បញ្ហា (The Problem)៖ តើដង់ស៊ីតេនៃការដាំដុះ និងបរិមាណនៃការស្រោចស្រពជះឥទ្ធិពលយ៉ាងដូចម្តេចដល់ទិន្នផល និងប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ទឹករបស់ដំណាំសណ្តែកសៀងពូជ Nakhon Sawan 1 ក្នុងរដូវប្រាំង?
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តតាមការរចនាបែប Split plot design ដោយមាន ៣ ច្បាប់ចម្លង ដែលបែងចែកជម្រើសដង់ស៊ីតេដាំដុះជាឡូត៍ធំ និងកម្រិតនៃការស្រោចស្រពជាឡូត៍តូច។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| High Plant Density (60 plants/m²) ដង់ស៊ីតេដាំដុះខ្ពស់ (៦០ ដើម/ម៉ែត្រការ៉េ) |
ទទួលបានទិន្នផលសរុបខ្ពស់បំផុត និងមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការប្រើប្រាស់ទឹក (WUE) កាន់តែប្រសើរ។ | ទាមទារគ្រាប់ពូជច្រើនសម្រាប់ការដាំដុះ ហើយអាចមានការប្រកួតប្រជែងពន្លឺនិងសារធាតុចិញ្ចឹមរវាងដើម។ | ទិន្នផលកើនដល់ ៣៩៥ គ.ក្រ/រ៉ៃ និងប្រសិទ្ធភាពប្រើប្រាស់ទឹក ២.១៩ គ.ក្រ/រ៉ៃ/ម.ម។ |
| Low Plant Density (20 plants/m²) ដង់ស៊ីតេដាំដុះទាប (២០ ដើម/ម៉ែត្រការ៉េ) |
ចំណាយគ្រាប់ពូជតិច ដើមនីមួយៗមានការលូតលាស់ល្អនិងមានចំនួនផ្លែ (pods) ច្រើនក្នុងមួយដើម។ | ទិន្នផលសរុបក្នុងមួយហិកតាបាត់បង់ច្រើន ហើយប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ទឹកមានកម្រិតទាប។ | ទិន្នផលត្រឹមតែ ៣១៧ គ.ក្រ/រ៉ៃ និងប្រសិទ្ធភាពប្រើប្រាស់ទឹក ១.៧៦ គ.ក្រ/រ៉ៃ/ម.ម។ |
| Low Irrigation Ratio (IW/E 0.3) អត្រាស្រោចស្រពទឹកទាប (IW/E 0.3) |
សន្សំសំចៃធនធានទឹកបានយ៉ាងច្រើន និងផ្តល់ប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ទឹក (WUE) ខ្ពស់បំផុត។ | ទំហំគ្រាប់សណ្តែកតូចជាងមុនបន្តិច ហើយនិន្នាការទិន្នផលសរុបអាចទាបជាងការផ្តល់ទឹកច្រើន។ | ប្រសិទ្ធភាពប្រើប្រាស់ទឹក ៣.៦៣ គ.ក្រ/រ៉ៃ/ម.ម និងទម្ងន់ ២៦.២៩ ក្រាម/១០០គ្រាប់។ |
| High Irrigation Ratio (IW/E 0.9) អត្រាស្រោចស្រពទឹកខ្ពស់ (IW/E 0.9) |
ផ្តល់គ្រាប់សណ្តែកមានទំហំធំជាងមុន និងមាននិន្នាការជួយបង្កើនទិន្នផលសរុប (កើនដល់ ១៦%)។ | ខ្ជះខ្ជាយធនធានទឹកច្រើន ហើយប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ទឹកធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង។ | ប្រសិទ្ធភាពប្រើប្រាស់ទឹក ១.៣៦ គ.ក្រ/រ៉ៃ/ម.ម និងទម្ងន់ ២៨.៦២ ក្រាម/១០០គ្រាប់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារឧបករណ៍វាស់ស្ទង់កសិកម្មជាក់លាក់ និងប្រព័ន្ធស្រោចស្រពដែលអាចគ្រប់គ្រងបរិមាណទឹកបានត្រឹមត្រូវដោយផ្អែកលើរំហួត។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំចៃណាត ប្រទេសថៃ ក្នុងរដូវប្រាំង ដែលមានប្រភេទដី Clay loam ។ ដោយសារលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីមានភាពស្រដៀងគ្នានឹងតំបន់ជាច្រើនក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ទិន្នន័យនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធខ្ពស់។ ទោះជាយ៉ាងណា លទ្ធផលអាចមានការប្រែប្រួលខ្លះអាស្រ័យលើពូជសណ្តែកសៀងក្នុងស្រុក និងកម្រិតជីជាតិដីជាក់ស្តែង។
វិធីសាស្រ្តនៃការគ្រប់គ្រងការស្រោចស្រព និងកម្រិតដង់ស៊ីតេដាំដុះនេះ គឺមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសសម្រាប់ការបន្ស៊ាំទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
សរុបមក ការស្វែងរកតុល្យភាពរវាងដង់ស៊ីតេដាំដុះខ្ពស់ និងការស្រោចស្រពទឹកក្នុងកម្រិតសមស្រប គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រគន្លឹះដើម្បីធានាបាននូវនិរន្តរភាពកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Water Use Efficiency (WUE) (ប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ទឹក) | ជារង្វាស់ដែលបង្ហាញពីបរិមាណទិន្នផល (គិតជាគីឡូក្រាម) ដែលដំណាំអាចផលិតបានក្នុងមួយឯកតានៃបរិមាណទឹកដែលបានប្រើប្រាស់ (គិតជាមិល្លីម៉ែត្រ)។ វារួមចំណែកជួយឲ្យដឹងថាដំណាំនោះប្រើប្រាស់ធនធានទឹកបានល្អកម្រិតណាក្នុងការបង្កើតភោគផល។ | ដូចជារង្វាស់ស៊ីសាំងរបស់រថយន្តដែរ គឺចង់ដឹងថាទឹកមួយលីត្រអាចជួយឲ្យរុក្ខជាតិបង្កើតគ្រាប់សណ្តែកបានប៉ុន្មានក្រាម។ |
| Leaf Area Index (LAI) (សន្ទស្សន៍ផ្ទៃស្លឹក) | ជាផលធៀបរវាងទំហំផ្ទៃក្រឡាសរុបនៃស្លឹករុក្ខជាតិទាំងអស់ក្នុងមួយដើម ឬមួយឡូត៍ ទៅនឹងទំហំផ្ទៃដីដែលវាដាំដុះ។ វាបង្ហាញពីសមត្ថភាពរបស់រុក្ខជាតិក្នុងការចាប់យកពន្លឺព្រះអាទិត្យសម្រាប់ការធ្វើរស្មីសំយោគ និងការលូតលាស់។ | ប្រៀបដូចជាការវាស់ទំហំសរុបនៃផ្ទាំងសូឡាដែលដាក់លើដំបូលផ្ទះ បើផ្ទាំងកាន់តែធំ វាកាន់តែចាប់ពន្លឺថ្ងៃបានច្រើនដើម្បីបង្កើតថាមពល។ |
| Split plot design (ប្លង់ពិសោធន៍បែបឡូត៍បំបែក) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍កសិកម្មដោយបែងចែកកត្តាសិក្សាជាពីរថ្នាក់ គឺឡូត៍ធំ (Main plots) សម្រាប់កត្តាដែលពិបាកផ្លាស់ប្តូរ (ដូចជាដង់ស៊ីតេដាំដុះ) និងឡូត៍តូច (Sub-plots) សម្រាប់កត្តាងាយស្រួលអនុវត្ត (ដូចជាកម្រិតទឹកស្រោចស្រព) ដែលស្ថិតនៅក្រោមឡូត៍ធំ។ | ដូចជាការបែងចែកដីសាលារៀនជាអគារធំៗ (ឡូត៍ធំ) ហើយក្នុងអគារនីមួយៗមានបន្ទប់រៀនតូចៗ (ឡូត៍តូច) ដើម្បីងាយស្រួលធ្វើការសាកល្បងកត្តាផ្សេងៗគ្នា។ |
| Evapotranspiration (រំហួតត្រង់ស្ពីរ៉ាស៊ីយ៉ុង / ការបាត់បង់ទឹកពីដីនិងរុក្ខជាតិ) | ជាដំណើរការបាត់បង់ទឹករួមបញ្ចូលគ្នារវាងរំហួតទឹកពីផ្ទៃដី (Evaporation) និងការបញ្ចេញចំហាយទឹកតាមរន្ធស្លឹករុក្ខជាតិ (Transpiration) ទៅក្នុងបរិយាកាស។ កត្តានេះជួយអ្នកស្រាវជ្រាវ និងកសិករកំណត់បរិមាណទឹកដែលត្រូវស្រោចបំពេញបន្ថែមឲ្យបានត្រឹមត្រូវ។ | ដូចជាការបាត់បង់ជាតិទឹកចេញពីរាងកាយយើងតាមរយៈការបែកញើសលើស្បែកផង និងការដកដង្ហើមបញ្ចេញចំហាយទឹកមកក្រៅផង។ |
| Cumulative evaporation (E) (រំហួតទឹកបូកបញ្ចូលគ្នា) | ជាផលបូកនៃបរិមាណទឹកដែលហួតចេញពីផ្ទៃថាសវាស់រំហួត (US Class A pan) ក្នុងរយៈពេលកំណត់ណាមួយ។ ក្នុងការសិក្សានេះ គេប្រើវាជាគោលដើម្បីគណនាបរិមាណទឹកដែលត្រូវស្រោចស្រពជាក់ស្តែង (IW/E ratio) ដោយពឹងផ្អែកលើការបាត់បង់ទឹកពិតប្រាកដ។ | ដូចជាការកត់ត្រាវិក័យប័ត្រចំណាយប្រចាំថ្ងៃបូកបញ្ចូលគ្នាដើម្បីដឹងថាក្នុងមួយសប្តាហ៍យើងចាយអស់លុយប៉ុន្មាន រួចទើបដកលុយពីធនាគារមកបំពេញវិញតាមចំនួននោះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
