បញ្ហា (The Problem)៖ ការប្រើប្រាស់ជីគីមី និងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតហួសកម្រិតក្នុងការដាំដុះស្រូវបណ្តាលឱ្យខូចគុណភាពដី និងប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន។ ការសិក្សានេះស្វែងរកដំណោះស្រាយតាមរយៈការប្រើប្រាស់ជីជីវសាស្រ្ត និងផ្សិតសម្លាប់សត្វល្អិតតាមបែបធម្មជាតិ ដើម្បីបង្កើនទិន្នផល និងភាពធន់របស់ស្រូវក្នុងការឈានទៅរកកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានរៀបចំឡើងតាមទម្រង់ពិសោធន៍ដោយចៃដន្យទាំងស្រុង (Factorial Completely Randomized Design) ដែលមានកត្តាពីរគឺពេលវេលានៃការដាក់ជីជីវសាស្រ្ត និងការប្រើប្រាស់ផ្សិត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control (Zero applications) ការមិនប្រើប្រាស់ជីជីវសាស្រ្ត និងផ្សិត (Control) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយពេលវេលា និងធនធានបន្ថែមក្នុងការអនុវត្តនោះទេ។ | ទិន្នផលទាប ការលូតលាស់ខ្សោយ និងរងការបំផ្លាញពីសត្វល្អិតចង្រៃខ្ពស់បំផុត។ | ចំនួនបែកគុម្ពស្រូវមានត្រឹម ១៤,៨៧ និងអាំងតង់ស៊ីតេសត្វល្អិតបំផ្លាញឡើងដល់ ១៨,៣៣%។ |
| Biofertilizer Application (3 times) ការដាក់ជីជីវសាស្រ្តតែមួយមុខ (៣ដង) |
ជួយបង្កើនកម្ពស់រុក្ខជាតិ ចំនួនបែកគុម្ព និងផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមដល់ដី។ | មិនមានឥទ្ធិពលផ្ទាល់ក្នុងការសម្លាប់ ឬទប់ស្កាត់សត្វល្អិតចង្រៃនោះទេ។ | បង្កើនចំនួនបែកគុម្ពជាមធ្យមដល់ ១៦,៦៥ តែមិនកាត់បន្ថយសត្វល្អិតកម្រិតខ្ពស់ទេ។ |
| Beauveria bassiana Application (3 times) ការប្រើប្រាស់ផ្សិត B. bassiana តែមួយមុខ (៣ដង) |
គ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃតាមបែបជីវសាស្រ្ត និងមិនប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន។ | មិនបានផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមសម្រាប់ទ្រទ្រង់ការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិដោយផ្ទាល់។ | អាំងតង់ស៊ីតេសត្វល្អិតបំផ្លាញថយចុះមកនៅត្រឹម ១១,២៥% ជាមធ្យម។ |
| Combined Application (3 times biofertilizer + 3 times B. bassiana) ការអនុវត្តរួមគ្នា (ជីជីវសាស្រ្ត ៣ដង + ផ្សិត B. bassiana ៣ដង) |
ផ្តល់ប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតទាំងការលូតលាស់ ទិន្នផល និងការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិត ព្រមទាំងកាត់បន្ថយជីគីមីបាន ២៥%។ | ទាមទារពេលវេលា ពលកម្មច្រើនក្នុងការអនុវត្ត និងការរៀបចំវត្ថុធាតុដើម។ | ចំនួនបែកគុម្ពស្រូវកើនដល់ ១៨,២០ អាំងតង់ស៊ីតេសត្វល្អិតធ្លាក់ចុះដល់ ៨,៣៣% និងទម្ងន់គ្រាប់ ៥៣,២២ ក្រាម/គុម្ព។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារនូវសម្ភារៈកសិកម្ម មន្ទីរពិសោធន៍មូលដ្ឋាន និងភ្នាក់ងារជីវសាស្រ្តជាក់លាក់ដើម្បីរៀបចំសូលុយស្យុង។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់ Riau ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ដោយប្រើប្រាស់ពូជស្រូវចម្ការ (Inpago 9) ក្រោមលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុនៃតំបន់នោះ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា លទ្ធផលអាចប្រែប្រួលអាស្រ័យលើប្រភេទដី ពូជស្រូវ (ដូចជា ផ្ការំដួល ឬ ស្រូវប្រាំង) និងប្រភេទសត្វល្អិតដែលកំពុងរាតត្បាតក្នុងតំបន់ ដូច្នេះចាំបាច់ត្រូវមានការធ្វើតេស្តសាកល្បងនៅក្នុងស្រែផ្ទាល់នៅកម្ពុជាដើម្បីបញ្ជាក់លទ្ធផល។
វិធីសាស្ត្រនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ខ្លាំងសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា ពិសេសក្នុងការជំរុញកសិកម្មសរីរាង្គ។
សរុបមក ការរួមបញ្ចូលគ្នានូវជីជីវសាស្រ្ត និងផ្សិតអង់តូម៉ូប៉ាតូហ្សែន គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រប្រកបដោយនិរន្តរភាពដែលអាចជួយកសិករកម្ពុជាកាត់បន្ថយថ្លៃដើមផលិត និងថែរក្សាបរិស្ថានបានយូរអង្វែង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Biofertilizer (ជីជីវសាស្រ្ត) | ជាប្រភេទជីផ្សំឡើងពីអតិសុខុមប្រាណមានជីវិត ដែលជួយបំបែកសារធាតុចិញ្ចឹមនៅក្នុងដី (ដូចជាអាសូត និងផូស្វ័រ) ធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិងាយស្រូបយក និងជួយជំរុញការលូតលាស់ដោយមិនប៉ះពាល់បរិស្ថាន។ | ដូចជាចុងភៅដែលជួយចម្អិនអាហារ (សារធាតុចិញ្ចឹមក្នុងដី) ឱ្យរុក្ខជាតិងាយស្រូបយកទៅចិញ្ចឹមខ្លួន។ |
| Entomopathogenic fungi (ផ្សិតអង់តូម៉ូប៉ាតូហ្សែន / ផ្សិតសម្លាប់សត្វល្អិត) | ជាប្រភេទផ្សិតម្យ៉ាងដែលដើរតួជាប៉ារ៉ាស៊ីតទៅលើសត្វល្អិត ដោយវាដុះជ្រៀតចូលទៅក្នុងខ្លួនសត្វល្អិត បឺតយកសារធាតុចិញ្ចឹម និងបញ្ចេញជាតិពុលរហូតដល់សត្វល្អិតនោះងាប់។ | ដូចជាមេរោគឆ្លងដែលវាយប្រហារ និងសម្លាប់តែសត្វល្អិតចង្រៃ ដោយមិនប៉ះពាល់ដល់រុក្ខជាតិ ឬមនុស្សឡើយ។ |
| Indigenous Beauveria bassiana (ផ្សិត B. bassiana ក្នុងស្រុក) | ជាពូជផ្សិតសម្លាប់សត្វល្អិត (B. bassiana) ដែលត្រូវបានរកឃើញ និងចម្រាញ់ចេញពីបរិស្ថានរស់នៅផ្ទាល់ក្នុងតំបន់ដាំដុះនោះ ដែលធ្វើឱ្យវាមានភាពធន់ និងស៊ាំនឹងអាកាសធាតុក្នុងតំបន់បានល្អប្រសើរ។ | ដូចជាទាហានក្នុងស្រុកដែលស្គាល់ភូមិសាស្រ្តច្បាស់ ងាយស្រួលក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងសត្រូវ (សត្វល្អិត) ជាងកងទ័ពដែលមកពីតំបន់ផ្សេង។ |
| Cellulolytic microbes (អតិសុខុមប្រាណរំលាយសែលុយឡូស) | ជាក្រុមបាក់តេរី ឬផ្សិតដែលមានសមត្ថភាពបញ្ចេញអង់ស៊ីមសម្រាប់បំបែកសែលុយឡូស (ធាតុផ្សំរឹងរបស់កាកសំណល់រុក្ខជាតិដូចជា ចំបើង) ឱ្យក្លាយជាសារធាតុសរីរាង្គដែលរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកបាន។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនកិនសម្រាមដែលប្រែក្លាយស្លឹកឈើ និងកាកសំណល់រុក្ខជាតិឱ្យទៅជាជីសម្រាប់បំប៉នដី។ |
| Productive tillers (បែកគុម្ពផ្តល់ផល / ដើមបែកគុម្ពដែលចេញផ្កា) | ជាចំនួនដើមបែកចេញពីគល់ស្រូវ ដែលមានសមត្ថភាពលូតលាស់រហូតដល់ចេញកួរ និងផ្តល់ជាគ្រាប់ស្រូវ (មិនមែនគ្រាន់តែដុះស្លឹកទទេនោះទេ)។ | ដូចជាមែកឈើដែលផ្លែផ្កា ខុសពីមែកឈើដែលដុះតែស្លឹកហើយមិនផ្តល់ផ្លែសោះ។ |
| Resurgence (ការរាតត្បាតឡើងវិញនៃសត្វល្អិត) | បាតុភូតដែលសត្វល្អិតចង្រៃកើនឡើងយ៉ាងគំហុកលើសដើម បន្ទាប់ពីការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមី ដែលថ្នាំនោះបានសម្លាប់សត្វល្អិតមានប្រយោជន៍ និងធ្វើឱ្យសត្វចង្រៃដែលនៅសល់ស៊ាំនឹងថ្នាំ។ | ដូចជាការប្រើថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិចខុសក្បួន ដែលធ្វើឱ្យមេរោគកាន់តែខ្លាំង និងវាយលុកជំងឺធ្ងន់ធ្ងរជាងមុន។ |
| Pathogenesis (រោគសាស្ត្រ / ដំណើរការបង្កជំងឺ) | យន្តការ ឬដំណើរការលម្អិតដែលមីក្រូសរីរាង្គ (ដូចជាផ្សិត B. bassiana) វាយប្រហារ តោងជាប់ ជ្រៀតចូល និងបង្កជំងឺរហូតធ្វើឱ្យសត្វល្អិតជាគោលដៅចុះខ្សោយ និងស្លាប់។ | ដូចជាយុទ្ធសាស្ត្រនៃការលុកលុយរបស់កងទ័ពចូលទៅក្នុងបន្ទាយសត្រូវ រហូតដល់អាចដណ្តើមយកជ័យជម្នះបាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
