បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាជំងឺរលួយឫសសណ្តែកឈីកពី (Chickpea) ដែលបង្កឡើងដោយមេរោគផ្សិត Fusarium solani និង F. oxysporum ដែលធ្វើឱ្យខូចខាតដល់ទិន្នផលដំណាំយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៅក្នុងវិស័យកសិកម្ម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការវាយតម្លៃលើប្រសិទ្ធភាពនៃភ្នាក់ងារគ្រប់គ្រងជីវសាស្ត្រទាំងទម្រង់ឯកត្តជន និងការរួមបញ្ចូលគ្នា នៅក្នុងការធ្វើតេស្តលើវាលស្រែ និងផ្ទះកញ្ចក់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control (No Treatment) វិធីសាស្ត្រត្រួតពិនិត្យ (មិនមានការព្យាបាល) |
មិនមានការចំណាយលើធនធាន និងងាយស្រួលក្នុងការរៀបចំទុកជាក្រុមប្រៀបធៀប។ | ដំណាំខូចខាតទាំងស្រុងដោយសារមេរោគផ្សិត មិនអាចការពារទិន្នផលបានឡើយ។ | អត្រាជំងឺ (Disease Incidence) កើតឡើង ១០០% លើដំណាំដែលបានបណ្តុះមេរោគ។ |
| Single Trichoderma Treatment (T1, T2, or T3) ការព្យាបាលដោយប្រើផ្សិត Trichoderma ទោល (T1, T2, ឬ T3) |
ងាយស្រួលអនុវត្តនិងចំណាយពេលតិចជាងការលាយបញ្ចូលគ្នា ហើយអាចកាត់បន្ថយជំងឺបានមួយកម្រិត។ | ប្រសិទ្ធភាពនៅមានកម្រិតទាប ជាពិសេសការប្រើប្រាស់ T. virens (T3) ឯកត្តជនដែលផ្តល់លទ្ធផលអន់ជាងគេ។ | មានប្រសិទ្ធភាពកាត់បន្ថយជំងឺចន្លោះពី ១៩% ដល់ ៣៥% ប៉ុណ្ណោះ អាស្រ័យលើប្រភេទផ្សិតទោលដែលបានប្រើ។ |
| Combined Trichoderma Treatment (T1+T2+T3) ការព្យាបាលដោយប្រើផ្សិត Trichoderma ចម្រុះ (T1+T2+T3) |
ផ្តល់ប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការការពារប្រឆាំងនឹងមេរោគ Fusarium ដោយសារមានសកម្មភាពគាំទ្រគ្នាពីផ្សិតទាំង៣ប្រភេទ។ | ទាមទារការរៀបចំស្មុគស្មាញ និងចំណាយខ្ពស់ជាងក្នុងការបណ្តុះ និងលាយបញ្ចូលពូជផ្សិតច្រើនប្រភេទ។ | កាត់បន្ថយភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺបានចន្លោះពី ៨៣% ទៅ ៨៤% ដែលជាលទ្ធផលល្អបំផុតក្នុងការសិក្សា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានមន្ទីរពិសោធន៍កសិកម្មស្តង់ដារ និងផ្ទះកញ្ចក់ សម្រាប់ការបណ្តុះមេរោគផ្សិត ការរៀបចំដី និងការតាមដានរោគសញ្ញា។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្ត East Azerbaijan នៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ចន្លោះឆ្នាំ ២០០៨-២០១១ ក្នុងលក្ខខណ្ឌផ្ទះកញ្ចក់ដែលមានការគ្រប់គ្រងបរិស្ថានតឹងរ៉ឹង។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាដែលមានអាកាសធាតុក្តៅសើម (Tropical climate) និងលក្ខខណ្ឌដីខុសគ្នា ការលូតលាស់របស់ផ្សិតទាំងនេះអាចមានការប្រែប្រួល ដូច្នេះចាំបាច់ត្រូវធ្វើការសាកល្បងជាក់ស្តែងតាមតំបន់គោលដៅនៅក្នុងប្រទេស។
បច្ចេកទេសគ្រប់គ្រងជំងឺតាមបែបជីវសាស្ត្រនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ពិសេសក្នុងការកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើថ្នាំគីមី។
ជារួម ការប្រើប្រាស់បន្សំផ្សិត Trichoderma គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងគួរត្រូវបានយកមកធ្វើតេស្តបន្ថែម ដើម្បីលើកកម្ពស់សុខភាពដី និងទិន្នផលដំណាំនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Bio control / Biological control (ការគ្រប់គ្រងតាមបែបជីវសាស្ត្រ) | ជាវិធីសាស្ត្រប្រើប្រាស់ពពួកអតិសុខុមប្រាណមានប្រយោជន៍ ឬសត្រូវធម្មជាតិ ដើម្បីទៅប្រយុទ្ធប្រឆាំង ទប់ស្កាត់ ឬសម្លាប់មេរោគ និងសត្វល្អិតចង្រៃ ដែលជួយកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើថ្នាំគីមីកសិកម្ម។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមឆ្មាឱ្យចាំចាប់កណ្តុរក្នុងផ្ទះ ជាជាងការទិញថ្នាំបំពុលកណ្តុរមកប្រើប្រាស់។ |
| Pathogens (ភ្នាក់ងារបង្កជំងឺ / មេរោគ) | ជាពពួកអតិសុខុមប្រាណដូចជា ផ្សិត បាក់តេរី ឬវីរុស ដែលវាយលុកចូលទៅក្នុងសរីរាង្គរុក្ខជាតិ ឬសត្វ ហើយបង្កឱ្យមានជំងឺ ឬការខូចខាតផ្សេងៗ។ | ដូចជាចោរដែលលួចចូលគាស់ផ្ទះ (រុក្ខជាតិ) ហើយបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិ ធ្វើឱ្យផ្ទះនោះខូចខាតទាន់ហន់។ |
| Fusarium oxysporum / solani (មេរោគផ្សិត Fusarium) | ជាប្រភេទមេរោគផ្សិតក្នុងដីដ៏កាចសាហាវ ដែលវាយលុកតាមប្រព័ន្ធឫសរបស់រុក្ខជាតិ បង្កឱ្យស្ទះសរសៃនាំទឹក ធ្វើឱ្យដើមស្រពោន ស្លឹកឡើងលឿង និងរលួយឫសស្លាប់។ | ដូចជាសត្វកណ្តៀរដែលស៊ីបំផ្លាញគ្រឹះផ្ទះ (ឫស) ពីក្រោមដីបន្តិចម្តងៗ រហូតធ្វើឱ្យផ្ទះទាំងមូលស្រុតរលំ (រុក្ខជាតិស្រពោនស្លាប់)។ |
| Trichoderma spp. (ផ្សិតមានប្រយោជន៍ Trichoderma) | ជាប្រភេទផ្សិតរស់នៅក្នុងដីដែលមានប្រយោជន៍ខ្ពស់ វាមានសមត្ថភាពអាចវាយប្រហារ សម្លាប់ និងដណ្តើមចំណីពីមេរោគផ្សិតផ្សេងៗទៀត ទើបគេយកវាធ្វើជាភ្នាក់ងារជីវសាស្ត្រការពារដំណាំ។ | ដូចជាកងទ័ពការពារព្រំដែនដែលចាំវាយលុក និងកម្ចាត់សត្រូវ (មេរោគ) មិនឱ្យចូលលុកលុយប្រទេស (ដំណាំ)។ |
| Rhizosphere (មណ្ឌលឫស) | ជាតំបន់ដីដែលស្ថិតនៅជាប់នឹងឫសរុក្ខជាតិ ដែលពោរពេញទៅដោយសកម្មភាពជីវសាស្ត្រ និងជាកន្លែងដែលអតិសុខុមប្រាណរាប់លានរស់នៅអាស្រ័យផលពីឫស។ | ដូចជាសង្កាត់ ឬភូមិដែលនៅព័ទ្ធជុំវិញផ្ទះរបស់អ្នក ដែលមានអ្នកជិតខាង (អតិសុខុមប្រាណ) ជាច្រើនរស់នៅប្រាស្រ័យទាក់ទងគ្នា។ |
| Disease incidence (អត្រាកើតជំងឺ) | ជាភាគរយ ឬចំនួនសមាមាត្រនៃរុក្ខជាតិដែលបានបង្ហាញរោគសញ្ញាជំងឺ ធៀបទៅនឹងចំនួនរុក្ខជាតិសរុបនៅក្នុងចម្ការពិសោធន៍។ | ដូចជាការរាប់ចំនួនសិស្សដែលផ្តាសាយក្នុងថ្នាក់រៀនមួយ ដើម្បីដឹងថាជំងឺនេះបានរាលដាលដល់សិស្សប៉ុន្មានភាគរយ។ |
| Saprophytes (សាបប្រូហ្វីត / ភាវៈស៊ីសាកសព) | ជាភាវៈរស់ ឬអតិសុខុមប្រាណដែលទទួលបានសារធាតុចិញ្ចឹមតាមរយៈការបំបែកសារធាតុសរីរាង្គដែលងាប់ ឬរលួយនៅក្នុងដី (ដូចជាស្លឹកឈើជ្រុះ ឬសាកសពសត្វ)។ | ដូចជាអ្នកប្រមូលនិងកែច្នៃសំរាម ដែលយករបស់ដែលគេបោះចោលមកធ្វើជាជីសម្រាប់ដី។ |
| Coparasitism / Mycoparasitism (ការតោងផ្ញើប្រាណលើផ្សិតគ្នាឯង) | ជាយន្តការដែលផ្សិតមួយប្រភេទ (ដូចជា Trichoderma) វាយប្រហារដោយផ្ទាល់ ចាក់ទម្លុះ និងជញ្ជក់យកសារធាតុចិញ្ចឹមពីផ្សិតបង្កជំងឺផ្សេងទៀត ដើម្បីសម្លាប់វាចោល។ | ដូចជាសត្វពីងពាងដែលចាប់សត្វល្អិតផ្សេងៗស៊ីជាអាហារ ដើម្បីកុំឱ្យសត្វល្អិតទាំងនោះទៅបំផ្លាញដំណាំ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
