បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការវាយតម្លៃកម្រិតសារធាតុអាសូត (N) ដែលមាននៅក្នុងដី ដើម្បីកំណត់បរិមាណជីអាសូតដែលត្រឹមត្រូវសម្រាប់ដំណាំពោត ដោយជៀសវាងការប្រើប្រាស់លើសកម្រិតនិងផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រៀបធៀបវិធីសាស្ត្រវិភាគដីតាមបែបគីមីចំនួន ៩ ផ្សេងៗគ្នា ដោយធ្វើការពិសោធន៍ផ្ទាល់លើចម្ការចំនួន ២០ កន្លែងដែលដាំពោតប្រភេទពូជ Suwan-3។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Method 1: Soil organic matter by Walkley and Black វិធីសាស្ត្រទី១៖ ការវាស់ស្ទង់សារធាតុសរីរាង្គក្នុងដីតាម Walkley និង Black |
ងាយស្រួលអនុវត្ត ចំណាយតិច ប្រើប្រាស់ឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ទូទៅយ៉ាងទូលំទូលាយ និងមានភាពជឿជាក់ខ្ពស់។ | ទាមទារការប្រុងប្រយ័ត្នក្នុងការដោះស្រាយសារធាតុគីមីមួយចំនួន ហើយអាចមិនឆ្លុះបញ្ចាំងពីទម្រង់អាសូត (Nitrate) ដែលរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកបានភ្លាមៗនោះទេ។ | សមីការទស្សន៍ទាយទទួលបានភាពសុក្រឹតខ្ពស់ (R = 0.917**) ដែលអាចណែនាំអត្រាជីបានត្រឹមត្រូវនិងសន្សំសំចៃបំផុត។ |
| Method 2: Total soil N by Kjeldahl វិធីសាស្ត្រទី២៖ ការវាស់អាសូតសរុបក្នុងដីតាម Kjeldahl |
មានភាពសុក្រឹតខ្ពស់បំផុតក្នុងការទស្សន៍ទាយទិន្នផល ដោយផ្អែកលើការវាស់បរិមាណអាសូតសរុបនៅក្នុងដី។ | ត្រូវការចំណាយពេលយូរ មានភាពស្មុគស្មាញ និងទាមទារសារធាតុគីមីព្រមទាំងឧបករណ៍រំលាយ (Digestion apparatus) ជាក់លាក់។ | មានទំនាក់ទំនងខ្លាំងជាមួយទិន្នផលជាក់ស្តែង (R = 0.922**) ប៉ុន្តែមិនត្រូវបានណែនាំឱ្យប្រើប្រាស់ទូទៅដោយសារភាពស្មុគស្មាញ។ |
| Method 8: Soil nitrate extraction with nitrate specific electrode វិធីសាស្ត្រទី៨៖ ការទាញយកនីត្រាតក្នុងដីនិងវាស់ដោយអេឡិចត្រូតជាក់លាក់ |
ផ្តល់លទ្ធផលលឿន ងាយស្រួល និងមានភាពជឿជាក់ខ្ពស់ សាកសមបំផុតសម្រាប់ស្ថាប័នដែលមានម៉ាស៊ីនវាស់អ៊ីយ៉ុង។ | តម្រូវឱ្យមានការវិនិយោគដើមទុនខ្ពស់ក្នុងការទិញម៉ាស៊ីនវិភាគអ៊ីយ៉ុង (Ion analyzer) និងអេឡិចត្រូតដែលងាយខូចប្រសិនបើមិនថែទាំដិតដល់។ | ផ្តល់លទ្ធផលរហ័សនិងច្បាស់លាស់ (R = 0.917**) ជាជម្រើសដ៏ល្អប្រសិនបើមានឧបករណ៍វិភាគរួចជាស្រេច។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រទាំងនេះទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍គីមីកសិកម្មចាប់ពីកម្រិតមូលដ្ឋាន រហូតដល់កម្រិតខ្ពស់ អាស្រ័យលើជម្រើសនៃវិធីសាស្ត្រនីមួយៗ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅទីតាំងចំនួន ២០ កន្លែងនៅក្នុងប្រទេសថៃ ដែលមានប្រភេទដី (ដូចជាដីឥដ្ឋលាយខ្សាច់ ដីឥដ្ឋ) និងអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសកម្ពុជា។ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់ពូជពោតជាក់លាក់ (Suwan-3) ដែលមានន័យថាវាអាចទាមទារការផ្ទៀងផ្ទាត់និងកែតម្រូវមេគុណសមីការឡើងវិញ ប្រសិនបើត្រូវយកមកអនុវត្តលើពូជពោតផ្សេង ឬលក្ខខណ្ឌដីដែលខុសប្លែកខ្លាំងនៅកម្ពុជា។
ការស្រាវជ្រាវនេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងជីនៅប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីជួយកាត់បន្ថយការចំណាយរបស់កសិករ និងការពារបរិស្ថានពីការប្រើប្រាស់ជីលើសកម្រិត។
ជារួម ការធ្វើសមាហរណកម្មសមីការទាំងនេះទៅក្នុងប្រព័ន្ធណែនាំកសិកម្ម នឹងជួយបង្កើនប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ចកសិកម្ម ព្រមទាំងធានាបាននូវនិរន្តរភាពដីនិងទឹកនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Walkley and Black's method (វិធីសាស្ត្រ Walkley និង Black) | ជាវិធីសាស្ត្រវិភាគគីមីមួយដែលគេប្រើដើម្បីកំណត់បរិមាណកាបូនសរីរាង្គនៅក្នុងដី ដែលទិន្នន័យនេះត្រូវបានប្រើដើម្បីប៉ាន់ប្រមាណកម្រិតសារធាតុសរីរាង្គ និងអាសូតដែលអាចប្រើប្រាស់បានសម្រាប់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការថ្លឹងមើលថាតើមានកាកសំណល់រុក្ខជាតិរលួយប៉ុន្មាននៅក្នុងដី ដើម្បីដឹងថាដីនោះមានជីជាតិកម្រិតណា។ |
| Kjeldahl method (វិធីសាស្ត្រ Kjeldahl) | ជាវិធីសាស្ត្រស្តង់ដារក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីទាញយក និងវាស់បរិមាណអាសូតសរុប (ទាំងសរីរាង្គ និងអសរីរាង្គមួយចំនួន) ដែលមាននៅក្នុងគំរូដី ដោយប្រើអាស៊ីតស៊ុលហ្វួរីកដើម្បីរំលាយ។ | ដូចជាការរំលាយអាហារក្នុងក្រពះដើម្បីទាញយកកម្លាំង ដោយប្រើប្រាស់អាស៊ីតខ្លាំងរំលាយដីដើម្បីទាញយកនិងវាស់បរិមាណអាសូតទាំងអស់ដែលមាននៅក្នុងនោះ។ |
| Nitrate specific electrode (អេឡិចត្រូតជាក់លាក់សម្រាប់នីត្រាត) | ជាឧបករណ៍ស៊ិនស័រអេឡិចត្រូនិច (Ion-selective electrode) ដែលប្រើសម្រាប់វាស់កំហាប់អ៊ីយ៉ុងនីត្រាត (Nitrate ions) ដោយផ្ទាល់នៅក្នុងទឹកសូលុយស្យុងដែលទាញយកពីដី។ | ដូចជាទែម៉ូម៉ែត្រដែលប្រើសម្រាប់វាស់កម្តៅ ប៉ុន្តែឧបករណ៍នេះប្រើសម្រាប់វាស់តែបរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹមនីត្រាតដែលមាននៅក្នុងទឹកលាយជាមួយដីប៉ុណ្ណោះ។ |
| Double Log Curvilinear Regression Model (ម៉ូដែលតម្រែតម្រង់ខ្សែកោងលោការីតទ្វេ) | ជាសមីការគណិតវិទ្យាដែលប្រើសម្រាប់គូសវាសទំនាក់ទំនងមិនមែនលីនេអ៊ែរ រវាងទិន្នផលដំណាំ និងកម្រិតអាសូតក្នុងដី ដើម្បីស្វែងរកចំណុចល្អបំផុតដែលការបន្ថែមជីលែងផ្តល់កំណើនទិន្នផល។ | ដូចជាគំនូសតាងបង្ហាញពីការញ៉ាំបាយ៖ ដំបូងយើងញ៉ាំទៅឆ្អែតលឿន តែបើយើងបន្តញ៉ាំកាន់តែច្រើន ភាពឆ្អែតលែងសូវកើនឡើង ហើយអាចធ្វើឱ្យចុកពោះវិញ។ |
| Mitscherlich-Bray equation (សមីការ Mitscherlich-Bray) | ជារូបមន្តកសិកម្មដែលត្រូវបានប្រើយ៉ាងទូលំទូលាយ ដើម្បីពិពណ៌នាពីការឆ្លើយតបនៃការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិទៅនឹងបរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹមដែលបានផ្តល់ឱ្យ ដើម្បីគណនាទិន្នផលធៀបនឹងអត្រាជី។ | ជារូបមន្តគណិតវិទ្យាដែលជួយទស្សន៍ទាយថា តើពោតនឹងលូតលាស់ ឬផ្តល់ផ្លែបានប៉ុន្មាន ប្រសិនបើយើងបន្ថែមជីមួយគីឡូក្រាមទៀតចូលទៅក្នុងដី។ |
| Soil N availability index (សន្ទស្សន៍ភាពអាចប្រើប្រាស់បាននៃអាសូតក្នុងដី) | ជាសូចនាករ ឬតម្លៃដែលតំណាងឱ្យបរិមាណអាសូតនៅក្នុងដី ដែលស្ថិតក្នុងទម្រង់គីមីមួយដែលឫសរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកបានភ្លាមៗក្នុងអំឡុងពេលលូតលាស់របស់វា។ | ដូចជាការមើលសមតុល្យលុយក្នុងកាបូបដែលយើងអាចដកចាយបានភ្លាមៗ មិនមែនជាទ្រព្យសម្បត្តិដែលជាប់គាំងក្នុងគណនីធនាគារនោះទេ។ |
| Maximum dry matter (បរិមាណសារធាតុស្ងួតអតិបរមា) | ជាទម្ងន់ខ្ពស់បំផុតនៃរុក្ខជាតិ (ដោយមិនរាប់បញ្ចូលជាតិទឹក) ដែលទទួលបានក្រោមលក្ខខណ្ឌលូតលាស់ល្អបំផុត និងមានការផ្គត់ផ្គង់សារធាតុចិញ្ចឹមដោយគ្មានដែនកំណត់។ | ដូចជាទម្ងន់សាច់សុទ្ធរបស់មាន់ដែលចិញ្ចឹមបានធំបំផុត បន្ទាប់ពីគេដកជាតិទឹកនិងរោមចេញអស់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
