បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការវាយតម្លៃទិន្នផល និងស្ថិរភាពទិន្នផលនៃក្លូនអំពៅថ្មីៗ ដើម្បីជ្រើសរើសពូជដែលមានទិន្នផលខ្ពស់ និងអាចសម្របខ្លួនបានល្អក្នុងបរិស្ថានដាំដុះផ្សេងៗគ្នា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តនៅទីតាំងចំនួន ៣ ផ្សេងៗគ្នា ចន្លោះឆ្នាំ ២០១៩ ដល់ ២០២១ ដោយប្រើប្រាស់ការវិភាគទិន្នន័យដើម្បីវាយតម្លៃអន្តរកម្មរវាងពូជ និងបរិស្ថាន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| UT10-023 (Proposed Clone) ក្លូនអំពៅ UT10-023 (ពូជស្នើឡើងដំបូង) |
ផ្តល់ទិន្នផលអំពៅ និងទិន្នផលស្ករខ្ពស់ជាងគេ ហើយមានស្ថិរភាពល្អប្រសើរក្នុងការសម្របខ្លួនទៅនឹងបរិស្ថានដាំដុះផ្សេងៗគ្នា។ | កម្រិតស្ករពាណិជ្ជកម្ម (CCS) រាងទាបជាងពូជប្រៀបធៀប Khon Kaen 3 បន្តិចបន្តួចនៅតំបន់ខ្លះ។ | ទិន្នផលអំពៅជាមធ្យម ២២,៣៦ តោន/រ៉ៃ និងទិន្នផលស្ករ ២,៨១ តោន/រ៉ៃ។ |
| Khon Kaen 3 (Check Variety) ពូជអំពៅ Khon Kaen 3 (ពូជប្រៀបធៀបស្តង់ដារ) |
មានកម្រិត CCS (Commercial Cane Sugar) ខ្ពស់ជាងគេ និងផ្តល់ទិន្នផលស្ករល្អខ្លាំងនៅតាមតំបន់ជាក់លាក់មួយចំនួនដែលដីមានជីជាតិ។ | ស្ថិរភាពទិន្នផលស្ករនៅតាមបរិស្ថានផ្សេងៗគ្នាមិនសូវល្អស្មើ UT10-023 នោះទេ ពោលគឺងាយរងឥទ្ធិពលពីបរិស្ថាន។ | ទិន្នផលអំពៅជាមធ្យម ១៩,៨៣ តោន/រ៉ៃ និងទិន្នផលស្ករ ២,៧៨ តោន/រ៉ៃ។ |
| UT15-337 (Promising Clone) ក្លូនអំពៅ UT15-337 (ពូជសក្តានុពល) |
មានស្ថិរភាពទិន្នផលអំពៅខ្ពស់បំផុត អាចលូតលាស់និងសម្របខ្លួនបានល្អ ទោះបីជាដាំដុះក្នុងដីខ្សាច់ដែលមានជីជាតិទាបក៏ដោយ។ | កម្រិត CCS នៅមានកម្រិតទាបនៅឡើយ បើធៀបនឹងពូជស្តង់ដារដទៃទៀត។ | ទិន្នផលអំពៅជាមធ្យម ២១,២៦ តោន/រ៉ៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានច្រើនគួរសម ទាំងពេលវេលា ទីតាំងដាំដុះផ្ទាល់ និងបរិក្ខារពិសោធន៍កសិកម្មទំនើប។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ (ខេត្តសុផាន់បុរី រ៉ាក់យ៉ង និងពេជ្របុរី) ដែលមានលក្ខខណ្ឌបរិស្ថាន និងអាកាសធាតុត្រូពិចស្រដៀងនឹងប្រទេសកម្ពុជា។ លទ្ធផលបង្ហាញថា ការប្រែប្រួលទិន្នផលភាគច្រើនគឺដោយសារកត្តាបរិស្ថាន (រហូតដល់ជាង ៦៣%) ដូចជាបរិមាណទឹកភ្លៀង និងប្រភេទដី។ នេះបញ្ជាក់ថាការនាំយកពូជអំពៅមកដាំនៅកម្ពុជា ត្រូវតែយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់លើការធ្វើតេស្តពូជទៅតាមតំបន់ភូមិសាស្ត្រនីមួយៗជាមុនសិន ទើបអាចធានាបាននូវទិន្នផលខ្ពស់។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃដោយប្រើ GGE biplot និងការជ្រើសរើសពូជដែលមានស្ថិរភាពដូចជា UT10-023 គឺពិតជាមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិ-ឧស្សាហកម្មអំពៅនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការប្រើប្រាស់គំរូវាយតម្លៃបរិស្ថានពហុគោលដៅនេះ នឹងជួយកសិករ និងក្រុមហ៊ុនកសិកម្មនៅកម្ពុជាកាត់បន្ថយហានិភ័យពីការខាតបង់ទិន្នផលដោយសារកត្តាអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីមិនអំណោយផល។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| GGE biplot (ប្លង់ក្រាហ្វិក GGE) | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលប្រើសម្រាប់វិភាគ និងបង្ហាញជាទម្រង់ក្រាហ្វិកនូវឥទ្ធិពលរួមបញ្ចូលគ្នារវាងសេនេទិច (Genotype) និងអន្តរកម្មរវាងសេនេទិចនិងបរិស្ថាន (GxE) ដើម្បីវាយតម្លៃស្ថិរភាពទិន្នផល និងរកមើលពូជដែលល្អបំផុតប្រចាំតំបន់នីមួយៗ។ | ដូចជាការគូសផែនទីបង្ហាញថាអ្នករត់ប្រណាំងណា (ពូជ) រត់បានលឿនជាងគេនៅលើប្រភេទផ្លូវផ្សេងៗគ្នា (បរិស្ថាន) ទាំងផ្លូវកៅស៊ូ និងផ្លូវដី។ |
| Commercial Cane Sugar / CCS (កម្រិតស្ករពាណិជ្ជកម្ម) | ស្តង់ដាររង្វាស់ដែលប្រើនៅក្នុងឧស្សាហកម្មអំពៅ ដើម្បីកំណត់បរិមាណជាតិស្ករសុទ្ធដែលអាចចម្រាញ់ចេញពីអំពៅមួយតោន។ វាជាសូចនាករចម្បងសម្រាប់វាយតម្លៃគុណភាព និងកំណត់តម្លៃលក់អំពៅ។ | ដូចជាការវាស់មើលថាតើក្រូចមួយផ្លែអាចច្របាច់យកទឹកក្រូចបានប៉ុន្មានកែវពេញ ពោលគឺវាស់បរិមាណស្ករដែលអាចទាញយកបានពីអំពៅ។ |
| Yield Stability (ស្ថិរភាពទិន្នផល) | សមត្ថភាពរបស់ពូជដំណាំក្នុងការផ្តល់ទិន្នផលថេរ និងអាចពឹងផ្អែកបាន ទោះបីជាត្រូវដាំដុះក្នុងលក្ខខណ្ឌបរិស្ថាន (ដី អាកាសធាតុ) និងការគ្រប់គ្រងដែលប្រែប្រួលខុសៗគ្នាក៏ដោយ។ | ដូចជាសិស្សពូកែម្នាក់ដែលតែងតែប្រឡងបាននិទ្ទេស A ជានិច្ច ទោះបីជាវិញ្ញាសាចេញមកពិបាក ឬងាយស្រួលយ៉ាងណាក៏ដោយ។ |
| Genotype x Environment Interaction / GxE (អន្តរកម្មរវាងសេនេទិចនិងបរិស្ថាន) | បាតុភូតដែលពូជសែន (Genotype) របស់រុក្ខជាតិមានប្រតិកម្មតបតខុសៗគ្នាទៅនឹងបរិស្ថានផ្សេងៗគ្នា ដែលធ្វើឱ្យទិន្នផល និងការលូតលាស់របស់វាប្រែប្រួលមិនដូចគ្នាទៅតាមទីតាំងដាំដុះ។ | ដូចជាឡានស្ព័រដែលបើកលឿននៅលើផ្លូវកៅស៊ូរាបស្មើ តែបើកយឺត និងពិបាកបើកនៅលើផ្លូវលំជង្ហុក ខណៈឡានភីកអាប់ (Pickup) អាចបើកបានល្អនៅលើផ្លូវទាំងពីរប្រភេទ។ |
| Multi-environment yield trial (ការធ្វើតេស្តទិន្នផលក្នុងបរិស្ថានច្រើនកន្លែង) | ដំណើរការសាកល្បងដាំដុះពូជដំណាំនៅទីតាំងភូមិសាស្ត្រច្រើនកន្លែង ដែលមានប្រភេទដី និងអាកាសធាតុខុសៗគ្នា ក្នុងពេលតែមួយ ដើម្បីវាយតម្លៃសក្តានុពល និងការសម្របខ្លួនរបស់វា មុននឹងបញ្ចេញពូជជាផ្លូវការឱ្យកសិករប្រើប្រាស់។ | ដូចជាការធ្វើតេស្តសាកល្បងប្រើទូរស័ព្ទដៃថ្មីមួយនៅតំបន់ត្រជាក់ខ្លាំង ក្តៅខ្លាំង និងសើមខ្លាំង ដើម្បីធានាថាវានៅតែអាចដំណើរការបានល្អគ្រប់កាលៈទេសៈ។ |
| Analysis of Variance / ANOVA (ការវិភាគភាពប្រែប្រួល) | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលប្រើដើម្បីបំបែក និងវាស់វែងកម្រិតនៃភាពខុសគ្នារបស់ទិន្នន័យ (ដូចជាទិន្នផលអំពៅ) ថាតើវាបណ្តាលមកពីកត្តាអ្វីខ្លះ (ឧទាហរណ៍៖ ដោយសារពូជ ដោយសារបរិស្ថាន ឬដោយសារកំហុសឆ្គងផ្សេងៗ)។ | ដូចជាការស៊ើបអង្កេតរកមូលហេតុដែលធ្វើឱ្យនំខេកឆ្ងាញ់ឬមិនឆ្ងាញ់ ដោយបំបែកកត្តាផ្សេងៗដូចជា ប្រភេទម្សៅ សីតុណ្ហភាពឡដុត និងរយៈពេលដុត ដើម្បីមើលថាកត្តាណាមានឥទ្ធិពលខ្លាំងជាងគេ។ |
| Clone (ក្លូន) | រុក្ខជាតិដែលត្រូវបានបង្កាត់ និងបន្តពូជដោយវិធីលូតលាស់ដោយមិនប្រើគ្រាប់ (ដូចជាការកាត់កង់អំពៅយកទៅដាំ) ដែលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិជំនាន់ក្រោយមានលក្ខណៈសេនេទិចដូចគ្នាបេះបិទទៅនឹងរុក្ខជាតិមេរបស់វា។ | ដូចជាការថតចម្លង (Copy) ឯកសារមួយច្បាប់ ដែលសន្លឹកថតចម្លងមានទម្រង់ និងខ្លឹមសារដូចគ្នាបេះបិទទៅនឹងសន្លឹកដើមទាំងស្រុង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
