បញ្ហា (The Problem)៖ ដំណាំចំណីសត្វនិងស្មៅមានតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់ ប៉ុន្តែមានទំហំហ្សែនធំ និងមានភាពស្មុគស្មាញ ដែលធ្វើឱ្យការស្រាវជ្រាវកែលម្អពូជជួបការលំបាក និងមានការអភិវឌ្ឍយឺតយ៉ាវជាងដំណាំសំខាន់ៗដទៃទៀត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការត្រួតពិនិត្យ និងសំយោគការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រសិក្សាហ្សែនមុខងារ និងព័ត៌មានវិទ្យាជីវវិទ្យា ដោយប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិគំរូដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហានៃភាពស្មុគស្មាញនេះ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Expressed Sequence Tags (ESTs) ការវិភាគបំណែកស៊េរីហ្សែនដែលបញ្ចេញ |
ជួយស្វែងយល់ពីមុខងារហ្សែនដែលមិនទាន់ស្គាល់តាមរយៈការប្រៀបធៀប និងអនុញ្ញាតឱ្យបង្កើតជាមូលដ្ឋានទិន្នន័យហ្សែនយ៉ាងទូលំទូលាយ។ | ទាមទារការចងក្រងទិន្នន័យធំ ហើយចំនួន ESTs សម្រាប់ប្រភេទស្មៅចំណីសត្វនៅមានកម្រិតនៅឡើយបើធៀបនឹងដំណាំផ្សេងៗ។ | បង្កើតបានបណ្ណាល័យហ្សែនរាប់ម៉ឺនសម្រាប់រុក្ខជាតិគំរូដូចជា Medicago truncatula (១៨៧,៧៦៣ ESTs) និងបង្កើនល្បឿននៃការកំណត់អត្តសញ្ញាណហ្សែន។ |
| Microarrays and Suppression Subtractive Hybridization (SSH) ការវិភាគកម្រិតនៃការបញ្ចេញហ្សែនរួមដោយប្រើ Microarrays និង SSH |
អាចវិភាគទិន្នន័យហ្សែនក្នុងបរិមាណច្រើនក្នុងពេលតែមួយ និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណហ្សែនដែលឆ្លើយតបនឹងការប្រែប្រួលបរិស្ថានឬជំងឺ។ | ទាមទារប្រព័ន្ធព័ត៌មានវិទ្យាជីវវិទ្យាខ្លាំងដើម្បីបកប្រែទិន្នន័យដ៏សន្ធឹកសន្ធាប់ ហើយពូជស្មៅភាគច្រើនមិនទាន់មានលំដាប់ហ្សែនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់បង្កើត Microarrays ពេញលេញទេ។ | ប្រើប្រាស់ SSH ដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណហ្សែនចំនួន ២,៤៩៥ ESTs ដែលទាក់ទងនឹងភាពធន់នឹងកម្តៅនៅក្នុងស្មៅ tall fescue។ |
| Proteomics & Metabolomics ការសិក្សាប្រព័ន្ធប្រូតេអ៊ីន និងមេតាបូលីត |
ផ្តល់រូបភាពពិតប្រាកដនៃកម្រិតប្រូតេអ៊ីន និងសារធាតុចុងក្រោយដែលរុក្ខជាតិផលិតដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងបម្រែបម្រួលហ្សែន និងបរិស្ថាន។ | មានការលំបាកផ្នែកបច្ចេកទេសខ្ពស់ និងទាមទារឧបករណ៍វិភាគទំនើបៗដែលមានតម្លៃថ្លៃ ដូចជាប្រព័ន្ធ Mass Spectrometry។ | កំណត់អត្តសញ្ញាណប្រូតេអ៊ីនទាក់ទងនឹងការលូតលាស់គ្រាប់ពូជ និងសារធាតុសកម្មដូចជា saponins ក្នុង Medicago truncatula ដោយប្រើ HPLC/MS។ |
| Using Brachypodium distachyon as a Model Plant ការប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិគំរូ Brachypodium distachyon |
មានទំហំហ្សែនតូច វដ្តជីវិតខ្លី (តិចជាង ៤ខែ) បន្តពូជដោយខ្លួនឯង ងាយស្រួលដាំដុះ និងមានលក្ខណៈជីវសាស្ត្រស្រដៀងនឹងស្មៅចំណីសត្វភាគច្រើន។ | វាមិនមែនជាដំណាំដែលមានតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចផ្ទាល់នោះទេ វាគ្រាន់តែជារុក្ខជាតិឧបករណ៍សម្រាប់ធ្វើការសិក្សាប្រៀបធៀបប៉ុណ្ណោះ។ | ត្រូវបានចាត់ទុកជាប្រព័ន្ធគំរូដ៏ល្អបំផុតមួយ (បំពេញបន្ថែមឱ្យស្រូវ Oryza sativa) សម្រាប់ការសិក្សាពីហ្សែននៃស្មៅចំណីសត្វតំបន់ត្រជាក់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សាស្រាវជ្រាវផ្នែកហ្សែនមុខងារ (Functional Genomics) នេះទាមទារការវិនិយោគខ្ពស់លើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធមន្ទីរពិសោធន៍ ឧបករណ៍វិភាគកម្រិតខ្ពស់ និងប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រសម្រាប់គ្រប់គ្រងទិន្នន័យដ៏ធំ (Bioinformatics)។
ការសិក្សានេះភាគច្រើនផ្អែកលើទិន្នន័យពីសហរដ្ឋអាមេរិក អឺរ៉ុប និងអូស្ត្រាលី ដោយផ្តោតយ៉ាងខ្លាំងលើពូជស្មៅតំបន់ត្រជាក់ (Cool-season grasses) ដូចជា tall fescue និងរុក្ខជាតិគំរូដូចជា Medicago truncatula។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាដែលស្ថិតនៅតំបន់ត្រូពិច ទិន្នន័យពូជរុក្ខជាតិទាំងនេះប្រហែលជាមិនអាចអនុវត្តផ្ទាល់បានទាំងស្រុងនោះទេ ដោយសារភាពខុសគ្នានៃអាកាសធាតុ ពូជស្មៅក្នុងស្រុក (តំបន់ក្តៅ) និងប្រភេទជំងឺរុក្ខជាតិប្រចាំតំបន់។
ទោះបីជាផ្តោតលើពូជស្មៅតំបន់ត្រជាក់ក៏ដោយ បច្ចេកវិទ្យាវិភាគហ្សែនមុខងារ និងវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវទាំងនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការកសាងសមត្ថភាពផ្នែកហ្សែនមុខងារ (Functional Genomics) នឹងជួយកម្ពុជាផ្លាស់ប្តូរពីវិធីសាស្ត្រសាកល្បង-និង-កំហុស ទៅកាន់ការអភិវឌ្ឍពូជដំណាំគោលដៅប្រកបដោយភាពច្បាស់លាស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Functional genomics (ហ្សែនមុខងារ) | ការសិក្សាពីរបៀបដែលហ្សែនរាប់ពាន់នៅក្នុងសារពាង្គកាយធ្វើការរួមគ្នា ដើម្បីបញ្ជាទៅលើលក្ខណៈរូបរាងកាយ ការលូតលាស់ ឬការឆ្លើយតបទៅនឹងបរិស្ថាន ជាជាងការសិក្សាមុខងាររបស់ហ្សែនតែមួយដាច់ដោយឡែក។ | ដូចជាការសិក្សាពីរបៀបដែលបុគ្គលិកទាំងអស់ក្នុងក្រុមហ៊ុនសហការគ្នាដើម្បីបញ្ចេញផលិតផលមួយ មិនមែនគ្រាន់តែមើលការងាររបស់បុគ្គលិកម្នាក់ៗនោះទេ។ |
| Expressed Sequence Tags (ESTs) (បំណែកស៊េរីហ្សែនដែលបញ្ចេញ) | បំណែកតូចៗនៃ DNA ដែលត្រូវបានចម្លងចេញពី mRNA ដែលកំពុងធ្វើសកម្មភាព។ វាត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីជួយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រស្វែងរកហ្សែនថ្មីៗ និងកំណត់ថាតើហ្សែនណាខ្លះកំពុងបើកដំណើរការនៅក្នុងជាលិការុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការអានតែចំណងជើងរងនៃសៀវភៅក្រាស់មួយ ដើម្បីដឹងថាសៀវភៅនោះនិយាយពីអ្វី ដោយមិនចាំបាច់អានគ្រប់ពាក្យ។ |
| Microarray (ប្រព័ន្ធបន្ទះម៉ៃក្រូអារ៉េ) | បច្ចេកវិទ្យាដែលប្រើបន្ទះកញ្ចក់តូចមួយមានផ្ទុកបំណែក DNA រាប់ម៉ឺនប្រភេទ ដើម្បីអាចវាស់ស្ទង់ និងវិភាគកម្រិតសកម្មភាព (ការបើកឬបិទ) របស់ហ្សែនរាប់ពាន់ក្នុងពេលតែមួយ។ | ដូចជាផ្ទាំងបញ្ជា (Dashboard) នៅក្នុងកាប៊ីនយន្តហោះ ដែលបង្ហាញប្រាប់ពីស្ថានភាពដំណើរការនៃម៉ាស៊ីនរាប់ពាន់ក្នុងពេលតែមួយយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ |
| Proteomics (ប្រូតេអូមិក ឬការសិក្សាប្រព័ន្ធប្រូតេអ៊ីន) | ការសិក្សាទ្រង់ទ្រាយធំអំពីប្រភេទ និងបរិមាណប្រូតេអ៊ីនទាំងអស់ដែលរុក្ខជាតិមួយផលិតឡើងនៅពេលជាក់លាក់ណាមួយ ដើម្បីស្វែងយល់ពីរបៀបដែលរុក្ខជាតិឆ្លើយតបទៅនឹងជំងឺ ឬការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ | ប្រសិនបើហ្សែនជាសៀវភៅរូបមន្តធ្វើម្ហូប នោះប្រូតេអូមិកគឺការសិក្សាពីមុខម្ហូបពិតប្រាកដទាំងអស់ដែលត្រូវបានចម្អិនចេញមក។ |
| Metabolomics (មេតាបូលីមិក ឬការសិក្សាប្រព័ន្ធមេតាបូលីត) | ការវិភាគរកសារធាតុគីមីកម្រិតតូចៗ (មេតាបូលីត) ដែលជារបស់សេសសល់ ឬផលិតផលចុងក្រោយនៃដំណើរការកោសិការុក្ខជាតិ ដើម្បីយល់ពីស្ថានភាពសុខភាព ឬលក្ខណៈជីវគីមីពិតប្រាកដរបស់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការពិនិត្យមើលកាកសំណល់ ឬផលិតផលសម្រេចនៅក្នុងឃ្លាំងរោងចក្រ ដើម្បីដឹងថាតើរោងចក្រនោះកំពុងដំណើរការផលិតអ្វីខ្លះ។ |
| Suppression subtractive hybridization (SSH) (បច្ចេកទេសបង្កាត់កាត់បន្ថយដើម្បីស្វែងរកហ្សែន) | បច្ចេកទេសប្រៀបធៀបគំរូហ្សែនពីរ (ឧទាហរណ៍ រុក្ខជាតិធន់នឹងកម្តៅ និងមិនធន់) ដោយលុបចោលហ្សែនដែលដូចគ្នាចេញ ហើយទាញយកតែហ្សែនដែលខុសគ្នា ដើម្បីរកមើលហ្សែនពិសេសដែលឆ្លើយតបនឹងបរិស្ថាន។ | ដូចជាការយកកន្ត្រកផ្លែឈើពីរមកប្រៀបធៀប ហើយដកផ្លែឈើដែលដូចគ្នាចេញ ដើម្បីរកមើលថាតើកន្ត្រកមួយណាមានផ្លែឈើប្លែកពីគេ។ |
| Colinearity / synteny (ភាពស្របគ្នានៃទីតាំងហ្សែន) | ការរក្សាបាននូវទម្រង់ ឬលំដាប់លំដោយទីតាំងនៃហ្សែនស្រដៀងគ្នានៅលើក្រូម៉ូសូមរវាងពូជរុក្ខជាតិផ្សេងៗគ្នា (ឧទាហរណ៍ រវាងស្រូវ និងស្មៅចំណីសត្វ) ដែលជួយសម្រួលដល់ការគូសផែនទីហ្សែនឆ្លងពូជ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ផែនទីនៃទីក្រុងមួយដើម្បីស្វែងរកទីតាំងហាងនៅក្នុងទីក្រុងមួយទៀត ដែលមានការរៀបចំប្លង់ផ្លូវស្រដៀងគ្នា។ |
| Reverse genetics (ហ្សែនច្រាស) | វិធីសាស្ត្រសិក្សាដោយចាប់ផ្តើមពីហ្សែនជាក់លាក់ណាមួយ រួចធ្វើការបិទ ឬបំផ្លាញវាចោល (Knockout / Silencing) ដើម្បីសង្កេតមើលថាតើរុក្ខជាតិនោះបាត់បង់មុខងារអ្វីខ្លះ ទើបអាចសន្និដ្ឋានពីតួនាទីរបស់ហ្សែននោះបាន។ | ដូចជាការសាកល្បងដោះគ្រឿងបន្លាស់មួយចេញពីម៉ាស៊ីនរថយន្ត រួចបញ្ឆេះមើលថាតើឡានខូចមុខងារអ្វី ដើម្បីដឹងថាគ្រឿងនោះមានតួនាទីជាអ្វីពិតប្រាកដ។ |
| Model plant (រុក្ខជាតិគំរូ) | រុក្ខជាតិ (ដូចជា Brachypodium distachyon ឬ Medicago truncatula) ដែលមានលក្ខណៈងាយស្រួលដាំដុះ មានវដ្តជីវិតខ្លី និងទំហំហ្សែនតូច ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើប្រាស់សម្រាប់ការធ្វើតេស្តសាកល្បង ដើម្បីតំណាងឱ្យក្រុមដំណាំធំៗដែលពិបាកសិក្សា។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់កណ្តុរស ជាសត្វតំណាងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដើម្បីសាកល្បងថ្នាំពេទ្យមុននឹងយកទៅប្រើប្រាស់លើមនុស្ស។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
