បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាជំងឺរលួយដំឡូងបារាំង (Potato late blight) បង្កដោយផ្សិត Phytophthora infestans ដែលធ្វើឱ្យខាតបង់ទិន្នផលខ្ពស់នៅប្រទេសអេត្យូពី ដោយស្វែងរកថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតតាមបែបជីវសាស្ត្រជំនួសឱ្យការប្រើថ្នាំគីមី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ និងផ្ទះកញ្ចក់ ដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃសារធាតុចម្រាញ់ពីខ្ទឹមសឆៅក្នុងកំហាប់ផ្សេងៗគ្នាធៀបនឹងថ្នាំគីមីសម្លាប់ផ្សិតពាណិជ្ជកម្ម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Crude Garlic Extract (8% Concentration) សារធាតុចម្រាញ់ពីខ្ទឹមសឆៅ (កំហាប់ ៨%) |
ជាសារធាតុធម្មជាតិ មិនប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការរារាំងការលូតលាស់របស់ផ្សិត និងងាយស្រួលរកក្នុងស្រុក។ | ប្រសិទ្ធភាពអាស្រ័យខ្លាំងលើពេលវេលានៃការបាញ់ថ្នាំ ហើយអាចថយចុះប្រសិទ្ធភាពលឿនប្រសិនបើទុកចោលក្នុងមជ្ឈដ្ឋានខាងក្រៅ ឬបាញ់ខុសពេលវេលា។ | រារាំងការលូតលាស់របស់ mycelia បាន ៩៩,៥% និងរារាំងដំណុះរបស់ Zoospores និង Sporangia បាន ១០០% យ៉ាងពេញលេញ។ |
| Synthetic Fungicide (0.1% Dithane M 45) ថ្នាំគីមីសម្លាប់ផ្សិត (Dithane M 45 កំហាប់ ០,១%) |
ផ្តល់ប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុត និងមានស្ថិរភាពក្នុងការកម្ចាត់ផ្សិតបានលឿន និងច្បាស់លាស់។ | ជាសារធាតុគីមីដែលអាចបន្សល់ទុកនូវសំណល់ពុលក្នុងដី ប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន និងអាចធ្វើឱ្យមេរោគផ្សិតវិវត្តន៍ខ្លួនស៊ាំនឹងថ្នាំនៅថ្ងៃអនាគត។ | ផ្តល់អត្រានៃការរារាំងការលូតលាស់របស់ផ្សិត និងទប់ស្កាត់ការកកើតរោគបាន ១០០% ជាប្រចាំ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារសម្ភារៈមន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់ការបណ្ដុះមេរោគ និងផ្ទះកញ្ចក់ ប៉ុន្តែវត្ថុធាតុដើមចម្បងសម្រាប់ការចម្រាញ់គឺងាយស្រួលរកក្នុងស្រុក។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ និងផ្ទះកញ្ចក់នៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវកសិកម្ម Holetta ប្រទេសអេត្យូពី ក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុគ្រប់គ្រងបាន (១៥-១៨ អង្សាសេ)។ វានឹងមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងការធ្វើតេស្តបន្ថែម ព្រោះអាកាសធាតុត្រូពិចក្ដៅសើមនៅកម្ពុជាអាចជះឥទ្ធិពលដល់ល្បឿននៃការលូតលាស់របស់ផ្សិត និងស្ថិរភាពនៃសារធាតុចម្រាញ់ពីខ្ទឹមសនៅពេលប្រើប្រាស់លើទីវាល។
វិធីសាស្ត្រនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងជំងឺដំណាំដោយធម្មជាតិ។
ការប្រើប្រាស់ថ្នាំជីវសាស្ត្រពីខ្ទឹមសគឺជាជម្រើសដ៏ឆ្លាតវៃ និងមាននិរន្តរភាពសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងជំងឺដំណាំដោយមិនពឹងផ្អែកតែលើថ្នាំគីមី និងផ្តល់សុវត្ថិភាពដល់អ្នកបរិភោគ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Mycelia (សរសៃផ្សិត) | ជាផ្នែកលូតលាស់លាតសន្ធឹងរបស់ផ្សិត ដែលមានរាងជាសរសៃឆ្មារៗពណ៌ស ហើយវាមានតួនាទីចាក់ចូលទៅក្នុងជាលិការបស់រុក្ខជាតិឬចំណីដើម្បីស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹម។ | វាប្រៀបបានទៅនឹងឫសរបស់រុក្ខជាតិដែលចាក់ស្រេះចូលទៅក្នុងដីដើម្បីស្រូបយកជីវជាតិ ចំណែកឯសរសៃផ្សិតវាចាក់ចូលទៅក្នុងស្លឹកឈើដើម្បីបំផ្លាញវា។ |
| Zoospores (ស្ពែរអាចផ្លាស់ទីបាន) | ជាប្រភេទកោសិកាពូជរបស់ផ្សិត (ស្ពែរ) ដែលមានកន្ទុយសម្រាប់ហែលទីក្នុងទឹក ឬសំណើម ដើម្បីស្វែងរកទីតាំងថ្មីសម្រាប់ទុំ និងកាច់សម្បុកចម្លងរោគ។ | វាប្រៀបដូចជាគ្រាប់ពូជតូចៗដែលមានជើងអាចហែលទឹកបាន ដើម្បីស្វែងរកកន្លែងថ្មីសម្រាប់ដុះលូតលាស់និងចម្លងរោគយ៉ាងលឿនពេលមានភ្លៀងធ្លាក់។ |
| Sporangia (ថង់ស្ពែរ) | ជាថង់ឬសម្បកដែលដើរតួនាទីជាកន្លែងផ្ទុកនិងផលិតស្ពែរ (spores) របស់ផ្សិត មុនពេលដែលស្ពែរទាំងនោះត្រូវបញ្ចេញទៅខាងក្រៅដើម្បីចម្លងរោគបន្ត។ | វាប្រៀបដូចជាសំបកស៊ុត ឬថង់ស្បូនដែលផ្ទុកនិងការពារកូនញាស់រហូតដល់វាត្រៀមខ្លួនរួចរាល់ក្នុងការចេញមកក្រៅ។ |
| In vitro (ក្នុងកែវពិសោធន៍/មន្ទីរពិសោធន៍) | ការសិក្សាឬការធ្វើតេស្តទៅលើកោសិកា ឬមេរោគ ដែលធ្វើឡើងនៅក្រៅសព៌ាង្គកាយមានជីវិត ឬបរិស្ថានធម្មជាតិរបស់វា ជាទូទៅគឺធ្វើឡើងនៅក្នុងចាន Petri dish ឬបំពង់សាកល្បងក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ | វាប្រៀបដូចជាការសាកល្បងដាំរុក្ខជាតិក្នុងថូកញ្ចក់តូចមួយក្នុងបន្ទប់បិទជិត ជាជាងយកទៅដាំនៅវាលស្រែផ្ទាល់។ |
| Inoculation (ការចម្លងរោគសាកល្បង) | ការផ្ទេរមេរោគ ឬអតិសុខុមប្រាណទៅដាក់លើផ្ទៃសិប្បនិម្មិត (ដូចជាចានពិសោធន៍) ឬលើរុក្ខជាតិរស់ ដើម្បីសិក្សាពីការលូតលាស់ ឬដើម្បីសាកល្បងប្រសិទ្ធភាពនៃថ្នាំការពារ។ | វាប្រៀបដូចជាការយកគ្រាប់ពូជស្មៅទៅព្រួសលើដីដោយចេតនា ដើម្បីរង់ចាំមើលថាតើវាដុះលឿនប៉ុណ្ណាពេលមាននិងគ្មានថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ។ |
| Hemacytometer (ឧបករណ៍រាប់កោសិកា) | ជាបន្ទះកញ្ចក់ពិសេសដែលមានគូសក្រឡាការ៉េតូចៗល្អិតៗ សម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្រោមមីក្រូទស្សន៍ ដើម្បីរាប់ចំនួនកោសិកា ឬចំនួនស្ពែរផ្សិតដែលមានក្នុងអង្គធាតុរាវមួយតំណក់។ | វាប្រៀបដូចជាបន្ទាត់ក្រឡាការ៉េដែលគេប្រើសម្រាប់រាប់ចំនួនគ្រាប់អង្ករក្នុងទឹកមួយស្លាបព្រា ដើម្បីគណនាដឹងថាវាកកកុញកម្រិតណា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
