បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការកើនឡើងនូវភាពស៊ាំរបស់ស្មៅជើងក្អែក (Eleusine indica (L.) Gaertn.) ទៅនឹងថ្នាំកម្ចាត់ស្មៅប្រភេទ Aryloxyphenoxy-propionate (APH) នៅក្នុងចម្ការបន្លែក្នុងប្រទេសថៃ ដែលធ្វើឱ្យកសិករជួបការលំបាកក្នុងការគ្រប់គ្រងស្មៅចង្រៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការប្រមូលសំណាកស្មៅពីចម្ការបន្លែ និងវាយតម្លៃកម្រិតភាពស៊ាំរបស់ពួកវាចំពោះថ្នាំកម្ចាត់ស្មៅចំនួន ៥ ប្រភេទនៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ ដោយប្រើប្រាស់ការធ្វើតេស្តកម្រិតថ្នាំលើរុក្ខជាតិទាំងមូល។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Fluazifop-P-butyl Treatment ការប្រើប្រាស់ថ្នាំ Fluazifop-P-butyl លើស្មៅជើងក្អែក |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកម្ចាត់ស្មៅប្រភេទស្លឹកតូច (grasses) ប្រសិនបើរុក្ខជាតិគោលដៅមិនទាន់មានភាពស៊ាំ។ | នៅពេលស្មៅវិវត្តន៍ភាពស៊ាំ វាមានកម្រិតនៃភាពធន់ (Resistance severity) ខ្ពស់ជាងគេបំផុត ដែលធ្វើឱ្យថ្នាំនេះលែងមានប្រសិទ្ធភាពទាល់តែសោះទោះបង្កើនកម្រិតដូសក៏ដោយ។ | អត្រាស៊ាំ ២៧% នៃក្រុមស្មៅ តែមានកម្រិតភាពស៊ាំធ្ងន់ធ្ងរបំផុតដោយតម្លៃ GR50 កើនឡើងពី ៣៣៤៦.២៥ ទៅ ៣៦៦០.៥០ ដង ធៀបនឹងស្មៅធម្មតា។ |
| Fenoxaprop-P-ethyl Treatment ការប្រើប្រាស់ថ្នាំ Fenoxaprop-P-ethyl លើស្មៅជើងក្អែក |
ជាប្រភេទថ្នាំដែលងាយស្រួលរក និងប្រើប្រាស់ទូទៅក្នុងការគ្រប់គ្រងស្មៅក្នុងចម្ការបន្លែ។ | ក្រុមស្មៅជើងក្អែកភាគច្រើនបំផុតបានវិវត្តន៍ភាពស៊ាំនឹងថ្នាំនេះរួចទៅហើយ ដែលធ្វើឱ្យការប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែងពុំសូវទទួលបានលទ្ធផល។ | មានអត្រាស៊ាំខ្ពស់ជាងគេបំផុតរហូតដល់ ៧៧% នៃសហគមន៍ស្មៅគោលដៅ ដោយមានកម្រិតភាពស៊ាំ (Resistance ratio) ១១២ ទៅ ២០១ ដង។ |
| Quizalofop-P-tefuryl Treatment ការប្រើប្រាស់ថ្នាំ Quizalofop-P-tefuryl លើស្មៅជើងក្អែក |
កម្រិតនៃភាពស៊ាំនៅមានកម្រិតទាបនៅឡើយ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងថ្នាំដទៃទៀតក្នុងក្រុម APH តែមួយ។ | នៅតែមានហានិភ័យខ្ពស់នៃការវិវត្តន៍ភាពស៊ាំបន្តទៀត ប្រសិនបើកសិករនៅតែបន្តប្រើប្រាស់វាម្តងហើយម្តងទៀតដោយមិនឆ្លាស់មុខថ្នាំ។ | អត្រាស៊ាំ ២៣% ជាមួយនឹងកម្រិតភាពស៊ាំទាបជាងគេបំផុត (Resistance ratio: ៩.៤៥ ទៅ ២៨.០៩ ដង)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវការរៀបចំពិសោធន៍ក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ សម្ភារៈកសិកម្ម និងការប្រើប្រាស់កម្មវិធីវិភាគទិន្នន័យកម្រិតខ្ពស់ដើម្បីវាស់ស្ទង់តម្លៃភាពស៊ាំ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តចំនួន ២០ នៃប្រទេសថៃ (ភាគកណ្តាល ភាគជើង និងភាគឦសាន) ដោយប្រមូលសំណាកពីចម្ការបន្លែទូទៅ (ដូចជា ខាត់ណា ខ្ទឹមបារាំង ម្ទេស)។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ និងពាក់ព័ន្ធខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារយើងមានអាកាសធាតុ ដី និងការអនុវត្តការដាំដុះស្រដៀងគ្នា ព្រមទាំងមានការនាំចូលថ្នាំកសិកម្មនិងកសិផលពីប្រទេសថៃជាញឹកញាប់ ដែលអាចនាំឱ្យមានហានិភ័យនៃការរីករាលដាលស្មៅស៊ាំថ្នាំដូចគ្នា។
លទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះមានប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់វិស័យកសិកម្មក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងស្មៅចង្រៃ។
ជារួម ការបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងអំពីការគ្រប់គ្រងស្មៅស៊ាំថ្នាំ និងការផ្លាស់ប្តូរក្រុមថ្នាំកម្ចាត់ស្មៅ នឹងជួយសន្សំសំចៃថ្លៃដើមផលិតកម្ម និងរក្សាបាននូវទិន្នផលខ្ពស់សម្រាប់កសិករកម្ពុជាប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Aryloxyphenoxy-propionate (ក្រុមថ្នាំកម្ចាត់ស្មៅប្រភេទ Aryloxyphenoxy-propionate) | ជាក្រុមថ្នាំកម្ចាត់ស្មៅប្រភេទស្លឹកតូច (Grasses) ដែលមានយន្តការសម្លាប់ស្មៅដោយការរារាំងអង់ស៊ីម ACCase មិនឱ្យបង្កើតជាតិខ្លាញ់នៅក្នុងកោសិការុក្ខជាតិ ដែលធ្វើឱ្យស្មៅឈប់លូតលាស់និងងាប់។ | ដូចជាការកាត់ផ្តាច់រោងចក្រផលិតប្រេងសាំង ធ្វើឱ្យម៉ាស៊ីនរថយន្ត (រុក្ខជាតិ) ឈប់ដំណើរការនិងគាំង។ |
| Eleusine indica (ស្មៅជើងក្អែក) | ជាប្រភេទស្មៅចង្រៃដែលមានវដ្តជីវិតមួយឆ្នាំ ដុះលឿន បង្កើតគ្រាប់បានច្រើន (រហូតដល់ ១២ម៉ឺនគ្រាប់ក្នុងមួយដើម) និងតែងតែដណ្តើមជីជាតិពីដំណាំបន្លែធ្វើឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះ។ | ដូចជាសត្រូវលាក់មុខដែលពូកែបង្កើតកូនចៅរាប់ម៉ឺននាក់យ៉ាងលឿន ដើម្បីដណ្តើមម្ហូបអាហារពីកូនៗរបស់យើង (ដំណាំ)។ |
| Acetyl-CoA carboxylase / ACCase (អង់ស៊ីម Acetyl-CoA carboxylase) | ជាអង់ស៊ីមដ៏សំខាន់នៅក្នុងក្លរ៉ូប្លាស (Chloroplast) របស់រុក្ខជាតិ ដែលមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងការសំយោគជាតិខ្លាញ់ (Lipid) សម្រាប់សាងសង់ភ្នាសកោសិកា។ | ដូចជាជាងសំណង់ដែលទទួលបន្ទុកលាយស៊ីម៉ងត៍ ដើម្បីសាងសង់ជញ្ជាំងការពារផ្ទះ បើគ្មានជាងនេះទេផ្ទះរុក្ខជាតិមិនអាចសង់បានឡើយ។ |
| Dose-response curve (ខ្សែកោងកម្រិតឆ្លើយតប) | ជាក្រាហ្វិកស្ថិតិដែលបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងរវាងបរិមាណកំហាប់ (កម្រិតដូស) នៃថ្នាំកម្ចាត់ស្មៅដែលបានប្រើ និងភាគរយនៃការរស់រាន ឬការថយចុះទម្ងន់របស់ស្មៅ ដើម្បីវាស់ស្ទង់ថាតើថ្នាំមានប្រសិទ្ធភាពកម្រិតណា។ | ដូចជាការគូសគំនូសតារាងមើលថា តើយើងត្រូវផឹកថ្នាំប៉ុន្មានគ្រាប់ ទើបកម្តៅខ្លួនចាប់ផ្តើមថយចុះបន្តិចម្តងៗរហូតដល់ជាសះស្បើយ។ |
| GR50 / Growth Reduction 50% (កម្រិតថ្នាំកាត់បន្ថយការលូតលាស់ ៥០%) | ជាសូចនាករតម្លៃបរិមាណថ្នាំកម្ចាត់ស្មៅដែលត្រូវការជាចាំបាច់ ដើម្បីធ្វើឱ្យការលូតលាស់ (ទម្ងន់ស្ងួត) របស់ស្មៅគោលដៅថយចុះពាក់កណ្តាល (៥០%) បើធៀបនឹងក្រុមស្មៅដែលមិនបានបាញ់ថ្នាំ។ | ដូចជាការរកមើលថា តើត្រូវប្រើកម្លាំងប៉ុន្មានគីឡូទើបអាចកាត់បន្ថយល្បឿនរថយន្តដែលកំពុងបើកបរឱ្យនៅសល់ត្រឹមពាក់កណ្តាល។ |
| Cross resistance (ភាពស៊ាំឆ្លង) | គឺជាបាតុភូតដែលស្មៅចង្រៃវិវត្តន៍ភាពធន់ទៅនឹងថ្នាំកម្ចាត់ស្មៅមួយប្រភេទ ហើយស្រាប់តែមានភាពធន់ទៅនឹងថ្នាំកម្ចាត់ស្មៅប្រភេទផ្សេងទៀតដោយស្វ័យប្រវត្តិ ទោះមិនធ្លាប់ប្រើក៏ដោយ ជាពិសេសថ្នាំដែលមានយន្តការសម្លាប់ (Mode of Action) ស្រដៀងគ្នា។ | ដូចជាមេរោគដែលចេះពាក់អាវក្រោះការពារគ្រាប់កាំភ្លើងប្រភេទ A ហើយអាវក្រោះនោះក៏មានសមត្ថភាពការពារគ្រាប់កាំភ្លើងប្រភេទ B ដែលមានទំហំស្រដៀងគ្នាបានដោយឯកឯង។ |
| Target-site mutation (បម្រែបម្រួលហ្សែននៅចំណុចគោលដៅ) | គឺជាការផ្លាស់ប្តូរទម្រង់នៃអាស៊ីតអាមីណូ (Amino acid) នៅក្នុងអង់ស៊ីមគោលដៅរបស់ស្មៅ (ដូចជាអង់ស៊ីម ACCase) ដែលធ្វើឱ្យម៉ូលេគុលរបស់ថ្នាំកម្ចាត់ស្មៅលែងអាចភ្ជាប់ខ្លួន និងមិនអាចបញ្ឈប់សកម្មភាពរបស់អង់ស៊ីមនោះបានទៀត។ | ដូចជាការផ្លាស់ប្តូររូបរាងមេកូនសោរនៅលើទ្វារផ្ទះ ធ្វើឱ្យកូនសោរចាស់ (ថ្នាំកម្ចាត់ស្មៅ) លែងអាចចាក់បើកទ្វារបានទៀតហើយ។ |
| Post-emergence herbicides (ថ្នាំកម្ចាត់ស្មៅក្រោយពេលដុះ) | ជាប្រភេទថ្នាំគីមីកសិកម្មដែលត្រូវបានបាញ់ដោយផ្ទាល់ទៅលើស្លឹក និងដើមរបស់ស្មៅចង្រៃ បន្ទាប់ពីវាបានដុះចេញពីដីនិងមានស្លឹករួចហើយ ដើម្បីបំផ្លាញពួកវា។ | ដូចជាការរង់ចាំឱ្យសត្រូវលេចមុខចេញពីត្រង់សេ (លេណដ្ឋាន) សិន ទើបយើងបាញ់ប្រហារវាដោយផ្ទាល់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
