងន់រុក្ខជាតិដែលនៅសល់ បន្ទាប់ពីជាតិទឹកទាំងអស់ត្រូវបានសម្ងួតចេញតាមរយៈកម្តៅអូវិន (Oven)។ វាបង្ហាញពីបរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹមពិតប្រាកដ និងសាច់របស់បន្លែសុទ្ធសាធដែលរុក្ខជាតិបានផលិត។ | ដូចជាការយកផ្លែត្នោតទៅហាលថ្ងៃឱ្យស្ងួតទឹក រួចថ្លឹងទម្ងន់សាច់ត្នោតដែលនៅសល់ ដើម្បីដឹងថាសាច់វាមានកម្រិតណាធៀបនឹងទឹក។ |
| Typic Haplustalfo (ចំណាត់ថ្នាក់ដី Typic Haplustalfo) | ជាឈ្មោះចំណាត់ថ្នាក់វិទ្យាសាស្ត្រអន្តរជាតិ (USDA soil taxonomy) សម្គាល់ប្រភេទដីដែលមានពណ៌ស្រាល ធ្លាប់ឆ្លងកាត់ការហូរច្រោះ និងមានការកកកុញស្រទាប់ដីឥដ្ឋនៅខាងក្រោម។ វាច្រើនជួបប្រទះនៅតំបន់ត្រូពិច ដែលមានរដូវប្រាំង និងវស្សាច្បាស់លាស់។ | ដូចជាលេខកូដអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណរបស់ដី ដែលប្រាប់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រឱ្យដឹងពីប្រវត្តិ លក្ខណៈ និងរចនាសម្ព័ន្ធរបស់ដីនោះដោយមិនបាច់ទៅមើលផ្ទាល់ទីតាំង។ |
| Mineralization (រ៉ែភាវូបនីយកម្ម / ការបំប្លែងទៅជារ៉ែ) | ដំណើរការជីវសាស្ត្រដែលអតិសុខុមប្រាណក្នុងដីបំប្លែងសារធាតុសរីរាង្គ (ដូចជាលាមកសត្វ ឬស្លឹកឈើពុក) ទៅជាទម្រង់សារធាតុរ៉ែអសរីរាង្គ (ដូចជាអាម៉ូញ៉ូម ឬនីត្រាត) ដែលឫសរុក្ខជាតិអាចបឺតស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់បាន។ | ដូចជាការទំពាររំលាយអាហារក្នុងក្រពះ ដែលបំប្លែងសាច់ និងបន្លែ ទៅជាវីតាមីន និងថាមពលម៉ូលេគុលតូចៗដែលឈាមអាចស្រូបយកបាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
