បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការថយចុះគុណភាពដី និងទិន្នផលស្រូវចំការ ដោយសិក្សាពីប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ដំណាំសណ្ដែក និងដំណាំគ្របដីជាជីស្រស់ដើម្បីកែលម្អដី និងបង្កើនផលិតភាព។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការរចនាពិសោធន៍បែប Randomized Complete Block (RCB) ដោយមាន ៤ ជាន់ដដែលៗ និង ៨ វិធីសាស្ត្រព្យាបាល (Treatments) ក្នុងរយៈពេល ៦ ឆ្នាំ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| No Fertilizer (Control) ការមិនប្រើជី (គំរូត្រួតពិនិត្យ) |
មិនចំណាយប្រាក់លើការទិញជី ឬគ្រាប់ពូជដំណាំគ្របដី។ | ទិន្នផលស្រូវទាបបំផុត ហើយគុណភាពដីបន្តធ្លាក់ចុះពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំ។ | ផ្តល់ទិន្នផលស្រូវទាបបំផុត (ឧទាហរណ៍ ៥៨ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ ក្នុងឆ្នាំ១៩៨៩) និងមានកម្រិតសារធាតុសរីរាង្គក្នុងដីទាប។ |
| Chemical Fertilizer (N-P-K) ការប្រើប្រាស់ជីគីមី (រូបមន្ត 4-2-2 គ.ក្រ/រ៉ៃ) |
ជួយបង្កើនទិន្នផលស្រូវបានរហ័ស និងងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្តដោយមិនត្រូវការកម្លាំងពលកម្មច្រើន។ | ទាមទារការចំណាយថវិកាជាប្រចាំ ហើយមិនបានជួយបង្កើនសារធាតុសរីរាង្គ (OM) ក្នុងដីគួរឱ្យកត់សម្គាល់នោះទេ។ | ទិន្នផលស្រូវកើនឡើងលឿននៅឆ្នាំដំបូងៗ ប៉ុន្តែកម្រិត pH ដីមាននិន្នាការធ្លាក់ចុះបន្តិចបើធៀបនឹងការប្រើជីស្រស់។ |
| Green Manuring with Gliricidia sepium ការប្រើប្រាស់ Gliricidia sepium ជាជីស្រស់ |
ដើមឈើធន់នឹងការកាត់មែក ផ្តល់ជីវម៉ាសច្រើន និងជួយកែលម្អជីជាតិដី (pH, OM, P, K) បានយ៉ាងល្អ។ | ទាមទារកម្លាំងពលកម្មក្នុងការដាំដុះ កាត់មែក (៣-៤ ដងក្នុងមួយរដូវ) និងពេលវេលាដើម្បីឱ្យស្លឹករលួយ។ | ផ្តល់ទិន្នផលស្រូវខ្ពស់ជាងគេបំផុតក្នុងចំណោមដំណាំសណ្ដែកទាំងអស់ និងបង្កើនសារធាតុសរីរាង្គក្នុងដីដល់ ០.៨៩%។ |
| Green Manuring with Acacia holosericea ការប្រើប្រាស់ Acacia holosericea ជាជីស្រស់ |
ជាប្រភេទដើមឈើដែលអាចដាំជាជួរបាន និងជួយគ្របដី។ | មិនសូវធន់នឹងការកាត់មែកជាប្រចាំ ហើយអត្រានៃការលូតលាស់ឡើងវិញទាប ដែលធ្វើឱ្យបរិមាណជីវម៉ាសធ្លាក់ចុះ។ | ផ្តល់ជីវម៉ាស និងទិន្នផលស្រូវទាបជាង Gliricidia sepium ដោយសារអត្រាងាប់ដើមខ្ពស់បន្ទាប់ពីកាត់មែកច្រើនដង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារនូវធនធានកសិកម្មជាមូលដ្ឋាន កម្លាំងពលកម្ម និងការតាំងចិត្តក្នុងរយៈពេលវែង ដើម្បីទទួលបានលទ្ធផលល្អប្រសើរ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅស្ថានីយ៍ពិសោធន៍ស្រូវខេត្តរាជបុរី ប្រទេសថៃ ដែលមានដីប្រភេទល្បាយខ្សាច់ និងមានជាតិអាស៊ីត (pH 5.5)។ ទោះបីជាការសិក្សានេះធ្វើឡើងនៅប្រទេសថៃក៏ដោយ ប៉ុន្តែលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីគឺស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងតំបន់ខ្ពង់រាប និងតំបន់ដីខ្សាច់មួយចំនួននៅប្រទេសកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលនេះអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
វិធីសាស្ត្រកសិកម្មដោយប្រើជីស្រស់នេះ មានអត្ថប្រយោជន៍ និងសក្ដានុពលខ្ពស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងបរិបទនៃការកែប្រែដីដែលខូចគុណភាព។
សរុបមក ការធ្វើកសិកម្មតាមប្រព័ន្ធចន្លោះរងជាមួយដំណាំសណ្ដែក ជាពិសេស Gliricidia sepium គឺជាដំណោះស្រាយចំណាយតិច និងមាននិរន្តរភាពសម្រាប់ការស្ដារគុណភាពដី និងបង្កើនផលិតភាពកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Green manuring (ជីស្រស់) | ការអនុវត្តកសិកម្មដោយដាំដំណាំ (ជាពិសេសពពួកសណ្ដែក) រួចកាប់បំបែក ឬភ្ជួរលុបទៅក្នុងដីវិញនៅពេលវានៅស្រស់ ដើម្បីបំប្លែងទៅជាជីជាតិ បង្កើនសារធាតុសរីរាង្គ និងកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី។ | ដូចជាការបញ្ចុកអាហារបំប៉នធម្មជាតិទៅឱ្យដីដោយផ្ទាល់ តាមរយៈការយកវល្លិឬស្លឹករុក្ខជាតិស្រស់ៗមកកប់ឱ្យរលួយក្លាយជាជី។ |
| Alley cropping (ការដាំដំណាំតាមចន្លោះរង) | ប្រព័ន្ធដាំដុះកសិកម្មរុក្ខាដែលដំណាំចម្បង (ដូចជាស្រូវ) ត្រូវបានដាំនៅចន្លោះជួរនៃដើមឈើ ឬគុម្ពព្រៃ (ជារឿយៗជាពពួកសណ្ដែក) ដែលដើមឈើទាំងនោះត្រូវបានកាត់មែកជាប្រចាំដើម្បីកុំឱ្យបាំងពន្លឺ និងយកស្លឹកធ្វើជាជីគ្របដី។ | ដូចជាការសាងសង់ផ្លូវធំមួយសម្រាប់រថយន្តរត់ (ដំណាំស្រូវ) ដែលអមសងខាងដោយជួរដើមឈើផ្តល់ម្លប់ និងទម្លាក់ស្លឹកធ្វើជី (ដើមសណ្ដែក)។ |
| Decapitation (ការកាត់ត្រួយ ឬមែក) | ដំណើរការនៃការកាត់ផ្នែកខាងលើ ឬមែករបស់ដើមឈើ (ក្នុងកម្ពស់កំណត់ណាមួយ ឧទាហរណ៍ ៥០ សង់ទីម៉ែត្រពីដី) ដើម្បីជំរុញការលូតលាស់មែកថ្មី និងប្រមូលយកជីវម៉ាសដែលកាត់បានទៅគ្របដីធ្វើជាជី។ | ដូចជាការកាត់សក់ឱ្យមនុស្សដើម្បីជំរុញឱ្យសក់ដុះមកវិញលឿន និងក្រាស់ជាងមុន។ |
| Biomass (ជីវម៉ាស) | ទម្ងន់ ឬបរិមាណសរុបនៃសារធាតុសរីរាង្គដែលបានមកពីរុក្ខជាតិ (ដូចជា ស្លឹក មែក ដើម) នៅក្នុងតំបន់កំណត់ណាមួយ ដែលគេអាចកាត់យកទៅប្រើប្រាស់ជាជីស្រស់ ឬកែលម្អដី។ | ដូចជាបរិមាណសាច់ឈាមនិងរាងកាយរបស់រុក្ខជាតិទាំងអស់ ដែលយើងអាចប្រមូលយកមកថ្លឹងបាននៅលើជញ្ជីងក្នុងចម្ការមួយ។ |
| Legumes (ដំណាំអម្បូរសណ្ដែក) | ប្រភេទទម្រង់រុក្ខជាតិដែលអាចចាប់យកអាសូត (Nitrogen) ពីបរិយាកាសមកបំប្លែង និងរក្សាទុកក្នុងដីតាមរយៈការធ្វើសហជីវកម្មជាមួយបាក់តេរីនៅឫសរបស់វា ដែលធ្វើឱ្យវាមានប្រយោជន៍ខ្លាំងក្នុងការស្ដារជីជាតិដីខ្សោះជីវជាតិ។ | ដូចជារោងចក្រផលិតជីធម្មជាតិខ្នាតតូច ដែលស្រូបយកខ្យល់អាកាសមកប្រែក្លាយជាជីដាក់ដីដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ |
| Upland rice (ស្រូវចំការ) | ពូជស្រូវដែលដាំដុះនៅលើដីស្ងួត ឬតំបន់ខ្ពង់រាប និងជម្រាលភ្នំ ដោយពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើទឹកភ្លៀង មិនមែនដាំក្នុងវាលស្រែដែលមានទឹកដក់ដូចស្រូវវស្សា ឬប្រាំងឡើយ។ | ដូចជាការដាំពោត ឬដំឡូងនៅលើដីទួល ដែលរង់ចាំតែទឹកភ្លៀងស្រោចស្រពប៉ុណ្ណោះ មិនត្រូវការភ្លឺស្រែសម្រាប់ទប់ទឹកទេ។ |
| Randomized complete block design (ការរចនាពិសោធន៍បែបប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | វិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍កសិកម្មដោយបែងចែកដីជា "ប្លុក" (ដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នា) ហើយនៅក្នុងប្លុកនីមួយៗ វិធីសាស្ត្រព្យាបាលទាំងអស់ត្រូវបានអនុវត្តដោយចៃដន្យ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃភាពខុសគ្នារបស់គុណភាពដីទៅលើលទ្ធផលពិសោធន៍។ | ដូចជាការចែកសិស្សជាក្រុមៗដោយមានសិស្សពូកែនិងខ្សោយលាយឡំគ្នាដោយចៃដន្យមុនពេលធ្វើតេស្ត ដើម្បីធានាថាលទ្ធផលតេស្តមិនលម្អៀងទៅរកក្រុមណាមួយ។ |
| Cation Exchange Capacity (សមត្ថភាពផ្លាស់ប្តូរកាចុង) | រង្វាស់នៃសមត្ថភាពរបស់ដីក្នុងការទាក់ទាញ រក្សាទុក និងផ្លាស់ប្តូរអ៊ីយ៉ុងវិជ្ជមាន (ដូចជា កាល់ស្យូម ម៉ាញ៉េស្យូម និងប៉ូតាស្យូម) ដែលកំណត់ថាតើដីនោះអាចរក្សាជីជាតិទុកឱ្យរុក្ខជាតិស្រូបយកបានកម្រិតណា។ | ដូចជាទំហំនៃឃ្លាំងស្តុកលុយ (ជីជាតិ) របស់ដី; ឃ្លាំងកាន់តែធំ ដីកាន់តែអាចរក្សាទុកជីជាតិបានច្រើនដោយមិនងាយហូរជ្រាបបាត់តាមទឹក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
