បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីគុណភាពវាលស្មៅ (ប្រូតេអ៊ីនឆៅ ផូស្វ័រ ប៉ូតាស្យូម NDF និង ADF) នៃសណ្តែក Centrosema pubescens និង Stylosanthes hamata ដែលដាំលាយជាមួយស្មៅ Brachiaria ruziziensis និង Brachiaria mutica ក្រោមប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងខុសៗគ្នាក្នុងកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមគោ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការពិសោធន៍លើវាលស្រែជាក់ស្តែង (Field trial) ដោយប្រើប្រាស់ការរចនាបែប Split-split plot design ដើម្បីវាស់ស្ទង់សមាសធាតុគីមីនៃរុក្ខជាតិ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Mixed Planting System ប្រព័ន្ធដាំដុះបែបចម្រុះ (ស្មៅលាយសណ្តែក) |
ជួយបង្កើនទម្ងន់ស្ងួតសរុប និងផ្តល់ទិន្នផលប្រូតេអ៊ីនឆៅ (Crude protein yield) សរុបខ្ពស់ជាង ដោយសារតែការលូតលាស់នៃពពួកស្មៅ។ | ទាមទារការគ្រប់គ្រងឱ្យបានល្អ បើមិនដូច្នេះទេ ស្មៅអាចនឹងដុះលុបការលូតលាស់របស់ពពួកសណ្តែក។ | ផ្តល់ទិន្នផលប្រូតេអ៊ីនឆៅខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ 105a kg/ha (ក្នុងការប្រមូលផលទី៦)។ |
| Stripped Planting System ប្រព័ន្ធដាំដុះបែបជាជួរ ឬចន្លោះរង |
ងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រងថែទាំ និងជួយកាត់បន្ថយការប្រកួតប្រជែងរវាងពពួកស្មៅ និងសណ្តែកដោយផ្ទាល់។ | ទិន្នផលប្រូតេអ៊ីនឆៅសរុប និងកម្រិតទម្ងន់ស្ងួត (Dry weight) ទទួលបានទាបជាងការដាំដុះបែបចម្រុះ។ | ទិន្នផលប្រូតេអ៊ីនឆៅទទួលបានត្រឹមតែ 75b kg/ha ប៉ុណ្ណោះ (ប្រៀបធៀបជាមួយ 105a នៃការដាំចម្រុះក្នុងការប្រមូលផលទី៦)។ |
| Grazed vs. Cut Utilization ការគ្រប់គ្រងដោយលែងគោឱ្យស៊ីផ្ទាល់ និងការកាត់ |
ការលែងសត្វឱ្យស៊ីផ្ទាល់អាចជួយសន្សំសំចៃពេលវេលា និងកម្លាំងពលកម្មក្នុងការកាត់ស្មៅ។ | ការលែងសត្វអាចធ្វើឱ្យមានការខូចខាតដល់រុក្ខជាតិខ្លះដោយសារការជាន់ឈ្លី ហើយគ្មានភាពខុសគ្នាខ្លាំងផ្នែកគុណភាពជីវជាតិធៀបនឹងការកាត់ទេ។ | មិនមានឥទ្ធិពលគួរឱ្យកត់សម្គាល់ទៅលើកម្រិតប្រូតេអ៊ីនឆៅ ផូស្វ័រ NDF ឬ ADF ឡើយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានកសិកម្មផ្ទាល់ និងឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់វិភាគសមាសធាតុគីមីនៃរុក្ខជាតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងស្រុកប៉ាកចុង ខេត្តនគររាជសីមា ប្រទេសថៃ ដែលមានប្រភេទដី Pak Chong (pH 6.6-7.9) និងអាកាសធាតុតំបន់ត្រូពិច។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចប្រើប្រាស់ជាធនធានយោងយ៉ាងល្អសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងតំបន់ដែលមានលក្ខណៈអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីស្រដៀងគ្នា។
ការអនុវត្តការដាំដុះវាលស្មៅចម្រុះរវាងស្មៅនិងសណ្តែកនេះ គឺមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យបសុសត្វនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការជ្រើសរើសប្រព័ន្ធដាំដុះចម្រុះក្នុងសមាមាត្រដ៏ត្រឹមត្រូវ នឹងជួយលើកកម្ពស់គុណភាពចំណីអាហារសត្វ និងផលិតភាពទឹកដោះ/សាច់នៅកម្ពុជាប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ច។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Crude Protein (ប្រូតេអ៊ីនឆៅ) | ជាបរិមាណប្រូតេអ៊ីនសរុបដែលមាននៅក្នុងចំណីសត្វ ដែលត្រូវបានគណនាដោយផ្អែកលើបរិមាណអាសូតសរុប។ វាជាសូចនាករដ៏សំខាន់សម្រាប់វាយតម្លៃគុណភាពចំណី ដោយរុក្ខជាតិពពួកសណ្តែកតែងមានកម្រិតនេះខ្ពស់ជាងស្មៅ ដែលជួយជំរុញការលូតលាស់ និងផលិតកម្មទឹកដោះរបស់សត្វ។ | ប្រៀបដូចជាឥដ្ឋសម្រាប់សាងសង់រាងកាយសត្វឱ្យធំធាត់លឿន និងរឹងមាំ។ |
| Neutral Detergent Fiber / NDF (សរសៃអាហារមិនរលាយក្នុងសូលុយស្យុងណឺត) | ជារង្វាស់នៃកោសិការុក្ខជាតិសរុប (រួមមានសែលុយឡូស ហេមីសែលុយឡូស និងលីញីន) ដែលវាជាកត្តាកំណត់ទំហំ ឬចំណុះដែលក្រពះសត្វអាចផ្ទុកចំណីបាន។ ពោលគឺនៅពេលរុក្ខជាតិមានកម្រិត NDF កាន់តែខ្ពស់ សត្វនឹងអាចស៊ីចំណីបានកាន់តែតិច ដោយសារតែឆាប់ពេញក្រពះ។ | ប្រៀបដូចជាអេប៉ុងដែលបឺតទឹកប៉ោងពេញពោះ ធ្វើឱ្យសត្វឆាប់ឆ្អែត និងមិនអាចបន្តស៊ីចំណីច្រើនទៀតបាន។ |
| Acid Detergent Fiber / ADF (សរសៃអាហារមិនរលាយក្នុងសូលុយស្យុងអាស៊ីត) | ជាផ្នែកនៃសរសៃអាហាររុក្ខជាតិដែលរឹង និងពិបាករំលាយបំផុត (មានដូចជាសែលុយឡូស និងលីញីន)។ ប្រសិនបើកម្រិត ADF ក្នុងរុក្ខជាតិកាន់តែខ្ពស់ នោះសមត្ថភាពនៃការកិនរំលាយ និងស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមរបស់សត្វកាន់តែថយចុះ។ | ប្រៀបដូចជាសរសៃឈើចាស់ៗដែលរឹង ធ្វើឱ្យក្រពះសត្វពិបាកកិនរំលាយយកជីវជាតិ។ |
| Split-split plot design (ការរចនាពិសោធន៍បែបបំបែកប្លុកជាបីកម្រិត) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍កសិកម្មដែលមានកត្តាស្រាវជ្រាវច្រើនជាន់ ដោយបែងចែកផ្ទៃដីជាប្លុកធំ (Main plot សម្រាប់ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រង) ប្លុករង (Sub-plot សម្រាប់វិធីសាស្ត្រដាំដុះ) និងប្លុករងតូច (Sub-sub plot សម្រាប់ពូជរុក្ខជាតិ) ដើម្បីងាយស្រួលវិភាគ និងប្រៀបធៀបឥទ្ធិពលនៃកត្តានីមួយៗប្រកបដោយភាពសុក្រឹត។ | ដូចជាការបែងចែកទូខោអាវធំមួយជាថតតូចៗ ហើយក្នុងថតតូចៗនោះមានប្រអប់តូចៗបន្តទៀត ដើម្បីសាកល្បងទុកដាក់របស់ផ្សេងៗគ្នាឱ្យមានសណ្តាប់ធ្នាប់។ |
| Mixed planting (ការដាំដុះបែបចម្រុះ) | ជាការសាបព្រោះ ឬដាំរុក្ខជាតិពីរ ឬច្រើនប្រភេទ (ដូចជាស្មៅរ៉ូស៊ី និងសណ្តែកសេនត្រូវ) លាយឡំគ្នានៅលើផ្ទៃដីតែមួយ ដើម្បីឱ្យពួកវាបំពេញតម្រូវការជីវជាតិឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមក (ឧ. សណ្តែកផ្តល់អាសូតដល់ដី ឯស្មៅផ្តល់ទិន្នផលទម្ងន់) និងបង្កើនគុណភាពវាលស្មៅសរុប។ | ប្រៀបដូចជាការចម្អិនម្ហូបមួយចានដែលមានលាយសាច់និងបន្លែចូលគ្នា ដើម្បីទទួលបានជីវជាតិគ្រប់មុខក្នុងពេលតែមួយ។ |
| Stripped planting (ការដាំដុះជាជួរ ឬចន្លោះរង) | ជាប្រព័ន្ធដាំដុះដែលគេដាំរុក្ខជាតិខុសៗគ្នាជាជួរៗ ឬជារងឆ្លាស់គ្នា (ឧ. ស្មៅមួយជួរ សណ្តែកមួយជួរ) ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការប្រមូលផល កាត់បន្ថយការប្រកួតប្រជែងដណ្តើមពន្លឺ ឬជីវជាតិគ្នា និងការពារកុំឱ្យស្មៅដុះគ្របសង្កត់លើសណ្តែក។ | ដូចជាការតម្រង់ជួរសិស្សប្រុសមួយជួរ និងសិស្សស្រីមួយជួរឆ្លាស់គ្នា ដើម្បីងាយស្រួលរៀបចំសណ្តាប់ធ្នាប់។ |
| Dry weight / Dry matter (ទម្ងន់ស្ងួត ឬរូបធាតុស្ងួត) | ជាទម្ងន់នៃរុក្ខជាតិ ឬចំណីសត្វ បន្ទាប់ពីជាតិទឹកត្រូវបានសម្ងួតដកចេញទាំងស្រុង។ វាជារង្វាស់ដ៏សំខាន់ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹមពិតប្រាកដ (ប្រូតេអ៊ីន រ៉ែ សរសៃអាហារ) ដែលមាននៅក្នុងចំណីនោះ មិនមែនទម្ងន់ទឹកនោះទេ។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់ត្រីងៀត បន្ទាប់ពីហាលថ្ងៃស្ងួតអស់ជាតិទឹក ដើម្បីដឹងពីបរិមាណសាច់ត្រីពិតប្រាកដ។ |
| Legumes (ពពួកសណ្តែក) | ជារុក្ខជាតិក្នុងអម្បូរ Fabaceae (ដូចជាពូជសណ្តែក Centrosema pubescens និង Stylosanthes hamata) ដែលមានសមត្ថភាពពិសេសក្នុងការចាប់យកអាសូតពីបរិយាកាសមកស្តុកក្នុងដីតាមរយៈបាក់តេរីនៅឫសរបស់វា ព្រមទាំងផ្តល់កម្រិតប្រូតេអ៊ីនឆៅយ៉ាងខ្ពស់ដល់សត្វ។ | ប្រៀបដូចជារោងចក្រផលិតជីធម្មជាតិខ្នាតតូចដែលកប់ក្នុងដី និងជាប្រភពសាច់សណ្តែកដ៏មានជីវជាតិសម្រាប់គោ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
