បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការយល់ដឹងអំពីលក្ខណៈតំណពូជនៃទិន្នផល និងសមាសធាតុទិន្នផលរបស់សណ្តែកសៀង ដើម្បីបង្កើនប្រសិទ្ធភាពក្នុងការជ្រើសរើសពូជ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការបង្កាត់ពូជសណ្តែកសៀងចំនួន ១០ ដើម្បីទទួលបានកូនកាត់ចំនួន ២៣ ដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវិភាគមធ្យមនៃជំនាន់ (Generation Mean Analysis) ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Selection based on Additive Gene Effects ការជ្រើសរើសពូជដោយផ្អែកលើឥទ្ធិពលហ្សែនបន្ថែម (សម្រាប់ដំណាំលម្អងដោយខ្លួនឯង) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការបញ្ជូនលក្ខណៈទិន្នផលល្អៗទៅជំនាន់ក្រោយ។ ងាយស្រួលក្នុងការប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រជ្រើសរើសស្តង់ដារសម្រាប់ដំណាំលម្អងដោយខ្លួនឯង។ | ទាមទារពេលវេលាច្រើនជំនាន់ ដើម្បីបន្សុទ្ធពូជឱ្យមានស្ថិរភាព (Pure-line) ពេញលេញ។ | មានតួនាទីជាចម្បង និងមានអត្ថន័យស្ថិតិខ្ពស់បំផុត (Significant) ក្នុងការគ្រប់គ្រងការផ្ទេរតំណពូជនៃទិន្នផល និងសមាសធាតុទិន្នផលនៅក្នុងកូនកាត់ភាគច្រើន។ |
| Selection based on Non-additive Gene Effects ការជ្រើសរើសពូជដោយផ្អែកលើឥទ្ធិពលហ្សែនមិនបន្ថែម (Dominance & Epistasis) |
អាចផ្តល់នូវសក្តានុពលនៃការកើនឡើងទិន្នផលខ្ពស់ភ្លាមៗនៅក្នុងជំនាន់កូនកាត់ទី១ (F1) តាមរយៈបាតុភូត Hybrid vigor។ | មានតម្លៃកំហុសស្តង់ដារ (Standard error) ខ្ពស់ខ្លាំង ដែលធ្វើឱ្យពិបាកក្នុងការទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ជាក់ស្តែង។ | ទោះបីជាមានទំហំឥទ្ធិពលធំ ប៉ុន្តែមិនសូវមានអត្ថន័យច្បាស់លាស់ (Hindered significance) សម្រាប់ការជ្រើសរើសពូជនៅក្នុងកូនកាត់ទាំង២៣ នេះទេ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានកសិកម្ម សម្ភារៈសម្រាប់បង្កាត់ពូជ និងកម្លាំងពលកម្មច្រើនសម្រាប់ការដាំដុះ និងប្រមូលទិន្នន័យពីជំនាន់ផ្សេងៗគ្នានៃកូនកាត់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅកសិដ្ឋាន Suwan Farm ប្រទេសថៃ កាលពីឆ្នាំ ១៩៨៣ ដោយប្រើប្រាស់ពូជសណ្តែកសៀងចំនួន ១០។ ដោយសារប្រទេសថៃ និងប្រទេសកម្ពុជាមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ (ត្រូពិក) និងដីស្រដៀងគ្នា លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានភាពពាក់ព័ន្ធខ្ពស់។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ទិន្នន័យនេះមានអាយុកាលចាស់ (ជាង ៣០ ឆ្នាំ) ដូច្នេះពូជសណ្តែកសៀងទំនើបៗនាពេលបច្ចុប្បន្នអាចមានមូលដ្ឋានហ្សែនខុសប្លែកពីនេះបន្តិច។
វិធីសាស្ត្រវិភាគ និងលទ្ធផលនៃការសិក្សានេះគឺមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់កម្មវិធីកែលម្អពូជសណ្តែកសៀងនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការយល់ដឹងពីសកម្មភាពហ្សែនបន្ថែមជួយឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជាសន្សំសំចៃពេលវេលា និងធនធាន ដោយផ្តោតលើវិធីសាស្ត្រជ្រើសរើសពូជដែលស័ក្តិសមបំផុត ជាជាងការចំណាយលើការស្រាវជ្រាវកូនកាត់ (Hybrids) ដែលមិនមានប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ចសម្រាប់សណ្តែកសៀង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Generation Mean Analysis (ការវិភាគមធ្យមនៃជំនាន់) | វាជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិក្នុងសេនេទិចបរិមាណដែលប្រើទិន្នន័យមធ្យមពីជំនាន់ផ្សេងៗគ្នា (ដូចជា ឪពុកម្តាយ កូនកាត់ F1, F2 និងកូនកាត់ត្រឡប់ Backcross) ដើម្បីប៉ាន់ប្រមាណពីប្រភេទនៃឥទ្ធិពលហ្សែន (បន្ថែម, មិនបន្ថែម, ឬអេពីស្តាស៊ីស) ដែលគ្រប់គ្រងលក្ខណៈណាមួយរបស់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការតាមដានកម្ពស់របស់សមាជិកគ្រួសារពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់ ដើម្បីមើលថាតើកម្ពស់នោះត្រូវបញ្ជូនបន្តតាមរបៀបណា។ |
| Additive gene effect (ឥទ្ធិពលហ្សែនបន្ថែម) | វាគឺជាឥទ្ធិពលដែលអាឡែល (alleles) នីមួយៗរួមចំណែកជាចំណែកៗស្មើគ្នាក្នុងការបញ្ចេញលក្ខណៈណាមួយ ហើយឥទ្ធិពលនេះអាចបញ្ជូនទៅជំនាន់ក្រោយបានយ៉ាងមានស្ថិរភាព។ វាគឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏សំខាន់ដែលអ្នកបង្កាត់ពូជពឹងផ្អែកដើម្បីជ្រើសរើសពូជសុទ្ធ។ | ដូចជាការសន្សំប្រាក់ក្នុងកូនជ្រូក រាល់កាក់ដែលអ្នកដាក់ចូល (ហ្សែន) នឹងបូកបញ្ចូលគ្នាធ្វើឱ្យប្រាក់សរុប (លក្ខណៈទិន្នផល) កើនឡើងជាលំដាប់។ |
| Non-additive gene effect (ឥទ្ធិពលហ្សែនមិនបន្ថែម) | វាគឺជាឥទ្ធិពលហ្សែនដែលកើតចេញពីអន្តរកម្មរវាងអាឡែលក្នុងទីតាំងតែមួយ (Dominance) ឬទីតាំងខុសគ្នា (Epistasis)។ ឥទ្ធិពលនេះមិនអាចចម្លងទៅជំនាន់ក្រោយបានទាំងស្រុងទេនៅពេលរុក្ខជាតិបង្កាត់ដោយខ្លួនឯង ដែលធ្វើឱ្យវាពិបាកក្នុងការរក្សាទុកលក្ខណៈនោះឱ្យនៅថេរ។ | ដូចជាការលាយពណ៌ខៀវ និងលឿងបង្កើតបានពណ៌បៃតង ប៉ុន្តែនៅពេលអ្នកព្យាយាមបំបែកវាវិញនៅជំនាន់ក្រោយ វានឹងប្រែប្រួលមិននៅជាពណ៌បៃតងដដែលនោះទេ។ |
| Yield components (សមាសធាតុទិន្នផល) | វាគឺជាកត្តាផ្សេងៗដែលរួមផ្សំគ្នាបង្កើតបានជាទិន្នផលសរុបរបស់រុក្ខជាតិ។ សម្រាប់សណ្តែកសៀង វាលូកបញ្ចូលចំនួនផ្លែក្នុងមួយដើម ចំនួនគ្រាប់ក្នុងមួយដើម និងទម្ងន់នៃគ្រាប់។ ការកែលម្អសមាសធាតុណាមួយអាចជួយបង្កើនទិន្នផលសរុបបាន។ | ដូចជាសមាសធាតុនៃនំខេកមួយ ដែលត្រូវការម្សៅ ស្ករ និងស៊ុត។ បើចង់បាននំធំ (ទិន្នផលខ្ពស់) ត្រូវបង្កើនគ្រឿងផ្សំទាំងនេះ។ |
| Self-pollinated crops (ដំណាំលម្អងដោយខ្លួនឯង) | វាជាប្រភេទរុក្ខជាតិដែលលម្អងឈ្មោលធ្លាក់ទៅលើកេសរញីនៃផ្កាដដែល ឬផ្កាផ្សេងទៀតនៅលើដើមតែមួយ ដែលធ្វើឱ្យហ្សែនរបស់វាមានភាពសុទ្ធ (Homozygous) ខ្ពស់ពីធម្មជាតិ ដូចជាស្រូវ និងសណ្តែកសៀង។ | ដូចជាមនុស្សម្នាក់ដែលសរសេរសៀវភៅ និងកែសម្រួលដោយខ្លួនឯង ដោយមិនទទួលយកគំនិតពីអ្នកដទៃ (មិនទទួលហ្សែនពីដើមផ្សេង)។ |
| Epistasis (អន្តរកម្មហ្សែនឆ្លងទីតាំង / អេពីស្តាស៊ីស) | វាគឺជាបាតុភូតដែលហ្សែននៅទីតាំងមួយ (locus) ជះឥទ្ធិពល បិទបាំង ឬផ្លាស់ប្តូរការបញ្ចេញសកម្មភាពរបស់ហ្សែននៅទីតាំងមួយផ្សេងទៀត ធ្វើឱ្យការទស្សន៍ទាយលក្ខណៈតំណពូជមានភាពស្មុគស្មាញក្នុងការសិក្សាសេនេទិច។ | ដូចជាកុងតាក់ភ្លើងមេ (ហ្សែនមួយ) ដែលបើបិទវាទៅហើយ ទោះបីជាកុងតាក់អំពូលតូចៗ (ហ្សែនផ្សេងទៀត) បើកក៏ដោយ ក៏អំពូលមិនភ្លឺដែរ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
