បញ្ហា (The Problem)៖ តើការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត និងយុទ្ធសាស្ត្រការពារដំណាំជះឥទ្ធិពលយ៉ាងណាដល់ភាពសំបូរបែប និងចម្រុះនៃសត្វល្អិតទិច (Mites) នៅក្នុងចម្ការធុរេន?
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានតាមដានប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីក្នុងចន្លោះខែមករាដល់ធ្នូ ឆ្នាំ១៩៩៤ ដោយប្រៀបធៀបរវាងចម្ការធុរេនដែលប្រើប្រាស់ការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃចម្រុះ (IPM) និងចម្ការធម្មតានៅខេត្តរ៉ាក់យ៉ង (Rayong)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Integrated Pest Management (IPM) ការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃចម្រុះ (IPM) |
កាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីពុលខ្លាំង បង្កើនចំនួនសត្វល្អិតជាអ្នកប្រមាញ់ (Phytoseiid predators) និងជួយរក្សាតុល្យភាពប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ ការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធទឹកសាច (Sprinkler) ជួយលាងជម្រះសត្វល្អិតចង្រៃ និងបង្កើតសំណើមអំណោយផល។ | ទាមទារការតាមដានជាប្រចាំ និងចំណេះដឹងច្បាស់លាស់អំពីការបែងចែកប្រភេទសត្វល្អិត។ ត្រូវការបំពាក់ប្រព័ន្ធទឹកសាច (Sprinkler) ដែលតម្រូវឱ្យមានដើមទុនបន្ថែមនៅពេលចាប់ផ្តើម។ | ចំនួនសត្វល្អិតប្រមាញ់ Amblyseius largoensis មានរហូតដល់ ៣៩៦ ក្បាល ដែលមានចំនួនច្រើនជាងចម្ការធម្មតា (១៨២ ក្បាល)។ |
| Conventional Orchard Management ការគ្រប់គ្រងចម្ការតាមបែបធម្មតា (Conventional) |
ងាយស្រួលអនុវត្តសម្រាប់កសិករទូទៅ ដោយសង្កត់ធ្ងន់លើការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីកម្ចាត់សត្វល្អិតភ្លាមៗនៅពេលមានការរាតត្បាត មិនត្រូវការបច្ចេកទេសស្មុគស្មាញ។ | ការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីពុលខ្លាំង (ដូចជា Methamidophos) សម្លាប់សត្វល្អិតដែលមានប្រយោជន៍ និងធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន ព្រមទាំងមិនអាចទប់ស្កាត់សត្វល្អិតចង្រៃបានយូរអង្វែងឡើយ។ | ចំនួនមធ្យមនៃសត្វល្អិតចង្រៃ Eutetranychus africanus មានវត្តមានច្រើនជាង (៣៤.៧៥ ក្បាល/ការចុះពិនិត្យ) បៀបធៀបនឹង ១៥.៦៧ ក្បាលនៅក្នុងចម្ការ IPM។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្ត និងការសិក្សាតាមវិធីសាស្ត្រនេះ ទាមទារឱ្យមានការរៀបចំប្រព័ន្ធទឹកនៅក្នុងចម្ការ និងឧបករណ៍ពិសោធន៍បច្ចេកទេសដើម្បីវិភាគប្រភេទសត្វល្អិត។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តរ៉ាក់យ៉ង (Rayong) ប្រទេសថៃ តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៤ ដោយផ្តោតលើពូជធុរេនមនថង (Monthong) និងអាកាសធាតុក្នុងតំបន់នោះ។ ទោះបីជាទិន្នន័យមានអាយុកាលចាស់ ប៉ុន្តែដោយសារលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដំណាំនៅថៃមានភាពស្រដៀងគ្នាយ៉ាងខ្លាំងទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា វាជាទិន្នន័យមូលដ្ឋានដ៏រឹងមាំមួយសម្រាប់អនុវត្តនៅកម្ពុជា។ ការផ្លាស់ប្តូរអាកាសធាតុបច្ចុប្បន្នអាចតម្រូវឱ្យមានការកែសម្រួលពេលវេលាអនុវត្តជាក់ស្តែងបន្តិចបន្តួច។
វិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃចម្រុះ (IPM) នេះពិតជាមានភាពចាំបាច់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសលើដំណាំឈើហូបផ្លែ។
ជារួម ការផ្លាស់ប្តូរពីការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីផ្តេសផ្តាស មកប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធ IPM មិនត្រឹមតែជួយសន្សំសំចៃថវិកាទិញថ្នាំពុលប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងធានាបាននូវនិរន្តរភាពបរិស្ថាន និងគុណភាពកសិផលដែលប្រកបដោយសុវត្ថិភាពខ្ពស់នៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Integrated Pest Management (IPM) (ការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃចម្រុះ) | វិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតដោយរួមបញ្ចូលវិធានការច្រើនយ៉ាង (ជីវសាស្ត្រ ដាំដុះ និងការប្រើថ្នាំគីមីពេលចាំបាច់បំផុត) ដើម្បីកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំពុល និងរក្សាតុល្យភាពប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | ដូចជាការថែរក្សាសុខภาพដោយការហាត់ប្រាណ ញ៉ាំអាហារល្អ និងប្រើថ្នាំពេទ្យតែពេលឈឺធ្ងន់ ជាជាងការលេបថ្នាំការពាររាល់ថ្ងៃដោយមិនដឹងមុខសញ្ញា។ |
| Phytoseiid predators (សត្វល្អិតប្រមាញ់អំបូរ Phytoseiidae) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតទិច (Mites) ដែលមានប្រយោជន៍ ដើរតួជាអ្នកប្រមាញ់ស៊ីសត្វល្អិតចង្រៃផ្សេងៗ (ដូចជាពីងពាងក្រហម) ជាអាហារ ជួយកាត់បន្ថយការបំផ្លាញដំណាំតាមបែបធម្មជាតិ។ | ដូចជាសត្វឆ្មាដែលយើងចិញ្ចឹមទុកក្នុងផ្ទះ ដើម្បីតាមចាប់កណ្តុរដែលមកបំផ្លាញអីវ៉ាន់។ |
| Eutetranychus africanus (សត្វល្អិតទិចក្រហមអាហ្វ្រិក) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតចង្រៃ (Mite pest) ដ៏សំខាន់មួយប្រភេទដែលតែងតែរាតត្បាត និងជញ្ជក់ទឹកដមពីស្លឹកធុរេន ធ្វើឱ្យស្លឹកខូច និងប៉ះពាល់ដល់ទិន្នផល។ | ដូចជាសត្វមូសដែលតែងតែមកខាំជញ្ជក់ឈាមយើង ធ្វើឱ្យយើងឈឺ និងចុះខ្សោយ។ |
| Conventional Orchard (ចម្ការដែលគ្រប់គ្រងតាមបែបធម្មតា) | ប្រព័ន្ធដាំដុះដែលកសិករពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីសម្លាប់សត្វល្អិតជាប្រចាំ ដើម្បីទប់ស្កាត់ការបំផ្លាញ ដោយមិនសូវខ្វល់ពីផលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន និងសត្វល្អិតមានប្រយោជន៍។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ថ្នាំអង់ទីប៊ីយ៉ូទិកខ្លាំងៗរាល់ពេលផ្តាសាយ ដែលវាសម្លាប់ទាំងមេរោគអាក្រក់ និងបាក់តេរីល្អៗក្នុងពោះវៀន។ |
| Berlese Tullgren funnel (ប្រព័ន្ធចម្រោះ Berlese Tullgren) | ជាឧបករណ៍ពិសោធន៍ដែលប្រើប្រាស់កម្តៅ និងពន្លឺពីអំពូលភ្លើង ដើម្បីដេញសត្វល្អិតតូចៗ (ដូចជា Mites) ឱ្យរត់ចេញពីសំណាកស្លឹកឈើ ឬដី រួចធ្លាក់ចូលទៅក្នុងដបកែវផ្ទុកសូលុយស្យុងរក្សាទុក។ | ដូចជាការដុតភ្លើងបញ្ចេញផ្សែងចូលក្នុងរន្ធកណ្តុរ ដើម្បីបង្ខំឱ្យកណ្តុររត់ចេញមកក្រៅចូលក្នុងអន្ទាក់ដែលយើងរៀបចំទុក។ |
| Amblyseius largoensis (សត្វល្អិតប្រមាញ់ Amblyseius largoensis) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតប្រមាញ់ (Predatory mite) ដ៏សំខាន់ និងមានវត្តមានច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុងចម្ការធុរេនដែលអនុវត្ត IPM ដែលវាដើរតួជាកងការពារជួយស៊ីសត្វល្អិតចង្រៃផ្សេងៗ។ | ដូចជាកងទ័ពពិសេសដែលឈរជើងការពារទីតាំង ត្រៀមវាយកម្ទេចសត្រូវដែលហ៊ានចូលមកឈ្លានពាន។ |
| Vacuum sucking machine (ម៉ាស៊ីនបូមសត្វល្អិត) | ជាឧបករណ៍ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវប្រើសម្រាប់បូមយកសំណាកសត្វល្អិតតូចៗពីលើដើមរុក្ខជាតិ ឬស្មៅ ដើម្បីប្រមូលយកមកសិក្សានៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនបូមធូលីដែលយើងប្រើក្នុងផ្ទះដែរ តែនេះគេប្រើដើម្បីបូមប្រមូលសត្វល្អិតតូចៗតាមស្លឹកឈើជំនួសឱ្យធូលី។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
