បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យមើលពីការកើនឡើងនៃបញ្ហាសុខភាពនិងបរិស្ថានដោយសារការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមីយ៉ាងអនាធិបតេយ្យក្នុងវិស័យកសិកម្មរបស់ប្រទេសបង់ក្លាដែស និងសក្តានុពលនៃការប្រើប្រាស់ថ្នាំជីវសាស្ត្រជំនួសវិញ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការត្រួតពិនិត្យឯកសារ កំណត់ត្រាទីផ្សារ និងការវិភាគចំណុចខ្លាំង ចំណុចខ្សោយ ឱកាស និងការគំរាមកំហែង ដើម្បីវាយតម្លៃស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Synthetic Chemical Pesticides ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមីសំយោគ |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ អាចទុកចិត្តបាន និងមានសកម្មភាពសម្លាប់សត្វល្អិតបានលឿនភ្លាមៗ (Quick knockdown effect)។ | បង្កហានិភ័យដល់សុខភាពមនុស្សនិងបរិស្ថាន បង្កើតភាពស៊ាំរបស់សត្វល្អិតចង្រៃ និងមានតម្លៃថ្លៃដោយសារត្រូវប្រើប្រាស់ញឹកញាប់។ | បរិមាណប្រើប្រាស់សរុបនៅបង់ក្លាដែសបានធ្លាក់ចុះពី ៤៥,១៧២ តោនក្នុងឆ្នាំ ២០០៩ មកត្រឹម ៣៧,៤២២ តោនក្នុងឆ្នាំ ២០២០។ |
| Biopesticide-based Integrated Pest Management (IPM) កញ្ចប់គ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចម្រុះ (IPM) ដោយប្រើថ្នាំជីវសាស្ត្រ |
មិនប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន ដី ទឹក និងសុខភាពមនុស្ស ព្រមទាំងជួយកាត់បន្ថយការចំណាយលើការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតបានច្រើន។ | ទាមទារការយល់ដឹងនិងការបណ្តុះបណ្តាលច្បាស់លាស់ពីកសិករ ហើយការជម្រុញទីផ្សារនៅមានកម្រិតដោយសារកង្វះចំណាប់អារម្មណ៍ពីវិស័យឯកជន។ | អាចបង្កើនទិន្នផលបន្លែមានតម្លៃខ្ពស់ពី ២៥% ទៅ ៦៥% និងកាត់បន្ថយការចំណាយលើការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតពី ១២% ទៅ ៤៨% បើធៀបនឹងការប្រើថ្នាំគីមី។ |
| Botanical Pesticides Preparation ការរៀបចំនិងប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតពីរុក្ខជាតិ (លក្ខណៈគ្រួសារ) |
ងាយស្រួលរៀបចំ ចំណាយតិច ដោយប្រើប្រាស់វត្ថុធាតុដើមងាយរកក្នុងស្រុក (ដូចជា ខ្ទឹមស ស្លឹកស្តៅ និងម្ទេស)។ | ត្រូវការពេលវេលាក្នុងការផ្សំដោយដៃ និងស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់តែការប្រើប្រាស់ក្នុងទ្រង់ទ្រាយតូចប៉ុណ្ណោះ។ | ទទួលបានការពេញនិយមពីកសិករខ្នាតតូចក្នុងការកាត់បន្ថយថ្លៃដើមផលិតកម្មកសិកម្មយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអភិវឌ្ឍ និងការពង្រីកការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតជីវសាស្ត្រទាមទារការវិនិយោគលើការបណ្តុះបណ្តាល និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស្រាវជ្រាវ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសបង់ក្លាដែស ដោយផ្តោតលើកសិករខ្នាតតូច និងដំណាំសំខាន់ៗដូចជាស្រូវ និងបន្លែ។ ដោយសារកម្ពុជាមានអាកាសធាតុត្រូពិចមូសុង របៀបរស់នៅរបស់កសិករ និងបញ្ហាការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីហួសកម្រិតស្រដៀងគ្នានេះ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងក្នុងការឆ្លុះបញ្ចាំងពីបញ្ហាកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតដោយប្រើថ្នាំជីវសាស្ត្រនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់ និងស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍកសិកម្មប្រកបដោយចីរភាពនៅប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការជំរុញការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតជីវសាស្ត្រនឹងជួយលើកកម្ពស់សុវត្ថិភាពចំណីអាហារ កាត់បន្ថយចំណាយផលិតកម្ម និងការពារប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Biopesticides (ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតជីវសាស្ត្រ) | ថ្នាំកម្ចាត់សត្វល្អិតឬមេរោគចង្រៃដែលចម្រាញ់ចេញពីប្រភពធម្មជាតិដូចជារុក្ខជាតិ សត្វ បាក់តេរី ឬផ្សិត ដោយមិនមានផ្ទុកសារធាតុគីមីពុលដែលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន គុណភាពដី និងសុខភាពមនុស្សឡើយ។ | ដូចជាការយកថ្នាំខ្មែរផ្សំពីរុក្ខជាតិមកព្យាបាលជំងឺ ជំនួសឲ្យការលេបថ្នាំពេទ្យគីមី។ |
| Integrated Pest Management (IPM) (ការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃចម្រុះ) | វិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតដែលរួមបញ្ចូលនូវបច្ចេកទេសជាច្រើនបញ្ចូលគ្នា ដូចជាការប្រើប្រាស់សត្រូវធម្មជាតិ ការផ្លាស់ប្តូរមុខដំណាំ និងការប្រើថ្នាំជីវសាស្ត្រ ដើម្បីកាត់បន្ថយការប្រើថ្នាំគីមី និងរក្សាតុល្យភាពអេកូឡូស៊ីក្នុងវិស័យកសិកម្ម។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់វិធីច្រើនយ៉ាង (ចាក់សោរ ចិញ្ចឹមឆ្កែ បំពាក់កាមេរ៉ា) ដើម្បីការពារផ្ទះពីចោរ ជាជាងការពឹងផ្អែកលើការប្រើកាំភ្លើងបាញ់តែមួយមុខ។ |
| Botanical pesticides (ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតពីរុក្ខជាតិ) | ជាប្រភេទថ្នាំជីវសាស្ត្រម្យ៉ាងដែលផលិតឡើងដោយការចម្រាញ់យកសារធាតុសកម្មពីផ្នែកផ្សេងៗនៃរុក្ខជាតិ (ស្លឹក ឫស ផ្លែ គ្រាប់) ដូចជាស្លឹកស្តៅ ឬខ្ទឹមស ដើម្បីបណ្តេញ ឬសម្លាប់សត្វល្អិតចង្រៃដោយសុវត្ថិភាព។ | ដូចជាការយកស្លឹកគ្រៃមកដុតយកផ្សែងដើម្បីដេញមូសចេញពីផ្ទះ។ |
| Trichoderma (ផ្សិតទ្រីកូដឺម៉ា) | ជាប្រភេទផ្សិតមានប្រយោជន៍ម្យ៉ាងដែលរស់នៅក្នុងដី ហើយត្រូវបានគេបង្កាត់ប្រើជាថ្នាំសម្លាប់មេរោគជីវសាស្ត្រ (Biofungicide) ដើម្បីប្រឆាំងនិងការពារដំណាំពីជំងឺផ្សិតផ្សេងៗដែលបំផ្លាញឫសឬគល់ដំណាំ។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមឆ្មាដើម្បីឱ្យចាប់កណ្តុរដែលចូលមកបំផ្លាញអង្ករក្នុងជង្រុកអញ្ចឹងដែរ។ |
| Pheromone traps (អន្ទាក់អ័រម៉ូនសត្វល្អិត) | ឧបករណ៍ទាក់ទាញសត្វល្អិតដោយប្រើប្រាស់ក្លិនសិប្បនិម្មិតដែលធ្វើត្រាប់តាមអ័រម៉ូនផ្លូវភេទរបស់សត្វល្អិតញី ដើម្បីទាក់ទាញសត្វល្អិតឈ្មោលឱ្យចូលក្នុងអន្ទាក់រួចសម្លាប់ចោល ដែលជួយកាត់បន្ថយការបង្កាត់ពូជរបស់ពួកវាយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់នុយដែលមានក្លិនឈ្ងុយពិសេសដើម្បីទាក់ទាញសត្វឱ្យដើរចូលអន្ទាក់។ |
| Synthetic pesticides (ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមីសំយោគ) | សារធាតុគីមីពុលដែលមនុស្សបង្កើតឡើងនៅក្នុងរោងចក្រ សម្រាប់សម្លាប់សត្វល្អិត ឬជំងឺដំណាំ ដែលមានប្រសិទ្ធភាពលឿន ប៉ុន្តែបន្សល់ទុកនូវជាតិពុលដែលអាចប៉ះពាល់ដល់សុខភាពមនុស្ស ដី ទឹក និងសម្លាប់សត្វល្អិតមានប្រយោជន៍។ | ដូចជាការប្រើថ្នាំអង់ទីប៊ីយ៉ូទិកខ្លាំងៗ ដែលអាចសម្លាប់ទាំងមេរោគអាក្រក់ និងបាក់តេរីល្អនៅក្នុងពោះរបស់យើង។ |
| Bacillus thuringiensis (បាក់តេរី Bt) | ជាប្រភេទបាក់តេរីម្យ៉ាងដែលមានក្នុងដី ដែលអាចបញ្ចេញជាតិពុលម្យ៉ាងនៅពេលសត្វល្អិតចង្រៃ (ជាពិសេសពពួកដង្កូវ) ស៊ីវាចូលទៅក្នុងពោះ ដែលធ្វើឱ្យពួកវាឈឺនិងងាប់ ប៉ុន្តែមិនមានគ្រោះថ្នាក់ដល់មនុស្ស ឬសត្វផ្សេងឡើយ។ | ដូចជាការដាក់ថ្នាំបំពុលក្នុងចំណីដែលធ្វើឱ្យពុលតែប្រភេទសត្វកណ្តុរ ប៉ុន្តែមិនមានគ្រោះថ្នាក់ដល់ឆ្កែឬឆ្មាឡើយ។ |
| Quick knockdown effects (ប្រសិទ្ធភាពសម្លាប់ភ្លាមៗ) | សមត្ថភាពរបស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត (ជាពិសេសប្រភេទថ្នាំគីមី) ក្នុងការធ្វើឱ្យសត្វល្អិតធ្លាក់ចុះខ្សោយ និងស្លាប់ភ្លាមៗក្នុងរយៈពេលខ្លីបន្ទាប់ពីបានប៉ះពាល់ ឬស៊ីសារធាតុថ្នាំនោះ។ | ដូចជាការបាញ់ថ្នាំសម្លាប់មូសពីកំប៉ុង ដែលធ្វើឱ្យមូសធ្លាក់ងាប់ភ្លាមៗនៅនឹងកន្លែង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
