បញ្ហា (The Problem)៖ ជំងឺ Bakanae ដែលបង្កដោយផ្សិត Fusarium moniliforme គឺជាបញ្ហាដ៏ចម្បងមួយដែលធ្វើឱ្យខូចខាតដល់ទិន្នផលស្រូវ។ ការស្រាវជ្រាវនេះមានគោលបំណងស្វែងរកភ្នាក់ងារជីវសាស្រ្ត (Actinomycetes) ដើម្បីគ្រប់គ្រងជំងឺនេះប្រកបដោយសុវត្ថិភាព ជំនួសឱ្យការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីកសិកម្ម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃពូជ Actinomycetes ចំនួន ៦ប្រភេទ ទៅលើការរារាំងការលូតលាស់នៃផ្សិតបង្កជំងឺ តាមរយៈការធ្វើតេស្តក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ និងការដាំដុះក្នុងផ្ទះកញ្ចក់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Cell Suspensions (Actinomycetes) ការប្រើប្រាស់សូលុយស្យុងកោសិកា (Cell Suspensions) នៃ Actinomycetes |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការរារាំងការដុះពន្លកស្ប៉ារបស់ផ្សិតបង្កជំងឺ (រហូតដល់ ៩៨,៨៩%) និងងាយស្រួលប្រើប្រាស់សម្រាប់ត្រាំគ្រាប់ពូជស្រូវ។ វាផ្តល់នូវកោសិការស់ដែលអាចបន្តលូតលាស់ការពាររុក្ខជាតិ។ | តម្រូវឱ្យមានការបណ្តុះ និងថែរក្សាកោសិការស់នៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ក្នុងលក្ខខណ្ឌត្រឹមត្រូវ ដែលអាចពិបាកក្នុងការរក្សាទុកក្នុងរយៈពេលយូរ (Shelf life) សម្រាប់កសិករ។ | រារាំងការដុះពន្លកស្ប៉ាផ្សិត F. moniliforme បាន ៩៨,៨៩% (សម្រាប់ពូជ NSP1 រយៈពេល ៦ម៉ោង) និងគ្មានការឆ្លងមេរោគទាល់តែសោះលើគ្រាប់ពូជដែលបានត្រាំ។ |
| Culture Filtrate ការប្រើប្រាស់ទឹកចម្រោះវប្បធម៌ (Culture Filtrate) ដែលគ្មានកោសិកា |
មានផ្ទុកសារធាតុសកម្ម (Secondary metabolites) ដែលបញ្ចេញដោយ Actinomycetes ដែលងាយស្រួលក្នុងការទាញយក រក្សាទុក និងវេចខ្ចប់ជាផលិតផលពាណិជ្ជកម្មជាងកោសិការស់។ | មានប្រសិទ្ធភាពទាបជាងការប្រើសូលុយស្យុងកោសិកាផ្ទាល់ក្នុងការរារាំងការដុះពន្លកស្ប៉ា និងមិនអាចផ្តល់ការការពាររយៈពេលយូរបានទេ ដោយសារគ្មានកោសិការស់ដើម្បីបន្តផលិតសារធាតុសកម្ម។ | រារាំងការដុះពន្លកស្ប៉ាបានត្រឹមតែ ៩១,៦៧% (នៅ ៦ម៉ោង) និងធ្លាក់ចុះមកត្រឹម ៥៦,៣១% (នៅ ១២ម៉ោង) សម្រាប់ពូជ NSP1។ |
| Pre-inoculation of Actinomycetes (Greenhouse) ការដាក់បញ្ចូល Actinomycetes មុនពេលផ្ទុកមេរោគ (ក្នុងផ្ទះកញ្ចក់) |
ផ្តល់ឱកាស និងពេលវេលាគ្រប់គ្រាន់ឱ្យភ្នាក់ងារជីវសាស្រ្ត (Actinomycetes) បង្កើតរនាំងការពារ និងលូតលាស់លើគ្រាប់ពូជឬដី មុនពេលមេរោគវាយប្រហារ។ | ទាមទារការរៀបចំទុកជាមុន (Proactive treatment) ដូច្នេះវាមិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ទេ ប្រសិនបើប្រើជាវិធានការសង្គ្រោះបន្ទាន់ពេលជំងឺរាតត្បាតខ្លាំងរួចទៅហើយ។ | កូនស្រូវមានកម្ពស់លូតលាស់ល្អ និងខ្ពស់ជាងសំណាកត្រួតពិនិត្យ (Control) ដល់ទៅ ១,៣៩ ដង (កម្ពស់ ១២,៥៥ សង់ទីម៉ែត្រ) ក្នុងរយៈពេល ១៥ថ្ងៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍មីក្រូជីវសាស្ត្រស្តង់ដារសម្រាប់ការញែក និងបណ្តុះមេរោគ ប៉ុន្តែការអនុវត្តជាក់ស្តែងមានតម្លៃទាប និងស័ក្តិសមសម្រាប់កសិកម្ម។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ពូជស្រូវ Suphan Buri 60 និងមេរោគដែលប្រមូលបានពីតំបន់អភិរក្សធម្មជាតិនៅខេត្តឈៀងម៉ៃ។ ទោះបីជាលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ ក៏ពូជស្រូវសំខាន់ៗនៅកម្ពុជា (ដូចជា ផ្ការំដួល ស្រូវសែនក្រអូប) អាចមានប្រតិកម្មខុសគ្នាទៅនឹងមេរោគនេះ ដែលទាមទារឱ្យមានការធ្វើតេស្តសាកល្បងក្នុងស្រុកបន្ថែមដើម្បីធានាប្រសិទ្ធភាព។
វិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងជំងឺដោយប្រើប្រាស់ភ្នាក់ងារជីវសាស្រ្ត Actinomycetes នេះមានសក្តានុពល និងអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់ណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមី។
ជារួម ការបន្តអភិវឌ្ឍថ្នាំជីវសាស្រ្តពី Actinomycetes នឹងជួយលើកកម្ពស់សុខុមាលភាពកសិករកម្ពុជា ធានានិរន្តរភាពបរិស្ថាន ព្រមទាំងបង្កើនគុណភាពផលិតផលអង្ករសម្រាប់ប្រកួតប្រជែងលើទីផ្សារ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Actinomycetes (បាក់តេរី Actinomycetes) | គឺជាក្រុមបាក់តេរីក្រាមវិជ្ជមានដែលមានទម្រង់លូតលាស់ជាសរសៃៗស្រដៀងនឹងផ្សិត។ ពួកវាត្រូវបានគេស្គាល់យ៉ាងច្បាស់ថាមានសមត្ថភាពផលិតសារធាតុសកម្មជីវសាស្រ្ត និងថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិច (Antibiotics) ជាច្រើនប្រភេទដែលអាចរារាំងការលូតលាស់របស់ផ្សិតបង្កជំងឺលើរុក្ខជាតិ។ | ប្រៀបដូចជារោងចក្រគីមីតូចៗនៅក្នុងដីដែលផលិតថ្នាំសម្លាប់មេរោគតាមបែបធម្មជាតិ ដើម្បីការពាររុក្ខជាតិពីជំងឺផ្សេងៗ។ |
| Bakanae disease (ជំងឺស្រូវលូត ឬជំងឺ Bakanae) | ជាជំងឺឆ្លងតាមគ្រាប់ពូជលើដំណាំស្រូវ ដែលបង្កឡើងដោយផ្សិតប្រភេទ Fusarium moniliforme។ ផ្សិតនេះផលិតអរម៉ូន Gibberellic acid ហួសកម្រិត ដែលជំរុញឱ្យដើមស្រូវលូតកម្ពស់ខុសធម្មតា ស្គម ស្លេកស្លាំង ហើយនៅទីបំផុតវានឹងងាប់ ឬមិនអាចផ្តល់ទិន្នផលបាន។ | ប្រៀបដូចជាជំងឺដែលធ្វើឱ្យក្មេងលូតកម្ពស់លឿនខុសធម្មតា តែមានរាងកាយស្គមស្គាំង ខ្សោយ និងគ្មានកម្លាំងរហូតដល់ស្លាប់។ |
| Dual culture methods (វិធីសាស្ត្របណ្តុះសាកល្បងរួមគ្នា) | គឺជាបច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍ (In vitro) ដែលគេយកភ្នាក់ងារជីវសាស្រ្ត (ដូចជា Actinomycetes) និងផ្សិតបង្កជំងឺ មកបណ្តុះក្នុងចានចាហួយ (Agar plate) តែមួយ ដើម្បីសង្កេតមើលថាតើភ្នាក់ងារជីវសាស្រ្តនោះអាចប្រកួតប្រជែង ឬបញ្ចេញសារធាតុរារាំងការលូតលាស់របស់មេរោគបានកម្រិតណា។ | ប្រៀបដូចជាការដាក់សត្វពីរប្រភេទក្នុងទ្រុងតែមួយ ដើម្បីសង្កេតមើលថាតើសត្វមួយណាខ្លាំងជាង និងអាចរុញច្រានសត្វមួយទៀតចេញបាន។ |
| Cell suspensions (សូលុយស្យុងកោសិកា) | ជាល្បាយរាវដែលមានផ្ទុកកោសិការស់របស់មីក្រូសារពាង្គកាយ (ក្នុងទីនេះគឺ Actinomycetes) ដែលអណ្តែតក្នុងទឹក ឬមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹម។ គេប្រើប្រាស់វាដើម្បីត្រាំគ្រាប់ពូជ ឬធ្វើតេស្តសម្លាប់មេរោគដោយផ្ទាល់។ | ប្រៀបដូចជាទឹកស៊ីរ៉ូដែលមានផ្ទុកទាហានរស់ (បាក់តេរីល្អ) រាប់លាននាក់ ដែលត្រៀមខ្លួនរួចជាស្រេចដើម្បីប្រយុទ្ធជាមួយសត្រូវ។ |
| Culture filtrate (ទឹកចម្រោះវប្បធម៌) | គឺជាអង្គធាតុរាវដែលនៅសេសសល់ បន្ទាប់ពីគេបានបណ្តុះមីក្រូសារពាង្គកាយរួច ហើយច្រោះយកកោសិការស់ចេញអស់។ វាមានផ្ទុកនូវសារធាតុសកម្ម (Secondary metabolites) និងអង់ស៊ីមដែលបាក់តេរីបានបញ្ចេញក្នុងអំឡុងពេលលូតលាស់។ | ប្រៀបដូចជាទឹកស៊ុបដែលគេស្រង់យកសាច់និងឆ្អឹងចេញអស់ នៅសល់តែជីវជាតិនិងរសជាតិ (សារធាតុសកម្ម) ដែលរលាយក្នុងទឹក។ |
| Spore germination (ការដុះពន្លកស្ប៉ា) | ជាដំណើរការដែលស្ប៉ារបស់ផ្សិត (កោសិកាបន្តពូជរបស់ផ្សិត) ចាប់ផ្តើមបំបែកស្រទាប់ការពារខ្លួន ហើយលូតលាស់ចេញជាបំពង់សរសៃតូចៗ (Germ tube) ដើម្បីជ្រៀតចូលនិងឆ្លងចូលទៅក្នុងរុក្ខជាតិ។ ការរារាំងដំណើរការនេះគឺអាចទប់ស្កាត់ជំងឺមិនឱ្យកើតមានឡើងបាន។ | ប្រៀបដូចជាគ្រាប់ពូជតូចមួយរបស់ស្មៅចង្រៃ ដែលចាប់ផ្តើមដុះពន្លក និងចាក់ឫសចូលទៅក្នុងដី។ |
| Mycelial growth (ការលូតលាស់សរសៃផ្សិត) | គឺជាការលូតលាស់នៃបណ្តាញសរសៃពណ៌សឆ្មារៗ (Hyphae) របស់ផ្សិត ដែលជាផ្នែកចម្បងសម្រាប់ស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមពីរុក្ខជាតិ។ គេវាស់វែងទំហំនៃការលូតលាស់នេះ ដើម្បីកំណត់ពីប្រសិទ្ធភាពនៃភ្នាក់ងារជីវសាស្រ្តក្នុងការទប់ស្កាត់ផ្សិតបង្កជំងឺ។ | ប្រៀបដូចជាការរីកធំធាត់នៃបណ្តាញឫសដើមឈើដែលចាក់ស្រេះស្វែងរកចំណី និងបំផ្លាញរចនាសម្ព័ន្ធនៅក្នុងដី។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
