បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការថយចុះគុណភាពបរិស្ថាន និងការគ្រប់គ្រងការស៊ីស្មៅរបស់សត្វពាហនៈនៅតំបន់សហគមន៍ពាក់កណ្តាលស្ងួត ដោយពិនិត្យមើលប្រសិទ្ធភាពនៃប្រព័ន្ធឲ្យចំណីឆ្លាស់គ្នាធៀបនឹងការលែងជាប្រចាំនៅក្រោមអត្រាស្តុកសត្វខ្ពស់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់ការសាកល្បងនៅទីវាលរយៈពេល១០ឆ្នាំ ដោយប្រៀបធៀបប្រព័ន្ធចិញ្ចឹមពីរប្រភេទក្រោមអត្រាស្តុកសត្វដូចគ្នាដើម្បីវាស់ស្ទង់ការលូតលាស់របស់សត្វ និងការប្រែប្រួលរុក្ខជាតិ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Continuous Grazing ការឲ្យស៊ីស្មៅជាបន្តបន្ទាប់ (Continuous Grazing) |
សត្វមានកំណើនទម្ងន់ខ្ពស់ជាង ដោយសារសត្វមានសេរីភាពក្នុងការដើរជ្រើសរើសស្មៅដែលមានគុណភាពល្អ និងមានជីជាតិគ្រប់រដូវកាល។ កាត់បន្ថយការចំណាយទាំងស្រុងលើការធ្វើរបងខណ្ឌចែកក្រោល។ | អាចបណ្តាលឱ្យមានការកើនឡើងនូវប្រភេទរុក្ខជាតិដែលមិនសូវមានប្រយោជន៍ និងស្មៅដែលធន់នឹងការស៊ី (Increaser species) ដូចជា Urochloa mosambicensis និងពពួកស្មៅគុម្ព (Forbs)។ | កំណើនទម្ងន់គោជាមធ្យមគឺ ៣១១.១ គីឡូក្រាម ហើយជីវម៉ាសរុក្ខជាតិគឺ ០.៥៥ kg/ha ដោយមិនមានការថយចុះគម្របដីឡើយ។ |
| Rotational Grazing ការឲ្យស៊ីស្មៅឆ្លាស់គ្នា (Rotational Grazing) |
ជួយបង្កើនចំនួនប្រភេទស្មៅដែលមានគុណភាពខ្ពស់ និងងាយរងគ្រោះ (Decreaser species) ដូចជា Themeda triandra និង Setaria incrassata ដោយសារមានពេលវេលាគ្រប់គ្រាន់ (២៨ថ្ងៃ) ឱ្យវាដុះឡើងវិញ។ | គោមានកំណើនទម្ងន់ទាបជាង ដោយសារការកម្រិតទីតាំងដើររកចំណី និងដង់ស៊ីតេសត្វខ្ពស់នៅក្នុងក្រោលនីមួយៗដែលបង្ខំឱ្យវាស៊ីស្មៅចាស់ៗ។ ទាមទារការចំណាយខ្ពស់លើការធ្វើរបង និងពលកម្មគ្រប់គ្រងសត្វឆ្លាស់ក្រោល។ | កំណើនទម្ងន់គោជាមធ្យមគឺ ២៨៩.១ គីឡូក្រាម ហើយជីវម៉ាសរុក្ខជាតិគឺ ០.៦០ kg/ha ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះតម្រូវឱ្យមានធនធានដីធំទូលាយ ឧបករណ៍វាស់ស្ទង់ជាក់លាក់ និងកម្មវិធីវិភាគទិន្នន័យសម្រាប់រយៈពេលវែង។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់ស្រាវជ្រាវ Matopos ប្រទេសស៊ីមបាវ៉េ ដែលជាតំបន់ពាក់កណ្តាលស្ងួត (Semi-arid) មានភ្លៀងធ្លាក់តិច និងមិនទៀងទាត់ (មធ្យម ៥៤១ ម.ម/ឆ្នាំ) និងប្រើប្រាស់ពូជគោបង្កាត់ Afrikaner។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលជាប្រទេសមានអាកាសធាតុត្រូពិចនិងមានភ្លៀងធ្លាក់ច្រើន លទ្ធផលនៃការលូតលាស់រុក្ខជាតិនិងប្រភេទស្មៅច្បាស់ជានឹងមានភាពខុសគ្នា ប៉ុន្តែគោលការណ៍នៃការគ្រប់គ្រងអត្រាស្តុកសត្វនៅតែជារឿងដ៏សំខាន់សម្រាប់ការចិញ្ចឹមសត្វតាមសហគមន៍។
ទោះបីជាអាកាសធាតុមានភាពខុសគ្នាក៏ដោយ លទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះមានប្រយោជន៍ខ្លាំងសម្រាប់ការសន្សំសំចៃការចំណាយ និងការគ្រប់គ្រងការចិញ្ចឹមគោលក្ខណៈសហគមន៍នៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការរក្សាចំនួនសត្វឱ្យសមស្របទៅនឹងទំហំវាលស្មៅ និងការយល់ដឹងពីឥទ្ធិពលនៃបរិមាណទឹកភ្លៀង គឺមានសារៈសំខាន់និងផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ជាងការបង្កើតប្រព័ន្ធឲ្យស៊ីស្មៅឆ្លាស់គ្នាដ៏ស្មុគស្មាញ និងចំណាយច្រើន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Stocking rate (អត្រាស្តុកសត្វ ឬ ដង់ស៊ីតេសត្វ) | ជាចំនួនសត្វពាហនៈដែលត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យស៊ីស្មៅលើទំហំដីជាក់លាក់ណាមួយក្នុងរយៈពេលកំណត់ ដើម្បីធានាថាសត្វមានចំណីគ្រប់គ្រាន់ ហើយវាលស្មៅមិនខូចខាត។ | ដូចជាការកំណត់ចំនួនមនុស្សអតិបរមាដែលអាចចូលញ៉ាំអាហារប៊ូហ្វេក្នុងហាងមួយ ដើម្បីកុំឱ្យអស់ម្ហូបលឿនពេក។ |
| Rotational grazing (ការឲ្យស៊ីស្មៅឆ្លាស់គ្នា) | ជាវិធីសាស្ត្រនៃការគ្រប់គ្រងវាលស្មៅដោយបែងចែកវាជាក្រោលតូចៗ ហើយផ្លាស់ប្តូរសត្វពីក្រោលមួយទៅក្រោលមួយទៀត ដើម្បីទុកពេលឱ្យស្មៅដុះលូតលាស់ឡើងវិញ (ក្នុងទីនេះទុកចន្លោះពេលសម្រាក២៨ថ្ងៃ)។ | ដូចជាការបែងចែកបន្ទប់ឱ្យក្មេងលេងម្តងមួយបន្ទប់ ដើម្បីមានពេលរៀបចំបន្ទប់ផ្សេងទៀតឱ្យមានសណ្តាប់ធ្នាប់និងស្អាតវិញ។ |
| Continuous grazing (ការឲ្យស៊ីស្មៅជាបន្តបន្ទាប់) | ជាការលែងសត្វពាហនៈឱ្យដើរស៊ីស្មៅនៅលើទីតាំងឬវាលតែមួយជារៀងរហូត ដោយមិនមានការរើប្តូរទីតាំង ឬធ្វើរបងខណ្ឌចែក ដើម្បីទុកពេលឱ្យវាលស្មៅសម្រាកនោះទេ។ | ដូចជាការបើកទ្វារទូរទឹកកកទុកចោលឱ្យក្មេងៗចូលរើសនំញ៉ាំតាមចិត្តគ្រប់ពេល ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យនំឆ្ងាញ់ៗអស់មុន។ |
| Basal cover (គម្របដីដោយគល់រុក្ខជាតិ) | ជារង្វាស់នៃផ្ទៃដីដែលត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយផ្នែកគល់ ឬឫសនៃរុក្ខជាតិ ដែលវាជួយការពារដីពីសំណឹកដោយទឹកភ្លៀង និងខ្យល់។ | ដូចជាការដាំស្មៅ ឬក្រាលកម្រាលលើទីធ្លាដី ដើម្បីការពារកុំឱ្យដីហុយឬហូរដីចេញពេលភ្លៀងធ្លាក់។ |
| Decreaser species (ប្រភេទរុក្ខជាតិងាយរងគ្រោះ) | ជាប្រភេទស្មៅមានអាយុកាលច្រើនឆ្នាំ មានគុណភាពខ្ពស់ និងមានរស់ជាតិឆ្ងាញ់សម្រាប់សត្វ ដែលចំនួនរបស់វានឹងថយចុះយ៉ាងលឿននៅពេលមានការស៊ីស្មៅច្រើនហួសកម្រិត (ឧទាហរណ៍ Themeda triandra)។ | ដូចជាម្ហូបសាច់គោអាំងនៅក្នុងកម្មវិធីជប់លៀង ដែលភ្ញៀវចូលចិត្តញ៉ាំជាងគេ ហើយឆាប់អស់មុនគេបំផុត។ |
| Increaser species (ប្រភេទរុក្ខជាតិធន់នឹងការស៊ី) | ជាប្រភេទរុក្ខជាតិ ឬស្មៅដែលមិនសូវមានរស់ជាតិឆ្ងាញ់ ហើយវានឹងដុះរាលដាលកើនឡើងនៅពេលសត្វស៊ីស្មៅឆ្ងាញ់ៗអស់ (ឧទាហរណ៍ Urochloa mosambicensis) ដោយសារវាគ្មានគូប្រជែងដណ្តើមទីតាំង។ | ដូចជាបន្លែជូរចត់ដែលក្មេងៗមិនចូលចិត្តញ៉ាំ ធ្វើឱ្យវានៅសល់ពេញចានបន្ទាប់ពីញ៉ាំសាច់អស់។ |
| Herbage biomass (ជីវម៉ាសរុក្ខជាតិ) | ជាបរិមាណសរុបនៃរុក្ខជាតិ (ដើម ស្លឹក) ដែលដុះនៅពីលើផ្ទៃដី គិតជាទម្ងន់ស្ងួត ( kg/ha ) ដែលសត្វអាចស៊ីជាចំណីបាន។ | ដូចជាការកាត់និងថ្លឹងទម្ងន់សរុបនៃបន្លែទាំងអស់ដែលប្រមូលផលបានពីចម្ការមួយ ដើម្បីដឹងថាបានប៉ុន្មានគីឡូ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
