បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាការប្រកួតប្រជែងរបស់ស្មៅចង្រៃក្នុងការដាំដុះដំឡូងមី ដោយស្វែងរកពេលវេលាសមស្របបំផុតក្នុងការបាញ់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅដើម្បីកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់ដល់ការលូតលាស់ និងបង្កើនទិន្នផលអតិបរមា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍ត្រូវបានរចនាឡើងតាមទម្រង់ប្លុកចៃដន្យពេញលេញ (RCB) ដោយមាន ៤ វគ្គផ្ទួន និង ៧ វិធីសាស្ត្រព្យាបាលខុសៗគ្នានៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំចម្ការអ៊ូប៊ុនរាជធានី ចន្លោះឆ្នាំ២០០៨-២០១០។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Hand weeding at 1 and 2 months ការដកស្មៅដោយដៃនៅខែទី១ និងទី២ |
ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុត និងមិនមានហានិភ័យនៃការពុលដល់ដើមដំឡូងមីឡើយ។ | ទាមទារកម្លាំងពលកម្មច្រើនខ្លាំង ដែលធ្វើឱ្យថ្លៃដើមផលិតកម្មកើនឡើងខ្ពស់ និងកាត់បន្ថយប្រាក់ចំណេញសុទ្ធ។ | ទទួលបានទិន្នផលស្រស់ ៤,៨០៥ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ ប៉ុន្តែប្រាក់ចំណេញសុទ្ធមិនខ្ពស់បំផុតនោះទេដោយសារថ្លៃពលកម្ម។ |
| Glyphosate application at 1 and 2 months ការបាញ់ថ្នាំ Glyphosate នៅខែទី១ និងទី២ |
ផ្តល់ទិន្នផលប្រហាក់ប្រហែលការដកស្មៅដោយដៃ តែចំណាយដើមទុនតិចជាង និងទទួលបានប្រាក់ចំណេញសុទ្ធខ្ពស់បំផុត។ | អាចបង្កឱ្យមានការពុលបន្តិចបន្តួចដល់ស្លឹកដំឡូងមីក្រោយពេលបាញ់លើកទី២ ប៉ុន្តែរុក្ខជាតិអាចងើបឡើងវិញបាន និងមិនប៉ះពាល់ទិន្នផល។ | ទិន្នផលស្រស់ ៤,២៩៨ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ និងផ្តល់ប្រាក់ចំណេញសុទ្ធខ្ពស់ជាងគេបំផុតរហូតដល់ ៨,០៩៧ បាត/រ៉ៃ។ |
| Glyphosate application at 1 month ការបាញ់ថ្នាំ Glyphosate នៅខែទី១ |
ចំណាយដើមទុនទាបបំផុត ហើយទទួលបានអត្រាផលចំណេញត្រឡប់មកវិញ (MRR) ខ្ពស់បំផុត ដែលស័ក្តិសមសម្រាប់កសិករមានដើមទុនតិច។ | មិនអាចគ្រប់គ្រងស្មៅបានល្អពេញមួយរដូវកាល ដែលបណ្តាលឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះទាបជាងការបាញ់ពីរដង។ | ទិន្នផលស្រស់ ២,៥៣៤ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ និងមានអត្រាផលចំណេញ (MRR) ខ្ពស់បំផុត ២,៤០១.៦%។ |
| Non-treated (Control) មិនមានការកម្ចាត់ស្មៅ (ទុកចោល) |
មិនមានការចំណាយថវិកាលើការកម្ចាត់ស្មៅទាល់តែសោះ។ | ស្មៅដណ្តើមជីជាតិ ពន្លឺ និងទឹកយ៉ាងខ្លាំង ធ្វើឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះស្ទើរតែទាំងស្រុង និងខាតបង់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ | ទិន្នផលធ្លាក់ចុះទាបបំផុតត្រឹមតែ ១៨៥ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ (បាត់បង់ទិន្នផលប្រមាណ ៩៣.៤%)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់អំពីការចំណាយលើកម្លាំងពលកម្ម និងការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមី ដោយបង្ហាញថាការប្រើប្រាស់ថ្នាំមានតម្លៃថោកជាងកម្លាំងមនុស្សយ៉ាងច្រើន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំចម្ការអ៊ូប៊ុនរាជធានី (Ubon Ratchathani Field Crops Research Centre) នៃប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ពូជដំឡូងមី Rayong 11។ លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីនៅតំបន់នេះមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងខេត្តជាប់ព្រំដែនរបស់កម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យទិន្នន័យនេះមានតម្លៃខ្ពស់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានដោយផ្ទាល់សម្រាប់ដីចម្ការនៅកម្ពុជា។
ការរកឃើញពីពេលវេលាសមស្របក្នុងការបាញ់ថ្នាំនេះ មានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះពលកម្ម និងកាត់បន្ថយថ្លៃដើម។
សរុបមក ការអនុវត្តបច្ចេកទេសបាញ់ថ្នាំ Glyphosate តាមពេលវេលាកំណត់នេះ អាចជួយដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះពលកម្ម បង្កើនទិន្នផល និងពង្រីកប្រាក់ចំណូលដល់កសិករដាំដំឡូងមីនៅកម្ពុជាបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Glyphosate (គ្លីហ្វូសាត) | ជាប្រភេទថ្នាំសម្លាប់ស្មៅគីមីដែលជ្រាបចូលតាមប្រព័ន្ធស្លឹក ហើយធ្វើដំណើរតាមសរសៃនាំអាហារ (Phloem) ទៅកាន់ឫសដើម្បីសម្លាប់រុក្ខជាតិទាំងមូល។ ក្នុងឯកសារនេះ វាត្រូវបានប្រើដើម្បីកម្ចាត់ស្មៅគ្រប់ប្រភេទក្នុងចម្ការដំឡូងមី។ | ដូចជាថ្នាំពុលដែលយើងលាបលើស្បែកសត្រូវ ហើយវាជ្រាបចូលតាមសរសៃឈាមទៅបំផ្លាញសរីរាង្គខាងក្នុងរហូតដល់ស្លាប់ដោយមិនបាច់កាត់ក្បាល។ |
| Marginal Rate of Return (MRR) (អត្រាផលចំណេញកើនឡើង) | ជារង្វាស់សេដ្ឋកិច្ចដែលប្រើដើម្បីគណនាថា តើការចំណាយបន្ថែមពីលើទុនដើម (ដូចជាការជួលកម្មករបាញ់ថ្នាំបន្ថែម) អាចបង្កើតប្រាក់ចំណេញសុទ្ធត្រឡប់មកវិញបានប៉ុន្មានភាគរយធៀបនឹងការមិនចំណាយទាល់តែសោះ។ | ដូចជាការគិតថា បើយើងហ៊ានបោះទុនបន្ថែម ១ដុល្លារទិញជី តើយើងនឹងចំណេញលុយមកវិញលើសពី ១ដុល្លារនោះចំនួនប៉ុន្មាន។ |
| Randomized Complete Block Design (RCB) (ការរចនាប្លុកដោយចៃដន្យពេញលេញ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍កសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាប្លុកៗ ហើយអនុវត្តវិធីសាស្ត្រសាកល្បងដោយចៃដន្យក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពល្អៀងនៃលទ្ធផលដែលបណ្តាលមកពីគុណភាពដីខុសគ្នា។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សពូកែ និងខ្សោយឱ្យនៅលាយឡំគ្នាក្នុងក្រុមនីមួយៗ ដើម្បីឱ្យការប្រកួតប្រជែងមានភាពយុត្តិធម៌ មិនលម្អៀងទៅក្រុមណាមួយ។ |
| Toxicity level (កម្រិតពុលលើរុក្ខជាតិ) | សំដៅលើកម្រិតនៃការខូចខាត ឬប្រតិកម្មអវិជ្ជមានដែលកើតមានលើដំណាំគោលដៅ (ដូចជាដំឡូងមី) នៅពេលវាទទួលរងឥទ្ធិពលសាយភាយពីសារធាតុគីមី ឬថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ ដែលអាចធ្វើឱ្យស្លឹកក្រិន រួញ ឬរួញតូច។ | ដូចជាផលប៉ះពាល់ (Side effect) នៃការលេបថ្នាំពេទ្យ ដែលអាចធ្វើឱ្យយើងវិលមុខ ឬក្អួត ទោះបីជាវាជួយព្យាបាលជំងឺក៏ដោយ។ |
| Active Ingredient (ai) (សារធាតុសកម្ម) | ជាសមាសធាតុគីមីចម្បងនៅក្នុងផលិតផលថ្នាំកសិកម្ម ដែលមានតួនាទីផ្ទាល់ និងសកម្មក្នុងការសម្លាប់សត្វល្អិត ឬស្មៅចង្រៃ ខណៈសារធាតុផ្សេងទៀតនៅក្នុងដបគ្រាន់តែជាសារធាតុរំលាយ ឬសារធាតុជំនួយប៉ុណ្ណោះ។ | ដូចជាជាតិកាហ្វេអ៊ីននៅក្នុងកាហ្វេ ដែលជាសារធាតុពិតប្រាកដធ្វើឱ្យយើងស្វាងងុយ ខណៈទឹក និងស្ករគ្រាន់តែជាសារធាតុបន្ថែម។ |
| Fresh yield and Dry yield (ទិន្នផលស្រស់ និងទិន្នផលស្ងួត) | ទិន្នផលស្រស់គិតលើទម្ងន់មើមដំឡូងមីភ្លាមៗពេលទើបដកពីដីដែលមានផ្ទុកជាតិទឹក ចំណែកទិន្នផលស្ងួតគឺទម្ងន់បន្ទាប់ពីយកទៅដុតសម្ងួតក្នុងឡយកជាតិទឹកចេញអស់ ដែលបញ្ជាក់ពីបរិមាណសាច់ និងម្សៅដំឡូងពិតប្រាកដ។ | ដូចជាទម្ងន់ផ្លែទំពាំងបាយជូរស្រស់ ដែលធ្ងន់ដោយសារទឹក ប្រៀបធៀបនឹងទម្ងន់ទំពាំងបាយជូរក្រៀមដែលហាលស្ងួតអស់ទឹក។ |
| Broadleaves, Grasses, and Sedges (ស្មៅស្លឹកទូលាយ ស្មៅស្លឹកតូច និងស្មៅកក់) | ជាការបែងចែកចំណាត់ថ្នាក់ប្រភេទស្មៅចង្រៃជាបីក្រុមធំៗនៅក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដោយផ្អែកលើរូបរាងស្លឹក និងប្រព័ន្ធឫស ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការជ្រើសរើសប្រភេទថ្នាំសម្លាប់ស្មៅយកមកប្រើប្រាស់ឱ្យចំគោលដៅ និងមានប្រសិទ្ធភាព។ | ដូចជាការបែងចែកសត្វជាក្រុម សត្វស្លាប សត្វជើងបួន និងសត្វក្នុងទឹក ដើម្បីងាយស្រួលរៀបចំចំណីឱ្យស៊ីត្រូវតាមប្រភេទរបស់វា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
