បញ្ហា (The Problem)៖ ជំងឺស្រពោនដើមប៉េងប៉ោះ (Fusarium wilt) ដែលបង្កឡើងដោយមេរោគផ្សិត Fusarium oxysporum f.sp. lycopersici គឺជាបញ្ហាដ៏ធំមួយដែលធ្វើឱ្យខូចខាតទិន្នផលប៉េងប៉ោះ។ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងស្វែងរកភ្នាក់ងារជីវសាស្រ្តដើម្បីជំនួស ឬកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីក្នុងការគ្រប់គ្រងជំងឺនេះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានធ្វើការផ្ដាច់យកមេរោគផ្សិតពីដើមប៉េងប៉ោះដែលឈឺ និងសាកល្បងប្រសិទ្ធភាពនៃអតិសុខុមប្រាណ Actinomycetes ក្នុងដីចំនួន ៦ ប្រភេទ ដើម្បីទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់មេរោគផ្សិតនេះនៅលើមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Actinomycetes Cultured on Standard Media (GYM) ការបណ្ដុះ Actinomycetes លើមជ្ឈដ្ឋានស្តង់ដារ (GYM) |
អាចរារាំងការលូតលាស់របស់មេរោគផ្សិតបានល្អក្នុងកម្រិតមធ្យមទៅខ្ពស់ ដោយប្រើប្រាស់ភ្នាក់ងារជីវសាស្រ្តសុទ្ធសាធ (មិនពឹងផ្អែកលើសារធាតុគីមី)។ | ប្រសិទ្ធភាពក្នុងការរារាំងការលូតលាស់ និងការបង្កើតស្ពែរនៅទាបជាងបន្តិចបើប្រៀបធៀបទៅនឹងការប្រើប្រាស់រួមបញ្ចូលគ្នាជាមួយថ្នាំសម្លាប់ផ្សិត។ | NSP3 អាចរារាំងការលូតលាស់សរសៃផ្សិតបាន ៨២.៥៦% និងការបង្កើតស្ពែរបាន ៨៨.៩៣%។ |
| Actinomycetes Cultured with Metalaxyl Fungicide ការបណ្ដុះ Actinomycetes ជាមួយថ្នាំសម្លាប់ផ្សិត Metalaxyl |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការកម្ចាត់មេរោគផ្សិត ដោយសារការរួមបញ្ចូលគ្នានូវប្រសិទ្ធភាពជីវសាស្ត្រ និងគីមីសាស្ត្របញ្ជូលគ្នា (Integrated Disease Management)។ | តម្រូវឱ្យប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី Metalaxyl (ទោះក្នុងកម្រិតណែនាំ) ហើយ Actinomycetes មិនអាចលូតលាស់ជាមួយថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតគីមីប្រភេទផ្សេងទៀតឡើយ (ដូចជា Captan, Mancozeb ជាដើម)។ | NSP3 អាចរារាំងការលូតលាស់សរសៃផ្សិតបានរហូតដល់ ៨៤.១១% និងការបង្កើតស្ពែរបាន ៩៤.៤៤%។ |
| Non-Filtrate (NF) Culture vs Filtrate (F) Culture Application ការប្រៀបធៀបការប្រើប្រាស់ទឹកបណ្ដុះដែលមិនបានច្រោះ (NF) និងបានច្រោះ (F) |
ទឹកបណ្ដុះដែលមិនបានច្រោះ (NF) មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ជាង ដោយសារកោសិកា Actinomycetes នៅមានជីវិត និងបន្តផលិតសារធាតុសកម្ម (Secondary metabolites) ដើម្បីរារាំងមេរោគ។ | ទឹកបណ្ដុះដែលមិនបានច្រោះអាចមានភាពស្មុគស្មាញក្នុងការថែរក្សាទុក ឬប្រើប្រាស់តាមប្រព័ន្ធស្រោចស្រពដោយស្វ័យប្រវត្តិបើប្រៀបធៀបនឹងទឹកច្រោះថ្លា។ | NSP3 ប្រភេទ NF អាចរារាំងការដុះពន្លកស្ពែរផ្សិតបាន ៩៣.៨៩% (នៅម៉ោងទី៦) ឯប្រភេទ F រារាំងបានត្រឹម ៨៣.៤១%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវសម្ភារៈមន្ទីរពិសោធន៍ជីវសាស្រ្តកម្រិតមធ្យម សារធាតុចិញ្ចឹមអតិសុខុមប្រាណ និងប្រភេទថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតផ្សេងៗដើម្បីធ្វើការពិសោធន៍។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងលក្ខខណ្ឌមន្ទីរពិសោធន៍ (In vitro) ដោយប្រើប្រាស់សំណាកមេរោគ និងអតិសុខុមប្រាណដែលប្រមូលបានពីឧទ្យានជាតិ និងកសិដ្ឋានក្នុងខេត្តឈៀងម៉ៃ ប្រទេសថៃ។ លទ្ធផលនេះអាចមានភាពលម្អៀងទៅនឹងអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីនៅតំបន់នោះ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការយកលទ្ធផលនេះទៅអនុវត្តផ្ទាល់ទាមទារការធ្វើតេស្តសាកល្បងនៅក្នុងលក្ខខណ្ឌដី និងអាកាសធាតុជាក់ស្តែងក្នុងស្រុកបន្ថែមទៀត ព្រោះពូជមេរោគនិងអតិសុខុមប្រាណអាចមានអាកប្បកិរិយាខុសគ្នា។
វិធីសាស្ត្រនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ជួយប្រជាកសិករកម្ពុជាក្នុងការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី និងគ្រប់គ្រងជំងឺស្រពោនលើដំណាំប៉េងប៉ោះប្រកបដោយចីរភាព។
ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងការគ្រប់គ្រងដោយជីវសាស្ត្រ (Actinomycetes) និងការប្រើប្រាស់គីមីសាស្ត្រកម្រិតទាប (Metalaxyl) គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រដ៏មានប្រសិទ្ធភាពដែលអាចជួយជំរុញការអភិវឌ្ឍន៍វិស័យកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាពនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Actinomycetes (អតិសុខុមប្រាណ Actinomycetes) | ជាប្រភេទបាក់តេរីម្យ៉ាងនៅក្នុងដី ដែលមានទម្រង់លូតលាស់ជាសរសៃស្រដៀងនឹងផ្សិត។ វាមានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការផលិតសារធាតុអង់ទីប៊ីយ៉ូទិក និងអង់ស៊ីម (ដូចជា Chitinase) ដើម្បីរារាំងឬសម្លាប់មេរោគផ្សិតបង្កជំងឺដល់រុក្ខជាតិ។ | ប្រៀបដូចជារោងចក្រផលិតថ្នាំសម្លាប់មេរោគធម្មជាតិនៅក្នុងដី ដែលជួយការពារឫសរុក្ខជាតិពីសត្រូវ។ |
| Fusarium oxysporum f.sp. lycopersici (មេរោគផ្សិត Fusarium oxysporum) | ជាប្រភេទមេរោគផ្សិតនៅក្នុងដីដែលចូលវាយលុកតាមប្រព័ន្ធឫសរបស់ដំណាំប៉េងប៉ោះ ធ្វើឲ្យស្ទះសរសៃបញ្ជូនទឹកនិងអាហារ បណ្ដាលឲ្យដើមប៉េងប៉ោះស្រពោន លឿង និងងាប់។ | ដូចជាសំរាមដែលទៅ அடைរន្ធទុយោទឹក ធ្វើឲ្យទឹកមិនអាចហូរទៅចិញ្ចឹមរុក្ខជាតិបាន រហូតដល់វាស្វិតស្រពោន។ |
| pathogenicity test (ការធ្វើតេស្តសមត្ថភាពបង្កជំងឺ) | ជាដំណើរការពិសោធន៍ដើម្បីបញ្ជាក់ថា តើមេរោគដែលយើងបានបំបែកចេញមកនោះ ពិតជាអាចបង្កជំងឺទៅលើរុក្ខជាតិគោលដៅ (ដូចជាប៉េងប៉ោះ) និងមានកម្រិតភាពកាចសាហាវប៉ុណ្ណា។ | ដូចជាការយកជនសង្ស័យទៅសាកល្បងថាតើគេពិតជាអ្នកបង្កហេតុ ឬមានសមត្ថភាពប្រព្រឹត្តបទល្មើសនោះមែនឬអត់។ |
| dual culture method (វិធីសាស្ត្របណ្ដុះរួមគ្នា) | ជាបច្ចេកទេសបណ្ដុះអតិសុខុមប្រាណពីរប្រភេទ (ឧទាហរណ៍ Actinomycetes និងមេរោគផ្សិត) នៅលើចានចិញ្ចឹម (Petri dish) តែមួយទល់មុខគ្នា ដើម្បីសង្កេតមើលថាតើប្រភេទមួយណាអាចបញ្ចេញសារធាតុរារាំងការលូតលាស់របស់ប្រភេទមួយទៀត។ | ដូចជាការដាក់សត្វពីរប្រភេទចូលក្នុងទ្រុងតែមួយ ដើម្បីមើលថាតើពួកវាវាយគ្នា ឬមួយណាខ្លាំងជាងអាចដេញមួយទៀតឲ្យថយចេញបាន។ |
| mycelial inhibition (ការរារាំងការលូតលាស់សរសៃផ្សិត) | គឺជាការវាស់ស្ទង់សមត្ថភាពរបស់ភ្នាក់ងារជីវសាស្រ្ត ឬសារធាតុគីមី ក្នុងការបញ្ឈប់ ឬកាត់បន្ថយការលូតលាស់វែងចេញនៃសរសៃ (Mycelium) របស់មេរោគផ្សិត។ | ដូចជាការចាក់សាបផ្លូវមិនឲ្យសត្រូវអាចពង្រីកទឹកដី ឬសាងសង់ជំរុំបន្តទៀតបាន។ |
| conidial germination (ការដុះពន្លកនៃស្ពែរ) | គឺជាដំណើរការដែលស្ពែរ (Conidia) របស់មេរោគផ្សិតចាប់ផ្ដើមដុះពន្លកចេញជាសរសៃ (Germ tube) នៅពេលវាទទួលបានលក្ខខណ្ឌអំណោយផល ដើម្បីចាប់ផ្ដើមវាយលុកនិងបង្កជំងឺថ្មី។ | ប្រៀបដូចជាគ្រាប់ពូជដែលចាប់ផ្ដើមដុះពន្លកចេញជាឫសនៅពេលត្រូវទឹក ដើម្បីលូតលាស់ជាដើមថ្មី។ |
| non-filtrate culture (ទឹកបណ្ដុះដែលមិនបានច្រោះយកកោសិកាចេញ) | ជាទឹកមជ្ឈដ្ឋានដែលមានផ្ទុកទាំងសារធាតុចិញ្ចឹម សារធាតុសកម្មដែលអតិសុខុមប្រាណបញ្ចេញ និងកោសិការស់របស់អតិសុខុមប្រាណ (Actinomycetes) ផ្ទាល់ ដោយមិនបានឆ្លងកាត់ការច្រោះយកកោសិកាចោល។ | ដូចជាទឹកស៊ុបដែលមានទាំងទឹកដែលមានរសជាតិ និងសាច់ឬបន្លែនៅលាយឡំគ្នានៅក្នុងនោះ។ |
| metalaxyl (ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតប្រភេទ មេតាឡាក់ស៊ីល) | ជាប្រភេទថ្នាំសម្លាប់មេរោគផ្សិតបែបជ្រាបចូល (Systemic fungicide) ដែលកសិករនិយមប្រើ។ ក្នុងការសិក្សានេះ គេតេស្តមើលថា Actinomycetes អាចរស់ជាមួយវាបានឬអត់ ដើម្បីប្រើរួមគ្នាក្នុងទម្រង់ពាក់កណ្តាលគីមីពាក់កណ្តាលជីវសាស្ត្រ។ | ដូចជាថ្នាំពេទ្យដែលយើងលេបចូលទៅជ្រាបពេញរាងកាយ ដើម្បីសម្លាប់មេរោគពីខាងក្នុង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
