បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការកំណត់រយៈពេលនៃការប្រកួតប្រជែងរវាងស្មៅចង្រៃ និងដំណាំគ្រាប់គួប (Job's tear) ព្រមទាំងសិក្សាពីកត្តាសំណើមដី និងការប្រើប្រាស់ជីដែលជះឥទ្ធិពលដល់ការប្រកួតប្រជែងនេះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍វាលចំនួនពីរត្រូវបានធ្វើឡើងដើម្បីវាស់វែងពីផលប៉ះពាល់នៃសំណើមដី និងកម្រិតជីទៅលើការថយចុះទិន្នផលដំណាំ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Fertilized under sufficient soil moisture ការប្រើប្រាស់ជីក្នុងលក្ខខណ្ឌសំណើមដីគ្រប់គ្រាន់ |
ជំរុញការលូតលាស់ដំណាំបានរហ័ស និងផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុត ប្រសិនបើអាចគ្រប់គ្រងស្មៅចង្រៃបានល្អក្នុងរដូវដាំដុះ។ | បង្កើនអត្រាប្រកួតប្រជែងរបស់ស្មៅចង្រៃយ៉ាងខ្លាំងក្នុងចន្លោះពី ៣០ ទៅ ៦០ ថ្ងៃ ដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់ទិន្នផលធ្ងន់ធ្ងរប្រសិនបើមិនបានកម្ចាត់ស្មៅ។ | អត្រាថយចុះទិន្នផល ៣,៨ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ/ថ្ងៃ។ |
| Unfertilized under sufficient soil moisture ការមិនប្រើប្រាស់ជីក្នុងលក្ខខណ្ឌសំណើមដីគ្រប់គ្រាន់ |
អត្រានៃការប្រកួតប្រជែង និងការលូតលាស់របស់ស្មៅចង្រៃមានកម្រិតទាបជាង បើធៀបនឹងដីដែលបានប្រើជី។ | ទិន្នផលសរុបទទួលបានទាប ទោះបីជាគ្មានការរំខានពីស្មៅចង្រៃក៏ដោយ ដោយសារដំណាំខ្វះជីវជាតិ។ | អត្រាថយចុះទិន្នផល ២,០ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ/ថ្ងៃ។ |
| Rainfed / Less soil moisture condition ការដាំដុះក្នុងលក្ខខណ្ឌខ្វះសំណើមដី ឬពឹងផ្អែកលើទឹកភ្លៀង |
កាត់បន្ថយភាពខុសគ្នានៃកម្រិតបាត់បង់ទិន្នផលរវាងការប្រើជី និងមិនប្រើជី ដែលកាត់បន្ថយហានិភ័យពីការខាតបង់ថវិកាទិញជីដោយអសារបង់។ | ការប្រកួតប្រជែងរបស់ស្មៅចង្រៃមានការអូសបន្លាយយូររហូតដល់ ៣ខែ ដែលទាមទារការថែទាំ និងសម្អាតស្មៅយូរជាងមុន។ | អត្រាថយចុះទិន្នផល ១,៦ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ/ថ្ងៃ (ទាំងប្រើជី និងមិនប្រើជី)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការស្រាវជ្រាវកសិកម្មជាក់ស្តែងនៅលើវាលស្រែ ដែលទាមទារធនធាន និងកម្លាំងពលកម្មកសិកម្មមូលដ្ឋាន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្ថានីយពិសោធន៍កសិកម្ម Udon Thani និង Loei ក្នុងប្រទេសថៃកាលពីឆ្នាំ១៩៩៥ ដែលផ្តោតលើប្រភេទដី និងអាកាសធាតុជាក់លាក់នាពេលនោះ។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារប្រទេសយើងមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុត្រូពិច និងបរិស្ថានដាំដុះកសិកម្មស្រដៀងគ្នា ដែលអាចយកមកប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋាន។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការយល់ដឹងពីបច្ចេកទេសគ្រប់គ្រងស្មៅចង្រៃ និងការប្រើប្រាស់ជីលើដំណាំចម្ការនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការយល់ដឹងអំពីឥទ្ធិពលអន្តរកម្មរវាងការផ្តល់ជី សំណើមដី និងការលូតលាស់របស់ស្មៅចង្រៃ អាចជួយឱ្យកសិករកម្ពុជារៀបចំកាលវិភាគកម្ចាត់ស្មៅបានត្រឹមត្រូវ កាត់បន្ថយការចំណាយ និងជៀសវាងការខាតបង់ទិន្នផល។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Job's tear (គ្រាប់គួប) | ជាប្រភេទដំណាំធញ្ញជាតិម្យ៉ាង (មានឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រថា Coix lacryma-jobi) ដែលគេដាំដុះដើម្បីប្រមូលផលយកគ្រាប់សម្រាប់បរិភោគ ធ្វើជាឱសថបុរាណ និងកែច្នៃជាចំណីសត្វ។ | ដូចជាពោត ឬស្រូវសាលីដែរ វាជាដំណាំដែលគេដាំយកគ្រាប់ធញ្ញជាតិដើម្បីកែច្នៃជាអាហារ។ |
| Weed competition (ការប្រកួតប្រជែងរបស់ស្មៅចង្រៃ) | គឺជាសកម្មភាពដែលស្មៅចង្រៃដុះលាយឡំជាមួយដំណាំ ហើយដណ្តើមយកពន្លឺព្រះអាទិត្យ ទឹក និងជីវជាតិពីដី ធ្វើឱ្យដំណាំគោលមិនអាចលូតលាស់បានពេញលេញ និងធ្លាក់ចុះទិន្នផលយ៉ាងខ្លាំង។ | ដូចជាមនុស្សពីរនាក់ញ៉ាំបាយក្នុងចានតែមួយ បើអ្នកម្ខាងញ៉ាំលឿនហើយកញ្ឆក់យកច្រើន (ស្មៅ) អ្នកម្ខាងទៀត (ដំណាំ) នឹងខ្វះអាហារហើយស្គមស្គាំង។ |
| Yield reduction (ការថយចុះទិន្នផល) | ជាបរិមាណនៃភោគផលដំណាំដែលបាត់បង់ ឬធ្លាក់ចុះទាបជាងកម្រិតស្តង់ដារដែលរំពឹងទុក ដែលបណ្តាលមកពីកត្តារំខានផ្សេងៗដូចជា ការដណ្តើមជីវជាតិពីស្មៅចង្រៃ ជំងឺ ឬកង្វះទឹកជាដើម (ក្នុងអត្ថបទនេះវាស់ជា គីឡូក្រាម/រ៉ៃ)។ | ដូចជាការខាតបង់ប្រាក់ចំណេញក្នុងការលក់ដូរដោយសារមានគូប្រជែងមកបើកហាងក្បែរគ្នា ហើយដណ្ដើមម៉ូយអស់។ |
| Days after planting / DAP (ចំនួនថ្ងៃក្រោយពេលដាំ) | ជារង្វាស់ពេលវេលាស្តង់ដារក្នុងកសិកម្មសម្រាប់កត់ត្រាអាយុកាលរបស់ដំណាំ ដោយរាប់ចាប់ពីថ្ងៃដែលបានដាក់គ្រាប់ពូជ ឬកូនដាំចូលទៅក្នុងដី ដើម្បីងាយស្រួលកំណត់កាលវិភាគថែទាំ ដាក់ជី និងកម្ចាត់ស្មៅ។ | ដូចជាការរាប់អាយុរបស់ទារកគិតជាថ្ងៃ ឬសប្តាហ៍ ក្រោយពេលចាប់កំណើត ដើម្បីតាមដានការលូតលាស់របស់ពួកគេឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ |
| Soil moisture (សំណើមដី) | ជាបរិមាណទឹកដែលផ្ទុកនៅក្នុងចន្លោះប្រហោងនៃកម្ទេចកំទីដី ដែលដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការរំលាយជី និងជួយឱ្យឫសរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកជីវជាតិបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ | ដូចជាបរិមាណទឹកស៊ុបដែលមាននៅក្នុងចានគុយទាវ បើគោកពេក (ខ្វះសំណើម) វានឹងពិបាកញ៉ាំហើយស្ងួតក។ |
| Interaction (អន្តរកម្ម / ឥទ្ធិពលរួម) | ក្នុងបរិបទពិសោធន៍កសិកម្ម វាសំដៅលើឥទ្ធិពលដែលកើតចេញពីការរួមបញ្ចូលគ្នានៃកត្តាពីរ ឬច្រើន (ឧទាហរណ៍៖ ការដាក់ជី គួបផ្សំជាមួយកម្រិតសំណើមដី) ដែលផ្តល់លទ្ធផលខុសប្លែកពីការបូកបញ្ចូលឥទ្ធិពលនៃកត្តានីមួយៗដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ | ដូចជាការលាយថ្នាំពណ៌លឿង និងពណ៌ខៀវបញ្ចូលគ្នា បង្កើតបានជាពណ៌បៃតង ដែលជាលទ្ធផលថ្មីមួយផ្សេងទៀតដែលមិនមែនជាពណ៌ដើម។ |
| Rainfed condition (លក្ខខណ្ឌពឹងផ្អែកទឹកភ្លៀង) | ជាប្រព័ន្ធដាំដុះកសិកម្មដែលមិនមានប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រសម្រាប់ស្រោចស្រពបន្ថែម ដោយពឹងផ្អែកទាំងស្រុងទៅលើរបបទឹកភ្លៀងតាមរដូវកាល ដែលធ្វើឱ្យដំណាំងាយប្រឈមនឹងការខ្វះជាតិទឹកនៅពេលរាំងស្ងួត។ | ដូចជាការរង់ចាំទឹកថ្លាធ្លាក់ពីលើមេឃដើម្បីយកមកប្រើប្រាស់ ដោយគ្មានម៉ាស៊ីនបូមទឹកជំនួយ គឺមានទឹកប្រើពេលភ្លៀង និងអត់ទឹកប្រើពេលរាំងស្ងួត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
