បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះវិភាគពីបញ្ហាអសន្តិសុខស្បៀងនៅប្រទេសអាហ្វ្រិកខាងត្បូងក្រោយរបបអាផាថេត ដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រសិទ្ធិទទួលបានរបស់លោក Amartya Sen ដើម្បីស្វែងយល់ពីរបៀបដែលរចនាសម្ព័ន្ធនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចជះឥទ្ធិពលដល់លទ្ធភាពទទួលបានអាហាររបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការត្រួតពិនិត្យអក្សរសិល្ប៍ជាប្រព័ន្ធដោយច្រោះយកអត្ថបទស្រាវជ្រាវចំនួន ៦៣ មកវិភាគស៊ីជម្រៅ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Entitlement Approach (Amartya Sen) វិធីសាស្ត្រសិទ្ធិទទួលបានរបស់លោក Amartya Sen |
ផ្តោតលើសមត្ថភាពបុគ្គលក្នុងការទទួលបានអាហារតាមរយៈច្បាប់ ស្ថាប័ន និងសេដ្ឋកិច្ច។ វាពន្យល់ពីមូលហេតុដែលមនុស្សនៅតែអត់ឃ្លានទោះបីជាមានអាហារលើទីផ្សារក៏ដោយ។ | អាចមានភាពស្មុគស្មាញក្នុងការវាស់វែងជាក់ស្តែងនៅកម្រិតសហគមន៍ ប្រសិនបើមិនមានទិន្នន័យទូលំទូលាយពាក់ព័ន្ធនឹងប្រភពចំណូល និងសិទ្ធិស្របច្បាប់។ | ផ្តល់នូវក្របខ័ណ្ឌវិភាគដ៏រឹងមាំដើម្បីស្វែងយល់ពីឌីណាមិកនៃអសន្តិសុខស្បៀង និងតម្រូវឱ្យរដ្ឋមានអន្តរាគមន៍កម្រិតមីក្រូចំពោះប្រជាជន។ |
| Food Availability Decline (FAD) វិធីសាស្ត្រការធ្លាក់ចុះបរិមាណអាហារ |
ងាយស្រួលក្នុងការវាស់វែងបរិមាណផលិតផលកសិកម្ម ឬការផ្គត់ផ្គង់អាហារសរុបនៅក្នុងប្រទេសមួយ ជាពិសេសនៅកម្រិតម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច។ | មើលរំលងពីបញ្ហានៃការចែកចាយមិនស្មើភាព និងអសមត្ថភាពក្នុងការទិញអាហារដោយសារភាពក្រីក្រ វិសមភាព ឬការបាត់បង់ការងារ។ | ត្រូវបានអ្នកនិពន្ធចាត់ទុកថាមិនគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការវាស់វែងសន្តិសុខស្បៀង ព្រោះភាពមានអាហារមិនធានាថាប្រជាជនទាំងអស់អាចទទួលបានវានោះទេ។ |
| Human Capability Approach វិធីសាស្ត្រសមត្ថភាពមនុស្ស |
ផ្តល់ការយល់ដឹងទូលំទូលាយអំពីសុខុមាលភាព និងសេរីភាពរបស់បុគ្គលក្នុងការរស់នៅប្រកបដោយគុណភាព។ | មានដែនកំណត់គួរឱ្យកត់សម្គាល់ក្នុងការវិភាគលម្អិតទៅលើបញ្ហាសន្តិសុខស្បៀង ព្រោះវាមិនសូវផ្តោតលើរចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចនៃការទទួលបានទំនិញជាក់លាក់។ | មិនអាចពន្យល់ពីយន្តការនៃការទទួលបានស្បៀងអាហារបានច្បាស់លាស់ដូចទ្រឹស្តីសិទ្ធិទទួលបាន (Entitlement Approach) នោះទេ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះគឺជាការត្រួតពិនិត្យអក្សរសិល្ប៍ជាប្រព័ន្ធ (Systematic Literature Review) ដូច្នេះវាមិនទាមទារឧបករណ៍ពិសោធន៍ធំដុំនោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារនូវកម្មវិធីគ្រប់គ្រងទិន្នន័យ និងសិទ្ធិចូលប្រើប្រាស់ឯកសារបោះពុម្ព។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយផ្តោតលើប្រទេសអាហ្វ្រិកខាងត្បូង និងអនុតំបន់សាហារ៉ាអាហ្វ្រិក ដោយវិភាគទៅលើទិន្នន័យគ្រួសារ គោលនយោបាយរដ្ឋ និងរចនាសម្ព័ន្ធសង្គមក្រោយរបបអាផាថេតចន្លោះឆ្នាំ ១៩៨១ ដល់ ២០២២។ ទោះបីជាបរិបទប្រវត្តិសាស្ត្រខុសគ្នា ប៉ុន្តែទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាក៏កំពុងប្រឈមនឹងបញ្ហាអសន្តិសុខស្បៀង ភាពក្រីក្រនៅតំបន់ជនបទ និងភាពងាយរងគ្រោះដោយសារការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដែលជះឥទ្ធិពលផ្ទាល់ដល់សិទ្ធិទទួលបានអាហាររបស់ប្រជាជន។
វិធីសាស្ត្រសិទ្ធិទទួលបាននេះ ពិតជាមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អនៅក្នុងបរិបទនៃការអភិវឌ្ឍសង្គម និងការកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រនៅប្រទេសកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រសិទ្ធិទទួលបានផ្តល់នូវមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏រឹងមាំសម្រាប់អ្នកធ្វើគោលនយោបាយនៅកម្ពុជា ដើម្បីផ្លាស់ប្តូរការផ្តោតអារម្មណ៍ពីការបង្កើនផលិតផលកសិកម្មតែមួយមុខ ទៅជាការធានានូវសមត្ថភាពក្នុងការទទួលបានអាហារជាសិទ្ធិសង្គមជាមូលដ្ឋាន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Entitlement Approach (វិធីសាស្ត្រសិទ្ធិទទួលបាន) | ជាទ្រឹស្តីសេដ្ឋកិច្ចដែលពន្យល់ពីរបៀបដែលមនុស្សទទួលបានអាហារ មិនមែនផ្អែកលើបរិមាណអាហារដែលមានលើទីផ្សារនោះទេ តែផ្អែកលើសមត្ថភាពរបស់ពួកគេក្នុងការទិញ ដោះដូរ ឬផលិតអាហារតាមរយៈសិទ្ធិស្របច្បាប់ និងធនធានដែលពួកគេមាន។ | ដូចជាការមានម្ហូបពេញផ្សារ ប៉ុន្តែយើងអាចហូបបានលុះត្រាតែយើងមានលុយទិញ ឬមានរបស់ទៅដោះដូរ។ |
| Trade-Based Entitlement (សិទ្ធិទទួលបានតាមរយៈការដោះដូរ) | ជាលទ្ធភាពដែលបុគ្គលម្នាក់អាចយកទ្រព្យសម្បត្តិ (ទាំងរូបី និងអរូបី) ដូចជាលុយ មាស ឬផលិតផលកសិកម្ម ទៅដោះដូរយកអាហារនៅលើទីផ្សារ។ ប្រសិនបើតម្លៃទំនិញឡើងថ្លៃ ឬតម្លៃទ្រព្យធ្លាក់ចុះ សិទ្ធិនេះនឹងត្រូវបាត់បង់។ | ដូចជាការយកអង្ករដែលយើងដាំបានទៅលក់ ដើម្បីយកលុយទៅទិញសាច់ ឬត្រីមកធ្វើម្ហូបវិញ។ |
| Production-Based Entitlement (សិទ្ធិទទួលបានតាមរយៈផលិតកម្ម) | ជាសមត្ថភាពក្នុងការបង្កើតអាហារដោយខ្លួនឯង តាមរយៈការធ្វើកសិកម្ម ឬការចិញ្ចឹមសត្វ ដោយប្រើប្រាស់ធនធានដែលខ្លួនមាន ដូចជា ដី ទឹក ជី និងកម្លាំងពលកម្មផ្ទាល់ខ្លួន។ | ដូចជាការដាំបន្លែ ឬចិញ្ចឹមមាន់នៅក្រោយផ្ទះ ដើម្បីយកមកធ្វើជាម្ហូបប្រចាំថ្ងៃដោយមិនបាច់ចំណាយលុយទិញគេ។ |
| Own-Labour Entitlement (សិទ្ធិទទួលបានតាមរយៈកម្លាំងពលកម្ម) | ជាការលក់កម្លាំងពលកម្ម ឬជំនាញរបស់ខ្លួនដើម្បីទទួលបានប្រាក់ឈ្នួល ហើយយកប្រាក់នោះទៅទិញអាហារ។ សិទ្ធិនេះងាយរងគ្រោះបំផុតនៅពេលមានវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចដែលធ្វើឱ្យអត់ការងារធ្វើ ឬប្រាក់ឈ្នួលធ្លាក់ចុះ។ | ដូចជាការទៅធ្វើការរោងចក្រ ឬធ្វើសំណង់រាល់ថ្ងៃ ដើម្បីបានប្រាក់ខែមកទិញអង្ករហូប។ |
| Inheritance and Transfer Entitlement (សិទ្ធិទទួលបានតាមរយៈការផ្ទេរ និងមរតក) | ជាការទទួលបានអាហារ ឬធនធានតាមរយៈជំនួយពីរដ្ឋ (ដូចជាប្រាក់ឧបត្ថម្ភគ្រួសារក្រីក្រ) ការចែករំលែកពីសាច់ញាតិ ឬកេរមរតក ដោយមិនចាំបាច់ប្រើកម្លាំងពលកម្ម ឬការផលិតនោះទេ។ | ដូចជាការទទួលបានប័ណ្ណក្រីក្រពីរដ្ឋាភិបាល ដែលអនុញ្ញាតឱ្យយើងបើកលុយ ឬបើកអង្ករបានរៀងរាល់ខែដើម្បីដោះស្រាយជីវភាព។ |
| Food Availability Decline / FAD (ការធ្លាក់ចុះបរិមាណអាហារ) | ជាទស្សនៈជំនាន់ចាស់ដែលជឿថា គ្រោះទុរ្ភិក្ស ឬការអត់ឃ្លាន កើតឡើងដោយសារតែការខ្វះខាតបរិមាណអាហារសរុបនៅក្នុងប្រទេសមួយ (ដូចជាដោយសារគ្រោះរាំងស្ងួត) ដោយមិនបានគិតពីកត្តាអសមត្ថភាពក្នុងការទិញរបស់ប្រជាជន។ | ដូចជាការសន្និដ្ឋានថា ភូមិមួយដាច់ពោះដោយសារតែឆ្នាំនេះស្រែមិនបានផល ដោយភ្លេចគិតថាពួកគេអាចអត់ឃ្លានដោយសារគ្មានលុយទិញអង្ករពីទីផ្សារ។ |
| Neoliberal Democratic Orientation (និន្នាការប្រជាធិបតេយ្យបែបសេរីនិយមថ្មី) | ជាប្រព័ន្ធនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចដែលជំរុញទីផ្សារសេរី និងកាត់បន្ថយការអន្តរាគមន៍ពីរដ្ឋ ដោយចាត់ទុកថាការខ្វះខាតអាហារគឺជាបញ្ហារបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ មិនមែនជាការទទួលខុសត្រូវធំដុំរបស់សង្គម ឬរដ្ឋឡើយ។ | ដូចជាការប្រាប់អ្នកអត់ឃ្លានថា 'បើចង់មានហូប ត្រូវខំប្រឹងធ្វើការខ្លួនឯង' ជាជាងរដ្ឋចេញមុខជួយផ្តល់ស្បៀង។ |
| Systematic Literature Review (ការត្រួតពិនិត្យអក្សរសិល្ប៍ជាប្រព័ន្ធ) | ជាវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវបែបវិទ្យាសាស្ត្រ ដែលប្រមូល វាយតម្លៃ និងសង្ខេបទិន្នន័យពីអត្ថបទស្រាវជ្រាវជាច្រើនផ្សេងទៀតយ៉ាងហ្មត់ចត់ និងមានលក្ខណៈច្បាស់លាស់ (មានលក្ខខណ្ឌជ្រើសរើសច្បាស់លាស់) ដើម្បីឆ្លើយតបនឹងសំណួរស្រាវជ្រាវណាមួយ។ | ដូចជាការច្រោះយកតែអង្ករល្អៗដែលត្រូវស្តង់ដារពីក្នុងបាវស្រូវរាប់រយបាវ រួចយកមកដាំបាយដើម្បីវាយតម្លៃថាវាមានរសជាតិយ៉ាងណា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
