បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះផ្តោតលើការប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាពនៃវិធីសាស្ត្រវិភាគស្ថិតិ (ANOVA និង REML) ក្នុងការប៉ាន់ស្មានប៉ារ៉ាម៉ែត្រសេនេទិច និងវាយតម្លៃការវិវឌ្ឍគុណភាពបង្កាត់ពូជរបស់មាន់ពងជំនាន់ F2។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើយន្តការវិភាគស្ថិតិធៀបគ្នាចំនួនពីរ ដើម្បីគណនាប៉ារ៉ាម៉ែត្រសេនេទិចដោយផ្អែកលើម៉ូដែលបា-មេ (Sire-dam model)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| ANOVA (Analysis of Variance) ការវិភាគភាពប្រែប្រួលដោយប្រើម៉ូដែលការេអប្បបរមា |
ងាយស្រួលក្នុងការគណនា និងផ្តល់តម្លៃការប៉ាន់ស្មានប៉ារ៉ាម៉ែត្រសេនេទិចប្រហាក់ប្រហែលនឹងវិធី REML សម្រាប់ការសិក្សានេះ។ | អាចមានគម្លាត (bias) ប្រសិនបើទិន្នន័យមិនមានរបាយធម្មតា (normal distribution) ឬមានឥទ្ធិពលនៃការជ្រើសរើសពូជ។ | ផ្តល់តម្លៃបំរែបំរួលកំហុស និងតំណពូជប្រហាក់ប្រហែលនឹង REML ដោយមិនមានភាពអន់ថយជាងក្នុងការសិក្សាលើម៉ូដែលបា-មេ (Sire-Dam Model) នេះទេ។ |
| REML (Restricted Maximum Likelihood) ការវិភាគសម្មតិកម្មអតិបរមាដែលបានកម្រិត |
មានសក្តានុពលកាត់បន្ថយគម្លាត (bias) ដែលកើតចេញពីការជ្រើសរើស និងអាចផ្តល់ភាពត្រឹមត្រូវខ្ពស់ប្រសិនបើប្រើជាមួយ Animal Model ពេញលេញ។ | ត្រូវការកម្មវិធីកុំព្យូទ័រស្មុគស្មាញ និងទិន្នន័យធំ។ ក្នុងការសិក្សានេះ (ក្រោមម៉ូដែលបា-មេ) វាមិនបានបង្ហាញប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ជាង ANOVA នោះទេ។ | តម្លៃតំណពូជគណនាពីសមាសភាគបា (sire component) គឺ AFE=0.709, EW=0.828, EP=0.504 ដែលប្រហាក់ប្រហែលនឹង ANOVA ដែរ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារពេលវេលាយូរក្នុងការប្រមូលទិន្នន័យបង្កាត់ពូជ និងទាមទារកម្មវិធីស្ថិតិកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការវិភាគ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅសាកលវិទ្យាល័យកាសេតសាត ប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យមាន់ពងដែលបានជ្រើសរើសពីការបង្កាត់ពូជឆ្លង Diallele។ ដោយសារលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងបរិស្ថានកសិកម្មនៅប្រទេសថៃមានភាពស្រដៀងគ្នានឹងកម្ពុជា លទ្ធផលនេះអាចយកមកប្រើប្រាស់បាន ប៉ុន្តែទាមទារការផ្ទៀងផ្ទាត់បន្ថែមជាមួយលក្ខខណ្ឌចំណី និងពូជមាន់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាផ្ទាល់។
វិធីសាស្ត្រនៃការវាយតម្លៃសេនេទិចនេះ មានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ការកែលម្អពូជសត្វស្លាបនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការអនុវត្តម៉ូដែលវាយតម្លៃសេនេទិចត្រឹមត្រូវ នឹងជួយបង្កើនទិន្នផលស៊ុត និងប្រាក់ចំណេញដល់កសិករចិញ្ចឹមមាន់ពងនៅកម្ពុជាប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Heritability (តម្លៃតំណពូជ) | សមាមាត្រនៃភាពខុសគ្នារបស់លក្ខណៈណាមួយ (ដូចជាទម្ងន់ពង ឬចំនួនពង) ដែលត្រូវបានផ្ទេរពីមេបាទៅកូនតាមរយៈសេនេទិច (ហ្សែន) ធៀបនឹងឥទ្ធិពលបរិស្ថានសរុប។ | ដូចជាការវាស់ថាតើកូនមាន់មានមុខមាត់ ឬទម្លាប់ដូចមេបារបស់វាប៉ុណ្ណាដោយសារឈាមជ័រពិតៗ មិនមែនដោយសាររបៀបនៃការចិញ្ចឹម។ |
| Restricted Maximum Likelihood / REML (ការវិភាគសម្មតិកម្មអតិបរមាដែលបានកម្រិត) | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិដ៏ស្មុគស្មាញមួយសម្រាប់ប៉ាន់ស្មានសមាសភាគនៃបំរែបំរួល (Variance components) នៅក្នុងទិន្នន័យដែលមិនមានតុល្យភាព (unbalanced data) ដោយវាមានសក្តានុពលកាត់បន្ថយគម្លាត (bias) ដែលបណ្តាលមកពីការជ្រើសរើស។ | ដូចជាការគណនារកពិន្ទុពិតប្រាកដរបស់សិស្ស ដោយដកចេញជាមុននូវឥទ្ធិពលនៃសំណួរវិញ្ញាសាដែលងាយស្រួល ឬពិបាកពេក ដើម្បីឲ្យមានភាពយុត្តិធម៌។ |
| Analysis of Variance / ANOVA (ការវិភាគភាពប្រែប្រួល) | បច្ចេកទេសស្ថិតិប្រើដើម្បីបំបែកបំរែបំរួលសរុបនៃទិន្នន័យទៅជាផ្នែកផ្សេងៗគ្នា ដើម្បីកំណត់ថាឥទ្ធិពលណាមួយ (ឧទាហរណ៍ ពូជសត្វ ឬប្រភេទចំណី) ជាមូលហេតុចម្បងដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលមានភាពខុសគ្នា។ | ដូចជាការបែងចែករកមើលថាតើម្ហូបមួយមុខឆ្ងាញ់ដោយសារស្នាដៃចុងភៅ ឬដោយសារគ្រឿងផ្សំដែលយកមកប្រើមានគុណភាពល្អជាង។ |
| Genetic correlation (សហសម្ព័ន្ធសេនេទិច) | រង្វាស់ស្ថិតិដែលបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងរវាងលក្ខណៈពីរខុសគ្នា (ឧទាហរណ៍ ទម្ងន់ពង និងចំនួនពង) ដែលត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយហ្សែនដូចគ្នា (Pleiotropy) ឬហ្សែនដែលនៅក្បែរគ្នាខ្លាំង (Linkage)។ | ដូចជាគោលការណ៍ដែលថា "កាលណាមាន់ពងបានគ្រាប់កាន់តែធំ វានឹងពងបានចំនួនគ្រាប់កាន់តែតិច" ដោយសារហ្សែនដែលបញ្ជាលក្ខណៈទាំងពីរនេះមានទំនាក់ទំនងទាញទម្លាក់គ្នា។ |
| Diallele Cross (ការបង្កាត់ពូជបែប Diallele / ការបង្កាត់ឆ្លងគ្នាជាគូ) | ប្រព័ន្ធនៃការបង្កាត់ពូជដែលពូជ ឬសាច់ញាតិខុសៗគ្នាត្រូវបានបង្កាត់ចូលគ្នាទៅវិញទៅមកជាគូៗគ្រប់ទម្រង់ ដើម្បីវាយតម្លៃពីសមត្ថភាពផ្សំគ្នា (Combining ability) និងឥទ្ធិពលភាពខ្លាំងនៃកូនកាត់ (Heterosis)។ | ដូចជាការសាកល្បងចាប់គូអ្នកចម្រៀង ៤នាក់ ឲ្យច្រៀងឆ្លាស់គូគ្នាគ្រប់ទម្រង់ទាំងអស់ ដើម្បីរកមើលថាគូណាដែលច្រៀងស៊ីចង្វាក់គ្នា និងពីរោះជាងគេបំផុត។ |
| Variance components (សមាសភាគនៃបំរែបំរួល) | ការបែងចែកភាពខុសគ្នាសរុបនៃលក្ខណៈណាមួយ (ឧទាហរណ៍ ទម្ងន់) ទៅជាប្រភពផ្សេងៗគ្នា ដូចជាបំរែបំរួលដែលបណ្តាលមកពីហ្សែនរបស់បា (Sire variance) ហ្សែនរបស់មេ (Dam variance) និងឥទ្ធិពលបរិស្ថាន (Error variance)។ | ដូចជាការបំបែកវិក្កយបត្រចំណាយប្រចាំខែ ដើម្បីមើលថាតើលុយអស់ទៅលើម្ហូបប៉ុន្មាន ថ្លៃផ្ទះប៉ុន្មាន និងការកម្សាន្តប៉ុន្មាន។ |
| Sire-dam model (ម៉ូដែលបា-មេ) | ម៉ូដែលស្ថិតិសេនេទិចដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីវាយតម្លៃ និងផ្តាច់ឥទ្ធិពលដាច់ដោយឡែករបស់បា (Sire) និងមេ (Dam) ទៅលើលក្ខណៈរបស់កូន ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យនៃការបង្កាត់ពូជ។ | ដូចជាការតាមដានមើលថាតើកូនរៀនពូកែ ឬមានចរិតបែបនេះ ដោយសារទទួលឥទ្ធិពលពីឪពុក ឬទទួលពីម្តាយច្រើនជាង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
