បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាទិន្នផលពោតទាបនៅតំបន់ពាក់កណ្តាលរាំងស្ងួតនៃភាគខាងកើតប្រទេសអេត្យូពី ដែលបណ្តាលមកពីកង្វះសំណើមដី និងការអនុវត្តការប្រើប្រាស់ជីមិនបានត្រឹមត្រូវ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការពិសោធន៍ផ្ទាល់នៅទីវាល (Field experiment) ក្នុងរដូវវស្សាឆ្នាំ ២០០៣ និង ២០០៤ ដោយប្រៀបធៀបប្រព័ន្ធដាំដុះ កម្រិតជី និងពូជពោតផ្សេងៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Flat bed planting system (with/without NP fertilizer) ប្រព័ន្ធដាំដុះលើរាបស្មើ (Flat bed) |
ងាយស្រួលអនុវត្ត ចំណាយកម្លាំងពលកម្ម និងពេលវេលាតិចជាងការរៀបចំដីលើករង។ | មិនសូវរក្សាសំណើមដីបានល្អ ងាយរងគ្រោះដោយគ្រោះរាំងស្ងួត ដែលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិមិនសូវលូតលាស់ និងផ្តល់ទិន្នផលទាប។ | ទិន្នផលជាមធ្យមត្រឹមតែ ២០៦០.៨ គីឡូក្រាម/ហិកតា (នៅ Babile) និង ២៨២៦.៩ គីឡូក្រាម/ហិកតា (នៅ Dire Dawa)។ |
| Tie-ridge planting system with N1P1 fertilizer (41 kg N - 46 kg P2O5 /ha) ប្រព័ន្ធដាំដុះលើរងខ្វែង (Tie-ridge) រួមជាមួយជី N1P1 |
ជួយរក្សាសំណើមដីបានយ៉ាងល្អកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃគ្រោះរាំងស្ងួត និងជួយឱ្យដំណាំស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមពីជីបានអតិបរមា។ | ទាមទារកម្លាំងពលកម្ម ឬគ្រឿងចក្រច្រើនជាងមុន ដើម្បីរៀបចំរង និងថែរក្សារាងរបស់វាពេញមួយរដូវដាំដុះ។ | ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ ៤២០៨.៨៣ គីឡូក្រាម/ហិកតា (នៅ Babile) និង ៥៥៥៦ គីឡូក្រាម/ហិកតា (នៅ Dire Dawa)។ |
| Tie-ridge planting system with N0P0 (Control) ប្រព័ន្ធដាំដុះលើរងខ្វែង (Tie-ridge) ដោយមិនប្រើជីគីមី |
រក្សាសំណើមបានល្អជាងដាំរាបស្មើ ដោយមិនចាំបាច់ចំណាយថវិកាទិញជីបន្ថែម។ | ទិន្នផលនៅមានកម្រិតទាបនៅឡើយ ដោយសារកង្វះសារធាតុចិញ្ចឹមចាំបាច់ (អាសូត និង ផូស្វ័រ) នៅក្នុងដី។ | ផ្តល់ទិន្នផល ២៤១៣.៦៧ គីឡូក្រាម/ហិកតា (នៅ Babile) និង ២៩២៦ គីឡូក្រាម/ហិកតា (នៅ Dire Dawa)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្រ្តនេះទាមទារការវិនិយោគជាចម្បងទៅលើកម្លាំងពលកម្មសម្រាប់ការរៀបចំដី និងការចំណាយលើជីកសិកម្ម មិនត្រូវការបច្ចេកវិទ្យាទំនើបស្មុគស្មាញឡើយ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់ពាក់កណ្តាលរាំងស្ងួត (Babile និង Dire Dawa) នៃភាគខាងកើតប្រទេសអេត្យូពី ដែលមានប្រភេទដីល្បាយខ្សាច់ (Sandy loam) និងបរិមាណទឹកភ្លៀងមិនទៀងទាត់។ លទ្ធផលនេះមានភាពលម្អៀងទៅនឹងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុស្ងួត ប៉ុន្តែវាមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់កម្ពុជា ពិសេសនៅតំបន់ដែលជួបប្រទះគ្រោះរាំងស្ងួតញឹកញាប់ ឬតំបន់ខ្ពង់រាបដែលមានដីឆាប់ហួតសំណើម។
បច្ចេកទេសដាំដុះលើរងខ្វែង (Tie-ridge) និងការគ្រប់គ្រងកម្រិតជីអិន-ភី (NP) នេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ការអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីបន្សាំទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
ជារួម ការរួមបញ្ចូលគ្នានូវបច្ចេកទេសរក្សាសំណើមដីតាមរយៈការលើករងខ្វែង និងការប្រើប្រាស់ជីក្នុងកម្រិតសមស្រប គឺជាដំណោះស្រាយជាក់ស្តែង ដែលមានតម្លៃថោក និងជួយបង្កើនទិន្នផលពោតនៅកម្ពុជាបានយ៉ាងពិតប្រាកដ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Tie-ridge planting system (ប្រព័ន្ធដាំដុះលើរងខ្វែង) | គឺជាវិធីសាស្ត្រអភិរក្សដីនិងទឹកដោយការលើករង និងធ្វើទំនប់កាត់ខ្វែងតូចៗនៅចន្លោះរង ដើម្បីរក្សាទឹកភ្លៀងមិនឱ្យហូរចោល និងទុកឱ្យជ្រាបចូលក្នុងដី។ | ដូចជាការធ្វើទំនប់តូចៗខ្វែងគ្នានៅចន្លោះរងដំណាំ ដើម្បីទប់ទឹកភ្លៀងកុំឱ្យហូរចោល និងទុកឱ្យជ្រាបចូលដីបន្តិចម្តងៗ។ |
| Flat bed planting (ការដាំដុះលើរាបស្មើ) | គឺជាការដាំដុះតាមបែបប្រពៃណីនៅលើផ្ទៃដីរាបស្មើ ដោយមិនមានការលើកជារង ឬធ្វើទំនប់ទប់ទឹកនោះទេ។ | ដូចជាការដាំរុក្ខជាតិនៅលើដីរាបស្មើធម្មតាដោយមិនបាច់កើបដីពូនជាគំនរ ឬជារងនោះទេ។ |
| Physiological maturity (ភាពទុំពេញលេញខាងសរីរវិទ្យា) | គឺជាដំណាក់កាលដែលគ្រាប់ពូជឈានដល់ទម្ងន់ស្ងួតអតិបរមា លែងស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមពីដើម ដែលបញ្ជាក់ថាវាទុំល្អ១០០%។ | ដូចជាផ្លែឈើដែលទុំល្អិតល្អដល់កម្រិតអតិបរមា លែងត្រូវការស្រូបសារធាតុចិញ្ចឹមពីដើមទៀតហើយ។ |
| Tasseling (ការចេញផ្កាឈ្មោល) | គឺជាដំណាក់កាលលូតលាស់របស់ពោតនៅពេលដែលកញ្ចុំផ្កាឈ្មោលលេចចេញនៅផ្នែកកំពូលនៃដើម ដើម្បីត្រៀមបញ្ចេញលំអង។ | ដូចជាការចេញកញ្ចុំផ្កានៅកំពូលដើមពោត ដែលមានតួនាទីបញ្ចេញលំអងទៅបង្កកំណើត។ |
| Silking (ការចេញសក់ពោត/ផ្កាញី) | គឺជាដំណាក់កាលដែលផ្កាញី (សក់ពោត) លូតលាស់ចេញពីស្នៀតពោត ដើម្បីរង់ចាំទទួលលំអងពីផ្កាឈ្មោលសម្រាប់ការបង្កកំណើតជាគ្រាប់។ | ដូចជាការលូតលាស់ចេញសរសៃសក់ពណ៌សកាត់បៃតងចេញពីស្នៀតពោត ដែលរង់ចាំទទួលលំអងពីផ្កាឈ្មោល។ |
| Assimilates (សារធាតុចិញ្ចឹមដែលរុក្ខជាតិផលិតបាន) | ជាសមាសធាតុសរីរាង្គ (ដូចជាស្ករ) ដែលរុក្ខជាតិបង្កើតឡើងតាមរយៈរស្មីសំយោគ ហើយត្រូវបានដឹកជញ្ជូនទៅចិញ្ចឹមផ្នែកផ្សេងៗ ជាពិសេសគ្រាប់ពូជក្នុងដំណាក់កាលលូតលាស់។ | ដូចជាអាហារដែលរុក្ខជាតិចម្អិនបានដោយខ្លួនឯងពីពន្លឺព្រះអាទិត្យ ហើយបញ្ជូនទៅចិញ្ចឹមគ្រប់ផ្នែកនៃដើម ពិសេសទៅចិញ្ចឹមគ្រាប់ពោត។ |
| Anthesis (ការរីកផ្កា) | គឺជាដំណាក់កាលលូតលាស់ដែលផ្ការបស់រុក្ខជាតិរីកពេញលេញ និងមានមុខងារសកម្មសម្រាប់ការបង្កកំណើត។ | ដូចជាពេលវេលាដែលផ្ការីកស្រស់បំព្រងបំផុត និងត្រៀមខ្លួនរួចរាល់សម្រាប់ការបង្កកំណើត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
