បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហាការធ្លាក់ចុះទិន្នផលសណ្តែកសៀងដោយសារការរាតត្បាតនៃជំងឺច្រែះសណ្តែកសៀង (Soybean rust) បង្កដោយផ្សិត Phakopsora pachyrhizi។ គោលបំណងគឺដើម្បីវាយតម្លៃ និងណែនាំពូជថ្មីដែលធន់នឹងជំងឺនេះសម្រាប់កសិករ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់ការរចនាពិសោធន៍បែបប្លុកចៃដន្យពេញលេញ (Randomized Complete Block Design - RCB) ដើម្បីប្រៀបធៀបខ្សែស្រឡាយសណ្តែកសៀងចំនួន៤ ក្នុងលក្ខខណ្ឌដាំដុះពីរខុសគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Resistant Mutant Line CM 60-10kr-71 (Chiang Mai 5) ខ្សែស្រឡាយបំប្លែងធន់ទ្រាំ CM 60-10kr-71 (ពូជសណ្តែកសៀងឈៀងម៉ៃ ៥) |
មានភាពធន់ខ្ពស់នឹងជំងឺច្រែះសណ្តែកសៀង (បង្កើតស្នាមរលាកប្រភេទ RB ដែលរារាំងការរីករាលដាល) និងរក្សាទិន្នផលបានខ្ពស់ទោះបីជាមានការរាតត្បាតជំងឺខ្លាំងក៏ដោយ។ | ទាមទារលក្ខខណ្ឌថែទាំត្រឹមត្រូវ និងអាចមិនមានភាពខុសគ្នាខ្លាំងផ្នែកទិន្នផលបើប្រៀបធៀបនឹងពូជធម្មតាក្នុងរដូវប្រាំងដែលគ្មានមេរោគ។ | ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ ៣៣២,៥ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ និងមានការខូចខាតស្លឹកដោយសារជំងឺត្រឹមតែ ៦,៦% ក្នុងរដូវវស្សា។ |
| Standard Susceptible Variety (Chiang Mai 60) ពូជសណ្តែកសៀងស្តង់ដារដែលងាយរងគ្រោះ (ឈៀងម៉ៃ ៦០) |
អាចផ្តល់ទិន្នផលល្អក្នុងលក្ខខណ្ឌដាំដុះធម្មតា និងក្នុងរដូវប្រាំងដែលគ្មានការរាតត្បាតជំងឺច្រែះស្លឹក។ | ងាយរងការវាយប្រហារពីជំងឺច្រែះយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ (បង្កើតស្នាមរលាកប្រភេទ Tan) ធ្វើឱ្យជ្រុះស្លឹកលឿន និងធ្លាក់ចុះទិន្នផលយ៉ាងខ្លាំងក្នុងរដូវវស្សា។ | ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ ២៣៥,៣ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ និងរងការខូចខាតស្លឹកដោយសារជំងឺរហូតដល់ ៨៨,៧% ក្នុងរដូវវស្សា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានកសិកម្មស្តង់ដារ ទីតាំងពិសោធន៍ជាក់ស្តែង ព្រមទាំងពេលវេលាក្នុងការតាមដានការលូតលាស់ និងជំងឺដំណាំ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តឈៀងម៉ៃ ប្រទេសថៃ ដែលមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុប្រហាក់ប្រហែលនឹងប្រទេសកម្ពុជា។ ទោះយ៉ាងណា ការរាតត្បាតនៃជំងឺ សីតុណ្ហភាព និងសំណើមអាចមានភាពខុសគ្នាតាមតំបន់ ដែលតម្រូវឱ្យមានការសាកល្បងនៅតាមបណ្តាខេត្តរបស់កម្ពុជា មុននឹងណែនាំដល់កសិករឱ្យប្រើប្រាស់ទ្រង់ទ្រាយធំ។
ពូជសណ្តែកសៀងឈៀងម៉ៃ ៥ (Chiang Mai 5) នេះមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ការប្រើប្រាស់នៅប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសនៅតំបន់ដែលឧស្សាហ៍ជួបប្រទះបញ្ហាជំងឺច្រែះស្លឹកក្នុងរដូវវស្សា។
សរុបមក ការនាំចូល ឬប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្របង្កាត់ពូជសណ្តែកសៀងដែលមានហ្សែនធន់នឹងជំងឺច្រែះដូចជាការសិក្សានេះ គឺជាដំណោះស្រាយដ៏មានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់លើកកម្ពស់សន្តិសុខទិន្នផលកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Soybean rust (ជំងឺច្រែះសណ្តែកសៀង) | វាគឺជាជំងឺរុក្ខជាតិដ៏កាចសាហាវមួយប្រភេទដែលបង្កឡើងដោយមេរោគផ្សិត ដែលធ្វើឱ្យស្លឹកសណ្តែកសៀងលេចចេញជាស្នាមអុចៗពណ៌ដូចច្រែះដែក បណ្តាលឱ្យស្លឹកជ្រុះមុនអាយុ និងកាត់បន្ថយទិន្នផលគ្រាប់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ | ដូចជាច្រែះដែលស៊ីដែកឱ្យពុកផុយអញ្ចឹងដែរ ជំងឺនេះស៊ីបំផ្លាញស្លឹករុក្ខជាតិធ្វើឱ្យវាជ្រុះ និងមិនអាចផលិតគ្រាប់បានល្អ។ |
| Mutant line (ខ្សែស្រឡាយបំប្លែង) | វាគឺជាពូជរុក្ខជាតិដែលត្រូវបានគេធ្វើឱ្យប្រែប្រួលហ្សែន (ឧទាហរណ៍ តាមរយៈការប្រើកាំរស្មី) ដើម្បីបង្កើតលក្ខណៈសម្បត្តិថ្មីដែលល្អជាងមុន ដូចជាភាពធន់នឹងជំងឺ ហើយបន្ទាប់មកត្រូវបានគេជ្រើសរើសយកមកដាំបន្តកូនចៅ។ | ដូចជាការអាប់ដេតកម្មវិធីទូរស័ព្ទ (Software update) ដើម្បីបន្ថែមមុខងារថ្មីសម្រាប់ការពារមេរោគ (Virus) កុំឱ្យវាយប្រហារបានអញ្ចឹងដែរ។ |
| Randomized Complete Block (RCB) design (ការរចនាពិសោធន៍បែបប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | វាគឺជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍កសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាឡូត៍ៗ (ប្លុក) ហើយដាំពូជដំណាំផ្សេងៗគ្នាដោយចៃដន្យក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃភាពខុសគ្នារបស់គុណភាពដីទៅលើលទ្ធផលនៃការពិសោធន៍។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សជាក្រុមៗដោយចៃដន្យដើម្បីប្រឡង ដើម្បីធានាថាពិន្ទុដែលទទួលបានពិតជាមកពីសមត្ថភាពសិស្ស មិនមែនមកពីការអង្គុយក្បែរអ្នកពូកែ។ |
| Phakopsora pachyrhizi (មេរោគផ្សិត Phakopsora pachyrhizi) | វាគឺជាឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្ររបស់ប្រភេទមេរោគផ្សិតដែលបង្កឱ្យមានជំងឺច្រែះសណ្តែកសៀងនៅតំបន់អាស៊ី។ វាអាចបន្តពូជ និងហោះសាយភាយតាមខ្យល់យ៉ាងលឿននៅពេលដែលអាកាសធាតុមានសភាពត្រជាក់និងសំណើមខ្ពស់។ | ដូចជាវីរុសផ្តាសាយធំដែលហោះតាមខ្យល់ ហើយងាយឆ្លងរាលដាលពីមនុស្សម្នាក់ទៅម្នាក់ទៀតនៅរដូវភ្លៀងធ្លាក់។ |
| Reddish brown type (RB) lesion (ស្នាមរលាកប្រភេទពណ៌ត្នោតក្រហម) | វាជារោគសញ្ញាដែលបង្ហាញថាពូជសណ្តែកសៀងនោះមានភាពធន់នឹងជំងឺ។ កោសិការុក្ខជាតិនៅត្រង់កន្លែងដែលមេរោគទុំ នឹងងាប់យ៉ាងលឿន (បង្កើតជាស្នាមពណ៌ត្នោតក្រហម) ដើម្បីរារាំងមិនឱ្យមេរោគផ្សិតអាចបន្តពូជ និងរាលដាលទៅកន្លែងផ្សេងទៀតបាន។ | ដូចជាការលះបង់កាត់សាច់ដែលរលួយចោល ដើម្បីការពារកុំឱ្យមេរោគរាលដាលបំផ្លាញសរីរាង្គផ្សេងទៀតនៃរាងកាយ។ |
| Tan type (T) lesion (ស្នាមរលាកប្រភេទពណ៌ត្នោតស្លេក) | វាជារោគសញ្ញាដែលបង្ហាញថាពូជសណ្តែកសៀងនោះងាយរងគ្រោះដោយជំងឺ (មិនធន់)។ ស្នាមពណ៌ត្នោតស្លេកនេះផ្ទុកទៅដោយស្ប៉ា (ពូជមេរោគផ្សិត) ជាច្រើន ដែលអនុញ្ញាតឱ្យមេរោគអាចបន្តពូជ និងឆ្លងទៅដើមផ្សេងៗទៀតយ៉ាងងាយស្រួល។ | ដូចជាមុខរបួសដែលបន្តហូរឈាម និងក្លាយជាប្រភពចម្លងមេរោគយ៉ាងលឿនទៅកាន់មនុស្សដទៃទៀត។ |
| Rate of rust development (អត្រានៃការវិវឌ្ឍជំងឺច្រែះ) | វាជារង្វាស់គណិតវិទ្យាដែលប្រើសម្រាប់វាយតម្លៃថាតើជំងឺច្រែះរាលដាល និងកើនឡើងកម្រិតធ្ងន់ធ្ងរលឿនប៉ុណ្ណាតាមពេលវេលា ទៅលើស្លឹកសណ្តែកសៀងនៅក្នុងចម្ការ។ | ដូចជាឧបករណ៍វាស់ល្បឿននៃភ្លើងឆេះព្រៃ ដើម្បីដឹងថាវារាលដាលលឿនប៉ុណ្ណាពីដើមឈើមួយទៅដើមឈើមួយទៀត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
