បញ្ហា (The Problem)៖ សត្វល្អិតចៃខ្មៅ Aphis craccivora គឺជាសត្រូវដំណាំដ៏ចម្បងដែលបំផ្លាញសណ្តែកកួរ ហើយការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមីបង្កហានិភ័យដល់សុខភាព ដូច្នេះទាមទារឱ្យមានភ្នាក់ងារគ្រប់គ្រងជីវសាស្ត្រដែលមានសុវត្ថិភាព។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើតេស្តវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃប្រភេទផ្សិតបង្កជំងឺលើសត្វល្អិត (Entomopathogenic fungi) ចំនួន ៩ ប្រភេទផ្សេងគ្នា ទាំងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ និងនៅក្នុងចម្ការសណ្តែកកួរសរីរាង្គផ្ទាល់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Metarhizium anisopliae (DOA-M8 isolate) ការប្រើប្រាស់ផ្សិត Metarhizium anisopliae (ប្រភេទ DOA-M8) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការសម្លាប់សត្វចៃខ្មៅ ទាំងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍និងនៅទីវាល។ ជាជម្រើសដ៏ល្អបំផុតសម្រាប់ជំនួសថ្នាំគីមី។ | ទាមទារការបាញ់នៅពេលល្ងាច និងការរក្សាសំណើមដើម្បីឱ្យស្ពែរផ្សិតអាចដុះជ្រៀតចូលនិងសម្លាប់សត្វល្អិតបាន។ | អត្រាសម្លាប់ចៃខ្មៅនៅទីវាលសម្រេចបានពី ៧៩,៣៨% ទៅ ៩៦,២៥%។ |
| Beauveria bassiana (DOA-B4 isolate) ការប្រើប្រាស់ផ្សិត Beauveria bassiana (ប្រភេទ DOA-B4) |
អាចបង្កជំងឺនិងគ្រប់គ្រងសត្វចៃខ្មៅបានក្នុងកម្រិតបង្គួរទៅល្អ និងងាយស្រួលរកពូជផ្សិតនេះនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ | ប្រសិទ្ធភាពនៅទីវាលមានការធ្លាក់ចុះ និងមិនមានស្ថិរភាពដូចផ្សិត DOA-M8 នោះទេ។ | អត្រាសម្លាប់ចៃខ្មៅនៅទីវាលសម្រេចបានពី ៥១,៨៨% ទៅ ៧៨,៧៥%។ |
| Control (Distilled Water) ក្រុមត្រួតពិនិត្យ (បាញ់ទឹកចម្រោះធម្មតា) |
មិនចំណាយថវិកា និងមិនមានផលប៉ះពាល់ដល់រុក្ខជាតិ។ | មិនមានសមត្ថភាពក្នុងការសម្លាប់ ឬទប់ស្កាត់ការរីករាលដាលនៃសត្វចៃខ្មៅទាល់តែសោះ។ | អត្រាសម្លាប់សត្វចៃខ្មៅគឺ ០%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារនូវឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតមធ្យមសម្រាប់ការចិញ្ចឹមបណ្តុះផ្សិត ព្រមទាំងទីតាំងវាលសម្រាប់ធ្វើតេស្តសាកល្បងផ្ទាល់លើដំណាំ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងប្រទេសថៃ ដោយការធ្វើតេស្តមន្ទីរពិសោធន៍នៅទីក្រុងបាងកក និងការសាកល្បងនៅវាលក្នុងចម្ការសណ្តែកកួរសរីរាង្គនៅខេត្តកញ្ចនបុរី (Kanchanaburi)។ អាកាសធាតុនិងបរិស្ថានកសិកម្មនៅទីនោះមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា ទោះយ៉ាងណាក្តីការធ្វើតេស្តបន្ថែមលើប្រភេទដី និងសីតុណ្ហភាពជាក់ស្តែងនៅកម្ពុជាគឺនៅតែជារឿងចាំបាច់។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់ផ្សិតជីវសាស្ត្រនេះមានសក្តានុពល និងអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងធំធេងសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការផ្លាស់ប្តូរពីការប្រើថ្នាំគីមីមកថ្នាំជីវសាស្ត្រតាមរយៈការស្រាវជ្រាវនេះ នឹងជួយលើកកម្ពស់សុខភាពកសិករ អ្នកបរិភោគ និងធានាចីរភាពបរិស្ថាននៅកម្ពុជាបានយ៉ាងប្រសើរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Entomopathogenic fungi (ផ្សិតបង្កជំងឺលើសត្វល្អិត) | ជាក្រុមផ្សិតដែលអាចដុះជ្រៀតចូលទៅក្នុងខ្លួនសត្វល្អិត ហើយបញ្ចេញជាតិពុលឬស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមដើម្បីសម្លាប់សត្វល្អិតនោះ រួចដុះសាយភាយស្ពែរនៅខាងក្រៅខ្លួនសត្វល្អិត។ | ដូចជាទាហានឆ័ត្រយោងដ៏តូចល្អិតដែលលោតតោងជាប់សត្វល្អិត រួចវាយលុកបំផ្លាញសរីរាង្គខាងក្នុងរហូតដល់សត្វល្អិតនោះស្លាប់។ |
| Aphis craccivora (សត្វចៃខ្មៅ) | ជាប្រភេទសត្វចៃម្យ៉ាងដែលចូលចិត្តទិចនិងជញ្ជក់ទឹកដមពីរុក្ខជាតិអម្បូរសណ្តែក ធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិរួញស្លឹក ក្រិន និងជាភ្នាក់ងារចម្លងវីរុសផ្សេងៗទៅរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាសត្វមូសឬឈ្លើងដែលជញ្ជក់ឈាមរុក្ខជាតិ ធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិស្គមស្គាំងនិងប្រឈមនឹងជំងឺផ្សេងៗ។ |
| Metarhizium anisopliae (ផ្សិតមេតារីស្យូម ឬផ្សិតបៃតង) | ជាប្រភេទផ្សិតបង្កជំងឺលើសត្វល្អិតដ៏មានប្រសិទ្ធភាពមួយ (ពេលដុះមានពណ៌បៃតង) ដែលត្រូវបានគេផលិតជាថ្នាំកសិកម្មជីវសាស្ត្រយ៉ាងទូលំទូលាយដើម្បីកម្ចាត់សត្វល្អិតចង្រៃ។ | ដូចជាថ្នាំពុលធម្មជាតិពណ៌បៃតង ដែលមានតួនាទីសម្លាប់តែសត្វល្អិតចង្រៃដោយមិនប៉ះពាល់ដល់មនុស្ស ឬបរិស្ថាន។ |
| Beauveria bassiana (ផ្សិតបូវើរីយ៉ា ឬផ្សិតស) | ជាប្រភេទផ្សិតមួយទៀត (ពេលដុះមានពណ៌ស) ដែលបង្កជាជំងឺផ្សិតសលើសត្វល្អិត ដោយវាដុះរុំព័ទ្ធនិងស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមពីខ្លួនសត្វល្អិតរហូតដល់ងាប់។ | ដូចជាព្រិលពណ៌សដែលធ្លាក់គ្របដណ្តប់លើសត្វល្អិត រួចស្រូបយកថាមពលពីសត្វល្អិតនោះរហូតដល់កកងាប់។ |
| conidia (ស្ពែរ ឬកោសិកាបន្តពូជរបស់ផ្សិត) | ជាកោសិកាបន្តពូជរបស់ផ្សិត ដែលមានតួនាទីដូចជាគ្រាប់ពូជ អាចអណ្តែតតាមខ្យល់ ឬលាយជាមួយទឹក ហើយនៅពេលវាប៉ះនឹងខ្លួនសត្វល្អិត វាគ្ចនឹងដុះលូតលាស់ភ្លាមៗ។ | ដូចជាគ្រាប់រុក្ខជាតិដ៏តូចៗដែលអាចហោះតាមខ្យល់ ហើយដុះពន្លកនៅពេលវាធ្លាក់ចំដីដែលមានសំណើម (ពោលគឺនៅពេលប៉ះខ្លួនសត្វល្អិត)។ |
| biological control agents (ភ្នាក់ងារគ្រប់គ្រងជីវសាស្ត្រ) | ភ្នាក់ងារឬសត្វមានជីវិត (ដូចជាផ្សិត បាក់តេរី ឬសត្វល្អិតប្រមាញ់) ដែលមនុស្សយកមកប្រើប្រាស់ដើម្បីកម្ចាត់សត្វល្អិតចង្រៃ ជំនួសឱ្យការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមី។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមឆ្មាដើម្បីឱ្យចាប់កណ្តុរក្នុងផ្ទះ ជំនួសឱ្យការប្រើប្រាស់ថ្នាំបំពុលកណ្តុរដែលមានគ្រោះថ្នាក់។ |
| isolates (ពូជសំណាក ឬឯកកោសិកាដែលញែកចេញ) | ជាពូជ ឬកោសិកានៃមីក្រូសរីរាង្គជាក់លាក់ណាមួយ (ឧទាហរណ៍ ពូជផ្សិត DOA-M8) ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានប្រមូលពីធម្មជាតិ ហើយយកមកបណ្តុះដាច់ដោយឡែកនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីសិក្សា។ | ដូចជាការចាប់យកសត្វចចកព្រៃមួយក្បាលមកចិញ្ចឹម និងផ្ស៊ាំឱ្យក្លាយជាពូជឆ្កែយាមផ្ទះដ៏ពូកែប្រចាំត្រកូលណាមួយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
