បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការជ្រើសរើសពូជសណ្តែកកួរឆាប់ផ្តល់ផល និងមានស្ថិរភាពទិន្នផលខ្ពស់សម្រាប់ការដាំដុះឆ្លាស់វេនគ្នា ដោយធ្វើការវាយតម្លៃខ្សែស្រឡាយសណ្តែកកួរក្រោមបរិស្ថានអាកាសធាតុខុសៗគ្នានៅក្នុងប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់ការរចនាប្លុកដោយចៃដន្យពេញលេញ (RCBD) ដើម្បីវាយតម្លៃខ្សែស្រឡាយសណ្តែកកួរចំនួន ២៩ ប្រភេទនៅទូទាំងបរិស្ថានចំនួន ៤ ចាប់ពីឆ្នាំ ២០១៦ ដល់ ឆ្នាំ២០១៨។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| GGE Biplot Analysis ការវិភាគ GGE Biplot សម្រាប់ស្ថិរភាពទិន្នផល |
ផ្តល់រូបភាពយ៉ាងច្បាស់លាស់ (Biplot Graph) ដើម្បីបង្ហាញពីការសម្របខ្លួន និងស្ថិរភាពរបស់ពូជដំណាំនីមួយៗនៅតាមបរិស្ថានខុសៗគ្នា ដែលងាយស្រួលក្នុងការប្រៀបធៀប។ | ទាមទារការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅអំពីការវិភាគសមាសភាគចម្បង (PCA) ដើម្បីបកស្រាយក្រាហ្វឱ្យបានត្រឹមត្រូវ ដែលអាចជាការលំបាកសម្រាប់អ្នកដែលមិនសូវស្ទាត់ជំនាញស្ថិតិ។ | បានកំណត់អត្តសញ្ញាណខ្សែស្រឡាយ CPL 33, 35, 63, 305, 39D, និង KKM 60–2 ថាមានស្ថិរភាពទិន្នផលខ្ពស់បំផុត និងអាចសម្របខ្លួនបានល្អក្នុងបរិស្ថានទាំង៤។ |
| Eberhart and Russell Linear Regression Model ម៉ូដែលតំរែតំរង់លីនេអ៊ែរ Eberhart និង Russell |
ផ្តល់នូវតម្លៃលេខច្បាស់លាស់ (មេគុណតំរែតំរង់ b និងរង្វាស់គម្លាត S²di) ដែលជួយសម្រួលដល់ការវាយតម្លៃស្ថិរភាពទិន្នផលតាមបែបបរិមាណពិតប្រាកដ។ | ផ្អែកលើការសន្មត់ថាទំនាក់ទំនងរវាងពូជនិងបរិស្ថានគឺជាបន្ទាត់ត្រង់ (Linear) ដែលជួនកាលមិនអាចឆ្លុះបញ្ចាំងពីអន្តរកម្មស្មុគស្មាញ (Non-linear) រវាងពូជនិងបរិស្ថានបានពេញលេញឡើយ។ | បានបញ្ជាក់ថា CPL 13, CPL 33, CPL 305, CPL 39D និង KKM 60–2 មានស្ថិរភាពល្អប្រសើរដោយមានមេគុណតំរែតំរង់ (b) កៀកនឹង ១ (ចន្លោះ ០.៨០ ដល់ ១.២៤)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាច្រើនសម្រាប់ការរៀបចំទីវាលពិសោធន៍ពេញមួយឆ្នាំ រួមទាំងធាតុចូលកសិកម្ម និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការវិភាគស្ថិតិកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅស្ថានីយ៍ស្រាវជ្រាវកសិកម្មនៃសាកលវិទ្យាល័យខនកែន (ភាគឦសានប្រទេសថៃ) ដែលមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុត្រូពិចសាវ៉ាន់ប្រហាក់ប្រហែលនឹងប្រទេសកម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លទ្ធផលនេះអាចមានភាពលម្អៀងទៅនឹងប្រភេទដី និងកម្រិតរបាយទឹកភ្លៀងជាក់លាក់នៃតំបន់នោះ ដែលទាមទារឱ្យមានការសាកល្បងបន្ថែមលើប្រភេទដីនៅកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រនៃការវាយតម្លៃអន្តរកម្មពូជនិងបរិស្ថាន (G × E) ព្រមទាំងខ្សែស្រឡាយសណ្តែកកួរដែលត្រូវបានណែនាំ មានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការពង្រីកប្រព័ន្ធដាំដុះដោយរួមបញ្ចូលពូជសណ្តែកកួរឆាប់ផ្តល់ផលនេះ នឹងរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ដល់ការលើកកម្ពស់សន្តិសុខស្បៀង សុខភាពដី និងបង្កើនចំណូលដល់កសិករខ្នាតតូចនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Genotype × Environment interaction (អន្តរកម្មរវាងសេនេទិចនិងបរិស្ថាន) | សំដៅលើការឆ្លើយតបខុសៗគ្នារបស់ពូជដំណាំណាមួយនៅពេលដាំដុះក្នុងលក្ខខណ្ឌបរិស្ថាន (ដូចជាសីតុណ្ហភាព ទឹកភ្លៀង ឬប្រភេទដី) ដែលខុសគ្នា។ វាបណ្តាលឱ្យពូជមួយអាចផ្តល់ផលល្អនៅកន្លែងមួយ ប៉ុន្តែធ្លាក់ចុះនៅកន្លែងផ្សេង។ | ដូចជាមនុស្សម្នាក់ដែលរៀនពូកែពេលរៀននៅក្នុងថ្នាក់ស្ងាត់ តែមិនអាចផ្ចង់អារម្មណ៍បានទាល់តែសោះនៅពេលរៀននៅកន្លែងអ៊ូអរ។ |
| GGE Biplot (ក្រាហ្វវិភាគ GGE Biplot) | ជាឧបករណ៍ក្រាហ្វិកស្ថិតិដែលរួមបញ្ចូលឥទ្ធិពលនៃពូជ (Genotype) និងអន្តរកម្មរវាងពូជនិងបរិស្ថាន (G×E) ដើម្បីជួយអ្នកស្រាវជ្រាវមើលឃើញដោយផ្ទាល់ភ្នែកពីស្ថិរភាពទិន្នផល និងការសម្របខ្លួនរបស់ពូជដំណាំនៅតាមបរិស្ថានគោលដៅ។ | ដូចជាផែនទីដែលបង្ហាញប្រាប់ថាកីឡាករណាលេងបានល្អបំផុតនៅលើទីលានប្រភេទណា និងអ្នកណាដែលលេងបានល្អជាប់លាប់គ្រប់ទីលានទាំងអស់។ |
| Randomized Complete Block Design - RCBD (ការរចនាប្លុកដោយចៃដន្យពេញលេញ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍កសិកម្មលើទីវាល ដោយបែងចែកដីជាប្លុកៗ ហើយនៅក្នុងប្លុកនីមួយៗ ពូជដំណាំត្រូវបានកំណត់ទីតាំងដាំដោយចៃដន្យ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងដែលបណ្តាលមកពីគុណភាពដីមិនស្មើគ្នា។ | ដូចជាការចែកសិស្សទៅតាមក្រុមផ្សេងៗគ្នាដោយចាប់ឆ្នោត ដើម្បីធានាថាគ្រប់ក្រុមមានសិស្សពូកែនិងខ្សោយលាយឡំគ្នាដោយស្មើភាព មិនលម្អៀង។ |
| Principal Component Analysis - PCA (ការវិភាគសមាសភាគចម្បង) | បច្ចេកទេសគណិតវិទ្យាដែលប្រើសម្រាប់កាត់បន្ថយភាពស្មុគស្មាញនៃទិន្នន័យធំៗ ដោយបម្លែងវាទៅជាអថេរសំខាន់ៗបំផុត (សមាសភាគចម្បង) ដែលជួយសម្រួលដល់ការទាញរកនិន្នាការរួមដោយមិនបាត់បង់ព័ត៌មានដើម។ | ដូចជាការសង្ខេបសៀវភៅក្រាស់មួយក្បាលឱ្យនៅសល់ត្រឹម១ទំព័រ ដោយរក្សានូវអត្ថន័យស្នូលសំខាន់ៗទាំងអស់មិនឱ្យបាត់បង់។ |
| Pure line selection (ការជ្រើសរើសខ្សែស្រឡាយសុទ្ធ) | វិធីសាស្ត្របង្កាត់ពូជដំណាំដែលគេជ្រើសរើសរុក្ខជាតិល្អបំផុតពីជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយ ហើយទុកឱ្យវាបង្កាត់ដោយខ្លួនឯងរហូតទទួលបានពូជដែលមានលក្ខណៈសេនេទិចដូចគ្នា១០០%។ | ដូចជាការបន្តរែងយកតែគ្រាប់មាសសុទ្ធចេញពីដីខ្សាច់ម្តងហើយម្តងទៀត រហូតទាល់តែលែងមានលាយឡំកម្ទេចកំទីផ្សេងៗទៀត។ |
| Regression coefficient (មេគុណតំរែតំរង់) | ជាតម្លៃលេខនៅក្នុងម៉ូដែលស្ថិតិ (តំណាងដោយអក្សរ b) ដែលវាស់វែងពីកម្រិតនៃការប្រែប្រួលទិន្នផលរបស់ពូជដំណាំ នៅពេលដែលលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានមានការផ្លាស់ប្តូរ។ បើតម្លៃខិតជិត ១ មានន័យថាពូជនោះមានស្ថិរភាពខ្ពស់ក្នុងការផ្តល់ផល។ | ដូចជាឧបករណ៍វាស់ល្បឿនដែលប្រាប់យើងថា តើរថយន្តស៊ីសាំងថេរកម្រិតណា នៅពេលប្តូរពីការបើកបរលើផ្លូវរាបស្មើ ទៅផ្លូវឡើងភ្នំ។ |
| Additive Main effects and Multiplicative Interaction - AMMI (ម៉ូដែលវិភាគ AMMI) | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិកម្រិតខ្ពស់ដែលផ្សំបញ្ចូលគ្នានូវការវិភាគបំរែបំរួល (ANOVA) និង PCA ដើម្បីវាស់ស្ទង់ឥទ្ធិពលរួមនៃបរិស្ថាននិងពូជដំណាំ ព្រមទាំងបំបែកអន្តរកម្មដ៏ស្មុគស្មាញដើម្បីវាយតម្លៃរកស្ថិរភាពទិន្នផលពិតប្រាកដ។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនស្កេនវេជ្ជសាស្ត្រកម្រិតខ្ពស់ ដែលមិនត្រឹមតែថតកាំរស្មីអ៊ិចមើលឆ្អឹងទូទៅប៉ុណ្ណោះទេ តែថែមទាំងអាចមើលឃើញសរសៃឈាមលម្អិតក្នុងពេលតែមួយ។ |
| Crop rotation (ការដាំដុះឆ្លាស់វេនគ្នា) | ប្រព័ន្ធកសិកម្មដែលកសិករផ្លាស់ប្តូរប្រភេទដំណាំផ្សេងៗគ្នានៅលើដីតែមួយតាមរដូវកាល ដើម្បីរក្សាជីជាតិដី (ដូចជាការដាំសណ្តែកដើម្បីបន្ថែមអាសូតក្នុងដី) កាត់បន្ថយសត្វល្អិតចង្រៃ និងជំងឺ។ | ដូចជាការផ្លាស់ប្តូរមុខម្ហូបជារៀងរាល់ថ្ងៃ ដើម្បីធានាថារាងកាយទទួលបានជីវជាតិចម្រុះគ្រប់គ្រាន់ និងមិនធុញទ្រាន់នឹងអាហារដដែលៗ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
