បញ្ហា (The Problem)៖ សត្វពីងពាងក្រហម (Tetranychus urticae) គឺជាឧបសគ្គចម្បងមួយសម្រាប់ការផលិតផ្កាកុលាបកាត់ទងនៅប្រទេសអេត្យូពី ហើយការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមីដដែលៗបានបណ្តាលឱ្យសត្វល្អិតនេះមានភាពស៊ាំនឹងថ្នាំកម្រិតខ្ពស់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការវាយតម្លៃនៅចម្ការផ្កា ដោយប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាពនៃថ្នាំជីវសាស្ត្រ Bitoxybacillin (Bt) ជាមួយថ្នាំគីមី Abamectin និងក្រុមដែលមិនប្រើប្រាស់ថ្នាំ (Control) ក្នុងរយៈពេល ៤ ខែ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Bitoxybacillin (Bacillus thuringiensis) ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតជីវសាស្ត្រ Bitoxybacillin (បាក់តេរី Bacillus thuringiensis) |
មានសុវត្ថិភាពសម្រាប់បរិស្ថាន និងកាត់បន្ថយបញ្ហាសត្វល្អិតស៊ាំនឹងថ្នាំ។ ជាជម្រើសដ៏ល្អសម្រាប់កម្មវិធីគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃចម្រុះ (IPM)។ | ទាមទារការសិក្សាបន្ថែមពីភាពញឹកញាប់នៃការបាញ់ ដើម្បីស្វែងរកចំណុចសេដ្ឋកិច្ចល្អបំផុត។ លទ្ធផលនៃការវិភាគស្ថិតិបង្ហាញថាមិនទាន់មានភាពខុសគ្នាច្បាស់លាស់ខ្លាំងនៅឡើយ (p>0.05)។ | គ្រប់គ្រងចំនួនសត្វពីងពាងបានល្អបំផុត ដោយរក្សាចំនួនត្រឹម ៦៨,១ ក្បាល/ដើម ក្រោយការបាញ់ ៣ សប្តាហ៍។ |
| Abamectin 1.8% EC ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមីស្តង់ដារ Abamectin 1.8% EC |
ជាថ្នាំគីមីដែលធ្លាប់មានប្រសិទ្ធភាពលឿននាពេលកន្លងមក និងងាយស្រួលរកទិញនៅលើទីផ្សារកសិកម្ម។ | សត្វពីងពាងក្រហមបានបង្កើតភាពស៊ាំ (Resistance) ដែលធ្វើឱ្យថ្នាំនេះបាត់បង់ប្រសិទ្ធភាពក្នុងការសម្លាប់។ អាចប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន។ | បរាជ័យក្នុងការទប់ស្កាត់ចំនួនសត្វពីងពាង ដោយចំនួនកើនឡើងដល់ ១២៥,១ ក្បាល/ដើម។ |
| Untreated Check (Control) ក្រុមមិនប្រើប្រាស់ថ្នាំ (Control) |
មិនតម្រូវឱ្យចំណាយថវិកាលើការទិញថ្នាំ កម្លាំងពលកម្ម ឬឧបករណ៍បាញ់ថ្នាំ។ | ដំណាំរងការបំផ្លាញយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរពីការជញ្ជក់រុក្ខទឹករាងកាយរបស់សត្វពីងពាងក្រហម ដែលអាចធ្វើឱ្យស្លឹកខូច និងងាប់ដើម។ | ចំនួនសត្វពីងពាងកើនឡើងខ្ពស់ដល់ ១១០,៥៧ ក្បាល/ដើម ដែលលើសពីកម្រិតកំណត់ (Threshold)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនបានបញ្ជាក់ពីទំហំថវិកាចំណាយលម្អិតនោះទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានមួយចំនួនសម្រាប់ការសាកល្បងនៅចម្ការផ្ទាល់ និងការវិភាគទិន្នន័យ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅចម្ការផ្កាតែមួយកន្លែង (Gallica flower farm) ក្នុងតំបន់ Menagesha ប្រទេសអេត្យូពី ក្នុងរយៈពេលត្រឹម ៤ ខែ លើពូជផ្កាតែមួយ (Limbo) ដែលអាចមានដែនកំណត់ក្នុងការតំណាងឱ្យអាកាសធាតុទូទៅ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់ ព្រោះបញ្ហាស៊ាំនឹងថ្នាំគីមីរបស់សត្វពីងពាងក៏កំពុងវាយលុកដំណាំនៅទីនេះដែរ ប៉ុន្តែចាំបាច់ត្រូវមានការធ្វើតេស្តសាកល្បងក្នុងអាកាសធាតុក្តៅសើមរបស់កម្ពុជាជាមុនសិន។
វិធីសាស្ត្រប្រើប្រាស់ថ្នាំជីវសាស្ត្រ (Biopesticides) នេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការផ្លាស់ប្តូរទៅរកការអនុវត្តកសិកម្មល្អ (GAP) និងកសិកម្មសុវត្ថិភាព។
ការបង្វែរពីការពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើថ្នាំគីមីដែលបាត់បង់ប្រសិទ្ធភាព មកប្រើប្រាស់ថ្នាំជីវសាស្ត្រដូចជា Bt នឹងជួយធានានូវនិរន្តរភាពបរិស្ថាន គុណភាពកសិផល និងសុខភាពសាធារណៈនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Bacillus thuringiensis (បាក់តេរី Bacillus thuringiensis ឬ Bt) | វាជាប្រភេទបាក់តេរីមានប្រយោជន៍រស់នៅក្នុងដី ដែលអាចផលិតជាតិពុលម្យ៉ាងនៅពេលវាបន្តពូជ។ ជាតិពុលនេះមានសមត្ថភាពសម្លាប់សត្វល្អិតចង្រៃជាក់លាក់ ប៉ុន្តែមិនបង្កផលប៉ះពាល់ដល់មនុស្ស សត្វពាហនៈ ឬរុក្ខជាតិឡើយ ទើបគេយកវាទៅផលិតជាថ្នាំកសិកម្មជីវសាស្ត្រ។ | ដូចជាទាហានស៊ីឈ្នួលធម្មជាតិ ដែលត្រូវគេជួលមកដើម្បីសម្លាប់តែសត្រូវដំណាំ ដោយមិនធ្វើបាបអ្នកស្រុកភូមិ។ |
| Acaricides (ថ្នាំសម្លាប់សត្វពីងពាង/អាកាទីត) | ជាប្រភេទថ្នាំគីមីកសិកម្ម ដែលត្រូវបានផ្សំឡើងយ៉ាងពិសេសសម្រាប់បាញ់កម្ចាត់សត្វល្អិតក្នុងអំបូរ Acari ដែលរួមមានសត្វពីងពាងក្រហម និងតុកកែដី (mites and ticks) ដែលបំផ្លាញដំណាំ។ | ដូចជាថ្នាំបាញ់មូសទូទៅដែរ ប៉ុន្តែនេះជាថ្នាំពិសេសដែលផ្សំឡើងសម្រាប់បាញ់សម្លាប់តែសត្វពីងពាងតូចៗប៉ុណ្ណោះ។ |
| Integrated Pest Management (IPM) (ការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃចម្រុះ) | ជាយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតរយៈពេលវែង ដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រច្រើនបញ្ចូលគ្នា ដូចជាការប្រើប្រាស់សត្រូវធម្មជាតិ ការកែប្រែបរិស្ថានដាំដុះ និងការប្រើថ្នាំជីវសាស្ត្រ ដើម្បីកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើថ្នាំគីមីពុលខ្លាំង។ | ដូចជាការថែរក្សាសុខភាពដោយហាត់ប្រាណ ហូបចុកត្រឹមត្រូវ និងប្រើថ្នាំពេទ្យតែពេលចាំបាច់បំផុត ជាជាងការពឹងផ្អែកលើថ្នាំពេទ្យរាល់ថ្ងៃតែមួយមុខ។ |
| Cry proteins (ប្រូតេអ៊ីនគ្រីស្តាល់) | ជាសារធាតុពុលរឹង (គ្រីស្តាល់) ដែលបញ្ចេញដោយបាក់តេរី Bacillus thuringiensis។ នៅពេលសត្វល្អិតចង្រៃស៊ីវាចូលទៅ ប្រូតេអ៊ីននេះនឹងរលាយក្នុងក្រពះ ហើយទៅបំផ្លាញជញ្ជាំងពោះវៀនរបស់សត្វល្អិត ធ្វើឱ្យវាងាប់ដោយសារមិនអាចរំលាយអាហារបាន។ | ដូចជាកញ្ចក់បែកតូចៗដែលលាក់នៅក្នុងចំណី នៅពេលសត្វល្អិតស៊ីវាចូលទៅ វានឹងទៅកាត់បំផ្លាញក្រពះពោះវៀនរបស់ពួកវាពីខាងក្នុង។ |
| Threshold level (កម្រិតកំណត់ ឬកម្រិតសេដ្ឋកិច្ចសត្វល្អិត) | ជាចំនួនដង់ស៊ីតេសត្វល្អិតចង្រៃក្នុងកម្រិតជាក់លាក់មួយ (ឧទាហរណ៍ ៤-៧ ក្បាល/ស្លឹក) ដែលកសិករត្រូវចាប់ផ្តើមចាត់វិធានការបាញ់ថ្នាំ ដើម្បីទប់ស្កាត់កុំឱ្យសត្វល្អិតបន្តកើនឡើងរហូតដល់កម្រិតដែលធ្វើឱ្យខាតបង់ទិន្នផល និងសេដ្ឋកិច្ច។ | ដូចជាទែម៉ូម៉ែត្រវាស់កម្តៅ ដែលប្រាប់ថាយើងក្តៅខ្លួនដល់កម្រិតណាទើបត្រូវលេបថ្នាំទប់ទល់ ដើម្បីកុំឱ្យជំងឺរាលដាលកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។ |
| Resistance (ភាពស៊ាំនឹងថ្នាំ) | ជាបាតុភូតដែលសត្វល្អិតចង្រៃអាចវិវត្តខ្លួនឱ្យធន់នឹងថ្នាំគីមី ដោយសារតែការប្រើប្រាស់ថ្នាំប្រភេទដដែលៗច្រើនដងពេក។ នេះធ្វើឱ្យថ្នាំដែលធ្លាប់តែសម្លាប់វាបាន លែងមានប្រសិទ្ធភាពតទៅទៀត។ | ដូចជាមេរោគនៅក្នុងខ្លួនមនុស្សដែលលែងខ្លាចថ្នាំផ្សះ ដោយសារតែយើងផឹកថ្នាំផ្សះខុសក្បួន ឬញឹកញាប់ពេក។ |
| Nymphs (សត្វល្អិតវ័យជំទង់ ឬកូនញីញាស់ថ្មី) | ជាដំណាក់កាលលូតលាស់របស់សត្វល្អិត (ដូចជាសត្វពីងពាងក្រហម) បន្ទាប់ពីញាស់ចេញពីស៊ុត ប៉ុន្តែមិនទាន់ក្លាយជាសត្វពេញវ័យដែលអាចបន្តពូជបាន។ ក្នុងដំណាក់កាលនេះ ពួកវាស៊ីចំណីយ៉ាងសកម្ម និងបំផ្លាញដំណាំខ្លាំងបំផុត។ | ដូចជាក្មេងជំទង់ដែលកំពុងលូតលាស់រាងកាយយ៉ាងលឿន និងត្រូវការស៊ីចំណី (បឺតជញ្ជក់ទឹកដមរុក្ខជាតិ) ច្រើនបំផុត មុនពេលក្លាយជាមនុស្សធំពេញវ័យ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
