បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះសិក្សាពីផលប៉ះពាល់នៃការប្រកួតប្រជែងរបស់ស្មៅចង្រៃប្រចាំឆ្នាំ និងអន្តរាគមន៍តាមរយៈការប្រើប្រាស់ជីអាសូត ទៅលើសមាសធាតុទិន្នផលរបស់ដំណាំពោត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការពិសោធន៍វាលស្រែ ដោយប្រៀបធៀបរវាងការព្យាបាលដោយប្រើជី និងមិនប្រើជីអាសូត រួមផ្សំជាមួយនឹងរយៈពេលនៃការទុកស្មៅចង្រៃឱ្យដុះប្រជែង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Nitrogen Application (10 kg/rai ) with Early Weed Control ការប្រើប្រាស់ជីអាសូត (១០ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ) និងការកម្ចាត់ស្មៅទាន់ពេលវេលា (៣០ ថ្ងៃ) |
ជួយបង្កើនកម្ពស់ដើម ទម្ងន់គ្រាប់ពោតក្នុងមួយផ្លែ និងកាត់បន្ថយអត្រាផ្លែស្កកបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ ដើមពោតមានលទ្ធភាពស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមបានពេញលេញមុនពេលស្មៅដុះក្រាស់។ | ទាមទារការចំណាយដើមទុនលើការទិញជីអាសូត និងកម្លាំងពលកម្មសម្រាប់ការកម្ចាត់ស្មៅនៅដំណាក់កាលដំបូងនៃការដាំដុះ។ | អត្រាផ្លែស្កកធ្លាក់ចុះ ទម្ងន់គ្រាប់ និងកម្ពស់ដើមកើនឡើង ដែលជួយទប់ទល់នឹងផលប៉ះពាល់នៃការប្រកួតប្រជែងរបស់ស្មៅចង្រៃ និងជំរុញទិន្នផលសរុបឱ្យកើនឡើង។ |
| No Nitrogen Fertilizer with Prolonged Weed Competition ការមិនប្រើប្រាស់ជីអាសូត និងទុកស្មៅចង្រៃឱ្យប្រកួតប្រជែងរយៈពេលយូរ (រហូតដល់ ៩០ ថ្ងៃ) |
មិនមានការចំណាយលើការទិញជីបំប៉ន និងកាត់បន្ថយការចំណាយលើកម្លាំងពលកម្មកម្ចាត់ស្មៅនៅដំណាក់កាលលូតលាស់ដំបូង។ | ធ្វើឱ្យដើមពោតខ្វះសារធាតុចិញ្ចឹមយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដែលបណ្តាលឱ្យអត្រាផ្លែស្កកកើនឡើងយ៉ាងគំហុក (រហូតដល់ ៤៥%) និងទម្ងន់គ្រាប់ធ្លាក់ចុះ។ | ទិន្នផលពោតសរុបធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង ដោយសារការថយចុះនៃសមាសធាតុទិន្នផលទាំងបី (អត្រាផ្លែស្កក ទម្ងន់គ្រាប់ និងកម្ពស់ដើម)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតពីតម្លៃជាទឹកប្រាក់នោះទេ ប៉ុន្តែបានបង្ហាញពីតម្រូវការធនធានកសិកម្មមូលដ្ឋានសម្រាប់ការអនុវត្តផ្ទាល់នៅលើទីវាល។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំស្រែ Nakhon Sawan ប្រទេសថៃ លើប្រភេទដីឥដ្ឋខ្មៅ (Typic Calciustolls) ក្នុងអំឡុងរដូវវស្សាឆ្នាំ ១៩៨៨។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងទម្លាប់នៃការដាំដុះពោតនៅប្រទេសទាំងពីរមានភាពស្រដៀងគ្នា ប៉ុន្តែប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ជីអាចប្រែប្រួលអាស្រ័យលើកម្រិតជីជាតិដីដើម (Soil Fertility) របស់តំបន់នីមួយៗនៅកម្ពុជា។
លទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះមានតម្លៃយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការកែលម្អការគ្រប់គ្រងដំណាំពោត និងការប្រើប្រាស់ជីនៅប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការអនុវត្តវិធានការកម្ចាត់ស្មៅទាន់ពេលវេលារួមផ្សំជាមួយនឹងការផ្តល់ជីអាសូតគ្រប់គ្រាន់ គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រស្នូលដែលកសិករកម្ពុជាគួរអនុវត្តដើម្បីធានាបាននូវទិន្នផលពោតខ្ពស់ និងកាត់បន្ថយការខាតបង់ដោយសារផ្លែស្កក។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Yield components (សមាសធាតុទិន្នផល) | កត្តា ឬសមាសធាតុផ្សេងៗរបស់រុក្ខជាតិដែលរួមបញ្ចូលគ្នាបង្កើតបានជាទិន្នផលសរុប។ សម្រាប់ដំណាំពោត គេវាស់វែងសមាសធាតុទាំងនេះតាមរយៈចំនួនផ្លែ ទម្ងន់គ្រាប់ក្នុងមួយផ្លែ និងភាគរយនៃផ្លែដែលមិនមានគ្រាប់ឬស្កក។ | ដូចជាគ្រឿងផ្សំដែលគេយកមកផ្គុំគ្នាដើម្បីបង្កើតជានំមួយដុំធំ បើគ្រឿងផ្សំល្អនិងមានបរិមាណច្រើន នំនោះនឹងធំហើយមានគុណភាពល្អ។ |
| Ear abortion (ការស្កកនៃផ្លែពោត) | ដំណើរការដែលរុក្ខជាតិបញ្ឈប់ការលូតលាស់របស់ផ្លែ ឬគ្រាប់ដោយសារតែខ្វះសារធាតុចិញ្ចឹម (ដូចជាខ្វះអាសូត) ឬរងសម្ពាធពីបរិស្ថាន ដែលធ្វើឱ្យផ្លែពោតនោះគ្មានគ្រាប់ ឬមានគ្រាប់មិនពេញ។ | ដូចជាម្តាយដែលមិនមានអាហារគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ចិញ្ចឹមកូនក្នុងផ្ទៃ ធ្វើឱ្យទារកមិនអាចលូតលាស់បានពេញលេញ ឬរលូត។ |
| Weed competition (ការប្រកួតប្រជែងរបស់ស្មៅចង្រៃ) | ស្ថានភាពដែលស្មៅចង្រៃដុះលូតលាស់ដណ្តើមយកពន្លឺព្រះអាទិត្យ ទឹក និងសារធាតុចិញ្ចឹម (ជាពិសេសជីអាសូត) ពីដំណាំគោល (ពោត) ដែលធ្វើឱ្យដំណាំគោលលូតលាស់មិនបានល្អ និងធ្លាក់ចុះទិន្នផល។ | ដូចជាមនុស្សពីរនាក់ញ៉ាំបាយក្នុងចានតែមួយ បើម្នាក់ញ៉ាំលឿនហើយកញ្ឆក់យកច្រើន ម្នាក់ទៀតច្បាស់ជាមិនឆ្អែតហើយស្គមស្គាំងមិនខាន។ |
| Nitrogen fertilizer (ជីអាសូត) | ប្រភេទជីសិប្បនិម្មិតដែលផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមអាសូត (N) ដល់រុក្ខជាតិ ដែលជាធាតុសំខាន់បំផុតសម្រាប់ការលូតលាស់ដើម ស្លឹក និងជួយកាត់បន្ថយអត្រាផ្លែស្កករបស់ពោតនៅពេលមានការប្រកួតប្រជែងពីស្មៅ។ | ដូចជាវីតាមីនប៉ូវកម្លាំងដែលជួយឱ្យរាងកាយមនុស្សលូតលាស់បានខ្ពស់ មានសាច់ដុំរឹងមាំ និងមានសុខភាពល្អ។ |
| Grain weight per ear (ទម្ងន់គ្រាប់ក្នុងមួយផ្លែ) | រង្វាស់នៃការលូតលាស់និងការប្រមូលផ្តុំសារធាតុចិញ្ចឹមនៅក្នុងគ្រាប់ពោតនីមួយៗក្នុងមួយផ្លែ ដែលជាកត្តាកំណត់ដោយផ្ទាល់ទៅលើទិន្នផលគ្រាប់សរុបពេលប្រមូលផល។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់សាច់ដែលប្រមូលបានពីផ្លែឈើមួយផ្លែ បើសាច់ច្រើននិងហាប់ណែន នោះទម្ងន់វានឹងធ្ងន់។ |
| Typic Calciustolls (ប្រភេទដីឥដ្ឋខ្មៅ) | ចំណាត់ថ្នាក់តាមវិទ្យាសាស្ត្រនៃប្រភេទដីមួយប្រភេទ ដែលមានលក្ខណៈជាដីឥដ្ឋពណ៌ខ្មៅ សម្បូរដោយជាតិកាល់ស្យូម និងជាទូទៅមានជីជាតិល្អសម្រាប់ការដាំដុះដំណាំស្រែដូចជាពោត។ | ដូចជាប្រភេទដីស្រែពណ៌ខ្មៅដែលកសិករខ្មែរច្រើនហៅថា "ដីក្រមៅ" ដែលល្អសម្រាប់ដាំដំណាំព្រោះវាអាចរក្សាទឹកនិងជីជាតិបានយូរ។ |
| Duration of competition (រយៈពេលនៃការប្រកួតប្រជែង) | ចំនួនថ្ងៃដែលស្មៅចង្រៃត្រូវបានទុកឱ្យដុះលូតលាស់រួមគ្នាជាមួយដំណាំពោតដោយមិនមានការកម្ចាត់ចេញ ដែលក្នុងការសិក្សានេះគេវាស់វែងនៅចន្លោះពេល ៣០, ៦០ និង ៩០ ថ្ងៃក្រោយដាំ។ | ដូចជារយៈពេលដែលអ្នកបណ្តោយឱ្យសត្វល្អិតមកស៊ីដំណាំក្នុងសួន បើទុកកាន់តែយូរ ដំណាំដែលបាត់បង់ក៏កាន់តែច្រើន។ |
| Brachiaria reptans (ស្មៅចង្រៃប្រភេទវារ) | ជាប្រភេទស្មៅចង្រៃប្រចាំឆ្នាំម្យ៉ាងដែលមានលក្ខណៈដុះវារលើដី ហើយងាយនឹងប្រកួតប្រជែងដណ្តើមជីជាតិពីដើមពោតយ៉ាងលឿននៅដំណាក់កាលលូតលាស់ដំបូង។ | ដូចជាវល្លិ៍ដែលដុះរុំនិងវារពាសពេញដី ដណ្តើមយកជីជាតិនិងទីធ្លាពីរុក្ខជាតិដទៃទៀតយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
