បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការប៉ាន់ស្មានឥទ្ធិពលសេនេទិចមេ និងបរិស្ថានទៅលើការលូតលាស់ដំបូង (ទម្ងន់ពេលកើត និងទម្ងន់ពេលផ្តាច់ដោះ) របស់កូនពពែនៅប្រទេសថៃ ដើម្បីកែលម្អកម្មវិធីបង្កាត់ពូជសត្វឱ្យកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការវិភាគនេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យកូនពពែចំនួន ២,៨៤៥ ក្បាល តាមរយៈម៉ូដែលសត្វចំនួនបួនផ្សេងគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Model 1: Direct genetic effect only ម៉ូដែលទី១៖ ប្រើតែឥទ្ធិពលសេនេទិចផ្ទាល់ |
មានភាពសាមញ្ញ ងាយស្រួលគណនា ដោយមិនតម្រូវឱ្យមានទិន្នន័យស្មុគស្មាញពីប្រវត្តិរបស់មេពពែ។ | ប៉ាន់ស្មានតម្លៃតំណពូជផ្ទាល់ (Direct heritability) ទាបជាងការពិត ព្រោះមិនបានគិតបញ្ចូលឥទ្ធិពលហ្សែន និងបរិស្ថានរបស់មេ។ | តំណពូជផ្ទាល់ (h2) = ០.៣០ សម្រាប់ទម្ងន់ពេលកើត និង ០.២០ សម្រាប់ទម្ងន់ពេលផ្តាច់ដោះ ដែលមានភាពសុក្រឹតទាប។ |
| Model 2: Direct genetic + Maternal permanent environmental effect ម៉ូដែលទី២៖ ឥទ្ធិពលសេនេទិចផ្ទាល់ + ឥទ្ធិពលបរិស្ថានអចិន្ត្រៃយ៍របស់មេ |
កែលម្អភាពសុក្រឹតបានខ្លះ ដោយគិតបញ្ចូលពីឥទ្ធិពលនៃបរិស្ថានជុំវិញមេពពែអំឡុងពេលមានគភ៌ និងបំបៅដោះ។ | នៅតែខកខានក្នុងការគណនាឥទ្ធិពលសេនេទិចមេ ធ្វើឱ្យលទ្ធផលមិនទាន់ឆ្លុះបញ្ចាំងពីសក្តានុពលពូជបានពេញលេញ។ | តម្លៃ h2 ធ្លាក់ចុះមកនៅត្រឹម ០.២២ សម្រាប់ទម្ងន់ពេលកើត និង ០.១៨ សម្រាប់ទម្ងន់ពេលផ្តាច់ដោះ។ |
| Model 3: Direct + Maternal genetic effect ម៉ូដែលទី៣៖ ឥទ្ធិពលសេនេទិចផ្ទាល់ + ឥទ្ធិពលសេនេទិចមេ |
មានភាពសុក្រឹតបំផុតសម្រាប់ការប៉ាន់ស្មានទម្ងន់ពេលផ្តាច់ដោះ (Weaning weight) ដោយគិតបញ្ចូលពីទំនាក់ទំនងរវាងហ្សែនកូន និងមេ។ | ទាមទារទិន្នន័យពូជអម្បូរ (Pedigree) ដ៏ច្បាស់លាស់ និងការគណនាស្មុគស្មាញជាងម៉ូដែលធម្មតា។ | ម៉ូដែលនេះស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ទម្ងន់ផ្តាច់ដោះ ដោយផ្តល់តម្លៃ h2 = ០.៤៥ (កើនឡើងទ្វេដងធៀបនឹងម៉ូដែលទី១)។ |
| Model 4: Direct + Maternal genetic + Maternal permanent environment ម៉ូដែលទី៤៖ ឥទ្ធិពលសេនេទិចផ្ទាល់ + សេនេទិចមេ + បរិស្ថានអចិន្ត្រៃយ៍របស់មេ |
ម៉ូដែលគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ និងមានភាពត្រឹមត្រូវបំផុតសម្រាប់ការវាយតម្លៃទម្ងន់ពេលកើត (Birth weight)។ | ទាមទារទិន្នន័យប្រវត្តិពូជយូរឆ្នាំ និងត្រូវការធនធានកម្លាំងកុំព្យូទ័រខ្ពស់សម្រាប់ការដំណើរការក្បួនដោះស្រាយ។ | ម៉ូដែលនេះស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ទម្ងន់ពេលកើត ដោយផ្តល់តម្លៃ h2 = ០.៥០។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះត្រូវការទិន្នន័យប្រវត្តិពូជអម្បូរដ៏យូរ និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យស្ថិតិសេនេទិចកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវនិងបង្កាត់ពូជសត្វយ៉ាឡា (Yala) ភាគខាងត្បូងប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ពូជពពែ Anglo-Nubian, Saanen, ពពែស្រុក និងពពែកាត់ ដែលរស់នៅក្នុងអាកាសធាតុមូសុងត្រូពិច។ លក្ខខណ្ឌនេះមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យទិន្នន័យនិងការរកឃើញទាំងនេះមានតម្លៃខ្លាំងសម្រាប់ការសិក្សាប្រៀបធៀប និងអនុវត្តផ្ទាល់នៅកម្ពុជាដោយមិនបារម្ភពីគម្លាតអាកាសធាតុខ្លាំង។
វិធីសាស្រ្ត និងលទ្ធផលក្នុងក្រដាសស្រាវជ្រាវនេះ គឺមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តដើម្បីកែលម្អវិស័យបសុសត្វនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការរួមបញ្ចូលការវាយតម្លៃឥទ្ធិពលសេនេទិចមេទៅក្នុងកម្មវិធីបង្កាត់ពូជ នឹងជួយឱ្យអ្នកចិញ្ចឹមពពែនៅកម្ពុជាបង្កើនទិន្នផលសាច់ កាត់បន្ថយការចំណាយថែទាំ និងទទួលបានប្រាក់ចំណេញខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Direct heritability (តំណពូជផ្ទាល់) | ភាគរយនៃលក្ខណៈរូបរាង ឬទម្ងន់ដែលសត្វទទួលបានដោយផ្ទាល់ពីហ្សែនរបស់វា ដែលវាជាកត្តាកំណត់ពីសមត្ថភាពលូតលាស់ដោយខ្លួនឯង។ កម្រិតនេះជួយអ្នកបង្កាត់ពូជដឹងថា តើលក្ខណៈមួយអាចបន្តទៅជំនាន់ក្រោយបានកម្រិតណា។ | ដូចជាការកាត់តាមឪពុកម្តាយផ្នែកកម្ពស់ ឬទម្រង់មុខ ដែលជាលក្ខណៈធម្មជាតិពីកំណើតរបស់កូនផ្ទាល់ដែលទទួលបានពីហ្សែន។ |
| Maternal genetic effect (ឥទ្ធិពលសេនេទិចមេ) | ឥទ្ធិពលនៃហ្សែនរបស់មេទៅលើការលូតលាស់របស់កូន តាមរយៈសមត្ថភាពរបស់វាក្នុងការផ្តល់ទឹកដោះ និងការថែទាំកូនក្នុងអំឡុងពេលពពោះ និងបំបៅដោះ។ វាខុសពីហ្សែនរបស់កូនផ្ទាល់។ | ដូចជាម្តាយម្នាក់ដែលមានហ្សែនមានសុខភាពល្អ និងផលិតទឹកដោះបានច្រើនពីធម្មជាតិ ធ្វើឱ្យកូនដែលបៅទឹកដោះនោះឆាប់ធំធាត់។ |
| Maternal permanent environmental effect (ឥទ្ធិពលបរិស្ថានអចិន្ត្រៃយ៍របស់មេ) | កត្តាបរិស្ថាន ឬកត្តាខាងក្រៅដែលជះឥទ្ធិពលជាប្រចាំដល់សមត្ថភាពរបស់មេពពែក្នុងការចិញ្ចឹមកូន (ដូចជាជំងឺពីមុន របួសសុដន់ ឬការខូចខាតស្បូន) ដែលមិនមែនជាកត្តាហ្សែន ប៉ុន្តែវាប៉ះពាល់ដល់ការលូតលាស់របស់កូនគ្រប់ជំនាន់ដែលនាងបង្កើត។ | ដូចជាម្តាយម្នាក់ដែលធ្លាប់មានរបួសដៃអចិន្ត្រៃយ៍ ធ្វើឱ្យនាងមិនអាចបីបាច់ថែរក្សាកូនៗទាំងអស់របស់នាងបានពេញលេញ មិនថាកូនទីប៉ុន្មានក៏ដោយ។ |
| Derivative-free REML (DFREML) algorithm (ក្បួនដោះស្រាយ DFREML) | វិធីសាស្ត្រគណនាផ្នែកស្ថិតិដ៏ស្មុគស្មាញមួយ ដែលប្រើសម្រាប់ប៉ាន់ស្មានសមាសភាគវ៉ារ្យ៉ង់ (Variance components) នៅក្នុងការស្រាវជ្រាវសេនេទិចសត្វ ដើម្បីបែងចែកថាតើលក្ខណៈមួយកើតឡើងដោយសារកត្តាហ្សែន ឬកត្តាបរិស្ថាន ដោយមិនបាច់ប្រើប្រាស់ដេរីវេ (Derivatives)។ | ដូចជាកម្មវិធីកុំព្យូទ័រដ៏ឆ្លាតវៃមួយ ដែលអាចបំបែករកមូលហេតុពិតប្រាកដថា សិស្សម្នាក់រៀនពូកែដោយសារខួរក្បាលពីកំណើត ឬដោយសារកត្តាបរិស្ថានដូចជាសាលារៀននិងការខិតខំ។ |
| Phenotypic variance (វ៉ារ្យ៉ង់ទម្រង់រូប) | ការប្រែប្រួល ឬភាពខុសគ្នាសរុបនៃលក្ខណៈដែលអាចមើលឃើញ ឬវាស់វែងបាន (ដូចជាទម្ងន់ ឬកម្ពស់) នៅក្នុងហ្វូងសត្វ ដែលបណ្តាលមកពីការរួមបញ្ចូលគ្នានៃកត្តាសេនេទិច (ហ្សែន) និងកត្តាបរិស្ថានទាំងអស់បញ្ចូលគ្នា។ | ភាពខុសគ្នានៃទម្ងន់របស់សត្វពពែមួយហ្វូង ដែលសត្វខ្លះធំ ខ្លះតូច ដែលបណ្តាលមកពីការស៊ីចុកផង និងពូជរបស់វាពីកំណើតផង។ |
| Direct-maternal genetic correlation (ទំនាក់ទំនងសេនេទិចរវាងផ្ទាល់និងមេ) | ការវាស់វែងពីទំនាក់ទំនងរវាងហ្សែនដែលជំរុញការលូតលាស់ដោយផ្ទាល់របស់សត្វ (Direct) និងហ្សែនដែលគ្រប់គ្រងសមត្ថភាពចិញ្ចឹមកូន (Maternal)។ ក្នុងក្រដាសនេះ វាមានតម្លៃអវិជ្ជមាន មានន័យថាសត្វដែលមានហ្សែនលូតលាស់លឿន អាចនឹងក្លាយជាមេដែលមិនសូវពូកែចិញ្ចឹមកូនទៅវិញ។ | ដូចជានិស្សិតម្នាក់ដែលពូកែរៀនខ្លួនឯងខ្លាំង (ហ្សែនលូតលាស់) ប៉ុន្តែមិនសូវមានទេពកោសល្យក្នុងការបង្រៀនពន្យល់អ្នកដទៃ (ហ្សែនមេ)។ |
| Heterozygosity (ហេទែរ៉ូស៊ីកូស៊ីតេ / ភាពខុសគ្នានៃអាឡែល) | ស្ថានភាពដែលសត្វមួយមានទម្រង់ហ្សែន (Alleles) ខុសគ្នាពីរនៅលើទីតាំងហ្សែនតែមួយ ដែលទទួលបានពីឪពុកម្តាយមានពូជខុសគ្នា។ ស្ថានភាពនេះជារឿយៗផ្តល់នូវភាពរឹងមាំ ឬ "កម្លាំងកូនកាត់" (Hybrid vigor) ធ្វើឱ្យសត្វលូតលាស់បានល្អជាងពូជសុទ្ធ។ | ដូចជាការបង្កាត់ពូជរវាងពពែស្រុកដែលធន់នឹងអាកាសធាតុក្តៅ និងពពែបរទេសដែលឆាប់ធំធាត់ ដើម្បីទទួលបានកូនកាត់ដែលក្តោបយកចំណុចខ្លាំងពីឪពុកម្តាយទាំងសងខាង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
