បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហាក្នុងការកំណត់អត្រាចិញ្ចឹមគោយកសាច់ពូជ Thai-Esaan (Stocking Rate) និងឥទ្ធិពលរបស់វាទៅលើការលូតលាស់ ទិន្នផលវាលស្មៅ និងការផ្លាស់ប្តូរសមាសភាពរុក្ខសាស្ត្រនៅក្នុងវាលស្មៅដែលដាំលាយគ្នារវាងស្មៅនិងពពួកសណ្តែក។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍ត្រូវបានរៀបចំតាមការរចនាបែប Completely Randomized Design (CRD) ដោយប្រៀបធៀបវិធីសាស្រ្តកាត់ស្មៅយកទៅឲ្យស៊ី (Cut and carry) និងការលែងឲ្យស៊ីស្មៅឆ្លាស់គ្នាតាមទំហំដីខុសៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| T1: Cut and Carry Method (0.25 rai/head) វិធីសាស្ត្រកាត់ស្មៅយកទៅឲ្យគោស៊ី (០,២៥ រ៉ៃ/ក្បាល) |
ចំណាយផ្ទៃដីតិច និងងាយស្រួលគ្រប់គ្រងការឲ្យចំណីគោដោយផ្ទាល់នៅក្រោល។ | ធ្វើឲ្យបាត់បង់ជីវជាតិដីដោយសារគ្មានការបន្ទោរបង់លាមកគោត្រឡប់ទៅដីវិញ ព្រមទាំងត្រូវការកម្លាំងពលកម្មច្រើនក្នុងការកាត់ស្មៅរាល់ថ្ងៃ។ | គោឡើងទម្ងន់ទាបបំផុត (១៩០ ក្រាម/ថ្ងៃ) និងទិន្នផលប្រូតេអ៊ីនឆៅទាបបំផុតត្រឹម ៩៥១ គីឡូក្រាម/ហិកតា។ |
| T2: Alternate Grazing (0.25 rai/head) ការលែងឲ្យស៊ីស្មៅឆ្លាស់គ្នា កម្រិតខ្ពស់ (០,២៥ រ៉ៃ/ក្បាល) |
មានការកើនឡើងនូវសារធាតុចិញ្ចឹមនៅក្នុងដីតាមរយៈការបន្ទោរបង់របស់គោផ្ទាល់នៅវាលស្មៅ។ | អត្រាគោច្រើនធៀបនឹងទំហំដី (Overgrazing) បណ្តាលឲ្យខូចខាតដល់រុក្ខជាតិសណ្តែក និងកាត់បន្ថយទិន្នផលស្មៅសរុប។ | គោឡើងទម្ងន់ត្រឹមតែ ២៥៧ ក្រាម/ថ្ងៃ និងមានទិន្នផលរូបធាតុស្ងួតទាប។ |
| T3: Alternate Grazing (0.50 rai/head) - Optimal ការលែងឲ្យស៊ីស្មៅឆ្លាស់គ្នា កម្រិតមធ្យម (០,៥០ រ៉ៃ/ក្បាល) - ល្អបំផុត |
មានតុល្យភាពល្អរវាងទំហំដី ការលូតលាស់របស់គោ និងផ្តល់ទិន្នផលប្រូតេអ៊ីនខ្ពស់បំផុត ព្រមទាំងការពារមិនឲ្យមានស្មៅចង្រៃដុះលុប។ | ទាមទារការបែងចែកឡូត៍ដីច្បាស់លាស់ និងការគ្រប់គ្រងពេលវេលាលែងឲ្យស៊ីបានត្រឹមត្រូវ។ | គោឡើងទម្ងន់ខ្ពស់ ៤១៤ ក្រាម/ថ្ងៃ, ទិន្នផលប្រូតេអ៊ីនឆៅខ្ពស់បំផុត ១៧៨៩ គីឡូក្រាម/ហិកតា និងកម្រិត CLA ក្នុងក្រពះល្អ (១,១២%)។ |
| T4: Alternate Grazing (0.75 rai/head) ការលែងឲ្យស៊ីស្មៅឆ្លាស់គ្នា កម្រិតទាប (០,៧៥ រ៉ៃ/ក្បាល) |
គោមានចំណីស៊ីគ្រប់គ្រាន់ខ្លាំង (Undergrazing) ដែលជួយឲ្យគោនីមួយៗឡើងទម្ងន់បានល្អបំផុត និងមានអាស៊ីតខ្លាញ់ល្អ (CLA) ច្រើន។ | ប្រើប្រាស់ផ្ទៃដីធំពេក មិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ច និងបណ្តាលឲ្យមានការកើនឡើងនៃស្មៅចង្រៃច្រើនជាងគេ។ | គោឡើងទម្ងន់ខ្ពស់បំផុត ៤៥៦ ក្រាម/ថ្ងៃ ប៉ុន្តែមានអត្រាស្មៅចង្រៃខ្ពស់បំផុត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តការសិក្សានេះទាមទារនូវផ្ទៃដីធំទូលាយ ពូជស្មៅនិងគោ ព្រមទាំងឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍កសិកម្មមួយចំនួនដើម្បីធានាបាននូវភាពជោគជ័យ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅកសិដ្ឋានសាកលវិទ្យាល័យ Khon Kaen ប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ប្រភេទដី Korat (Oxic Paleustults) ដែលមានជីជាតិទាបនិងមានជាតិអាស៊ីត និងប្រភេទពូជគោសាច់ធម្មជាតិ។ លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ប្រភេទដី និងពូជគោទាំងនេះ គឺមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងតំបន់ជនបទនៃប្រទេសកម្ពុជា ដែលធ្វើឲ្យទិន្នន័យនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងអាចយកមកអនុវត្តបានដោយផ្ទាល់ដោយកសិករខ្មែរ។
វិធីសាស្ត្រនៃការកំណត់អត្រាចិញ្ចឹមគោនិងការលែងឲ្យស៊ីស្មៅឆ្លាស់គ្នានេះ គឺពិតជាមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យចិញ្ចឹមគោសាច់នៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការអនុវត្តតាមអនុសាសន៍អត្រា ០,៥ រ៉ៃ/ក្បាល អាចជួយកសិករកម្ពុជាបង្កើនទិន្នផលសាច់គោដោយចំណាយតិច ព្រមទាំងរក្សាបាននូវនិរន្តរភាពនៃវាលស្មៅក្នុងរដូវវស្សា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Stocking rate (អត្រាចិញ្ចឹមសត្វ) | ជាចំនួនសត្វដែលត្រូវបានដាក់ឲ្យស៊ីស្មៅលើផ្ទៃដីជាក់លាក់ណាមួយក្នុងរយៈពេលកំណត់មួយ។ ការកំណត់អត្រានេះជួយឲ្យមានតុល្យភាពរវាងការលូតលាស់របស់ស្មៅនិងតម្រូវការចំណីរបស់សត្វ ជៀសវាងការស៊ីហួសកម្រិត ឬសល់ស្មៅចោល។ | ដូចជាការកំណត់ចំនួនមនុស្សញ៉ាំអាហារប៊ូហ្វេក្នុងហាងមួយទំហំ ដើម្បីធានាថាម្ហូបមិនខ្វះ ហើយក៏មិនសល់ចោល។ |
| Alternate grazing (ការលែងឲ្យស៊ីស្មៅឆ្លាស់គ្នា) | ជាវិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងវាលស្មៅ ដោយបែងចែកដីជាឡូត៍ រួចឲ្យគោស៊ីក្នុងឡូត៍ទីមួយរយៈពេលមួយ ហើយផ្លាស់វាទៅឡូត៍បន្ទាប់ ដើម្បីទុកពេលឲ្យស្មៅក្នុងឡូត៍ទីមួយដុះលូតលាស់ឡើងវិញមុននឹងត្រឡប់មកស៊ីម្តងទៀត។ | ដូចជាការប្តូរវេនគ្នាបិទផ្លូវជួសជុល ដើម្បីទុកពេលឲ្យចាក់កៅស៊ូស្ងួតល្អ មុននឹងបើកឲ្យឡានរត់វិញ។ |
| Cut and carry method (វិធីសាស្ត្រកាត់ស្មៅយកទៅឲ្យស៊ី) | ប្រព័ន្ធចិញ្ចឹមសត្វដែលគេមិនលែងសត្វឲ្យដើរស៊ីស្មៅដោយផ្ទាល់នៅវាលនោះទេ តែគេកាត់ស្មៅពីចម្ការយកមកឲ្យសត្វស៊ីនៅឯក្រោល ដែលវិធីនេះអាចកាត់បន្ថយការខូចខាតស្មៅដោយការជាន់ឈ្លី ប៉ុន្តែមិនបានផ្តល់ជីពីលាមកគោត្រឡប់ទៅដីវិញទេ។ | ដូចជាការទិញខ្ចប់អាហារពីហាងយកមកញ៉ាំនៅផ្ទះ ជាជាងទៅអង្គុយញ៉ាំនៅហាងផ្ទាល់។ |
| Botanical composition (សមាសភាពរុក្ខសាស្ត្រ) | សមាមាត្រនៃប្រភេទរុក្ខជាតិផ្សេងៗគ្នា (ដូចជា ស្មៅ រុក្ខជាតិសណ្តែក និងស្មៅចង្រៃ) ដែលដុះនៅក្នុងវាលស្មៅតែមួយ ដែលវាអាចប្រែប្រួលទៅតាមអត្រាចិញ្ចឹមសត្វ និងសកម្មភាពជាន់ឈ្លី។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់មើលថាតើនៅក្នុងចានបាយឆាមួយ មានភាគរយសាច់ បន្លែ និងបាយ ប៉ុន្មាន។ |
| Conjugated linoleic acid (អាស៊ីតខន់ជូហ្គេតលីណូឡេអ៊ិច) | ជាប្រភេទអាស៊ីតខ្លាញ់ល្អដែលមាននៅក្នុងក្រពះ និងសាច់របស់សត្វគោដែលស៊ីស្មៅធម្មជាតិ ដែលវាមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់ចំពោះសុខភាពមនុស្សក្នុងការប្រឆាំងនឹងជំងឺផ្សេងៗ និងសម្រួលដល់ការដុតរំលាយអាហារ។ | ដូចជាវីតាមីនល្អៗដែលសត្វទទួលបានពីការញ៉ាំរុក្ខជាតិបៃតងធម្មជាតិ ហើយបន្សល់ទុកក្នុងសាច់របស់វាសម្រាប់ជំនួយដល់សុខភាពអ្នកហូបសាច់នោះ។ |
| Dry matter yield (ទិន្នផលរូបធាតុស្ងួត) | ទម្ងន់សរុបនៃរុក្ខជាតិឬចំណីសត្វបន្ទាប់ពីបានដកជាតិទឹកចេញអស់ (ដោយការដុតកម្តៅឲ្យស្ងួត) ដែលវាជាសូចនាករពិតប្រាកដក្នុងការវាស់វែងបរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹមសុទ្ធដែលសត្វទទួលបាន។ | ដូចជាទម្ងន់នៃត្រីងៀត បន្ទាប់ពីហាលស្ងួតអស់ជាតិទឹក ដែលបង្ហាញពីទម្ងន់សាច់ត្រីពិតៗ។ |
| Feed conversion ratio (អនុបាតបំលែងចំណី) | ជាតួលេខវាស់ស្ទង់ថាតើសត្វត្រូវស៊ីចំណីប៉ុន្មានគីឡូក្រាម ទើបអាចឡើងទម្ងន់ខ្លួនបានមួយគីឡូក្រាម។ តួលេខនេះ (FCR) កាន់តែទាប មានន័យថាសត្វកាន់តែរំលាយអាហារបានល្អ ឆាប់ធំ និងចំណេញថ្លៃចំណី។ | ដូចជាការវាស់មើលថាតើម៉ូតូមួយត្រូវចាក់សាំងប៉ុន្មានលីត្រ ទើបអាចជិះបានចម្ងាយ ១០០ គីឡូម៉ែត្រ។ |
| Crude protein (ប្រូតេអ៊ីនឆៅ) | ការវាស់វែងបរិមាណប្រូតេអ៊ីនសរុបនៅក្នុងចំណីសត្វ (ស្មៅ ឬសណ្តែក) ដោយផ្អែកលើការវិភាគរកបរិមាណអាសូត (Nitrogen) នៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដែលវាជាសារធាតុចិញ្ចឹមដ៏សំខាន់បំផុតសម្រាប់ការលូតលាស់សាច់ដុំគោ។ | ដូចជាការគណនាជាតិសាច់ ឬជីវជាតិសាងសង់រាងកាយដែលមាននៅក្នុងអាហារប្រចាំថ្ងៃ ដើម្បីឲ្យសាច់ដុំក្មេងៗលូតលាស់បានល្អ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
