បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះស្វែងរកវិធីសាស្ត្រផលិតជីស្រស់ដោយមិនចាំបាច់ទុកដីទំនេរចោលក្នុងរដូវដាំដុះ ដើម្បីជួយកសិករដែលពឹងផ្អែកលើទឹកភ្លៀង និងមិនមានលទ្ធភាពបាត់បង់ប្រាក់ចំណូលពីរដូវកាលដាំដុះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍វាលស្រែរយៈពេល៣ឆ្នាំជាប់គ្នាត្រូវបានធ្វើឡើងនៅប្រទេសថៃ ដោយដាំពោតចន្លោះជួរជាមួយសណ្ដែកដី និងសណ្ដែកជីស្រស់ផ្សេងៗទៀត ដើម្បីវាយតម្លៃទិន្នផល និងគុណភាពដី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Corn-Mimosa intercropping ការដាំពោតចន្លោះជួរជាមួយប្រទាលបន្លាប្រភេទគ្មានបន្លា (Mimosa invisa) |
ផ្តល់ទិន្នផលពោតខ្ពស់បំផុតនៅឆ្នាំទី៣ (បង្កើនផលិតភាពដីល្អបំផុត) និងកែលម្អលក្ខណៈគីមីដី (N, K, CEC, OM) បានល្អ ដោយសារដើមទន់ និងងាយរលួយ។ | អាចធ្វើឱ្យទិន្នផលពោតធ្លាក់ចុះបន្តិចនៅឆ្នាំទី១ (សល់ ៨៦% ធៀបនឹងដាំពោតតែឯង) ដោយសារការប្រកួតប្រជែងសារធាតុចិញ្ចឹមនៅដំណាក់កាលដំបូង។ | ទិន្នផលពោតនៅឆ្នាំទី៣ កើនឡើងដល់ ២៣០% បើធៀបនឹងការដាំពោតតែឯងជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ |
| Corn-Pigeon pea intercropping ការដាំពោតចន្លោះជួរជាមួយសណ្តែកសៀងទ្រើង (Pigeon pea) |
បង្កើតជីវម៉ាស (Biomass) បានច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ និងជួយកែលម្អបរិមាណផូស្វ័រ (P) នៅក្នុងដីបានយ៉ាងល្អ។ | ដើមរឹង និងធំ (អង្កត់ផ្ចិតអាចដល់ 2.5 cm) ដែលធ្វើឱ្យពិបាករលួយក្លាយជាជីកំប៉ុសទាន់ពេលសម្រាប់ការដាំដុះរដូវបន្ទាប់ ទោះបីជាចិញ្ច្រាំហើយក៏ដោយ។ | ទិន្នផលពោតនៅឆ្នាំទី៣ កើនឡើងដល់ ១៨៦% បើធៀបនឹងដីធម្មតា។ |
| Corn-Lab lab intercropping ការដាំពោតចន្លោះជួរជាមួយសណ្តែកអង្គាដី (Lab lab) |
ដើមនិងស្លឹកមានសភាពទន់ ងាយរលួយ និងផ្តល់បរិមាណអាសូត (N) ព្រមទាំងប៉ូតាស្យូម (K) ដល់ដីបានយ៉ាងលឿន។ | ដោយសារសំណល់រុក្ខជាតិរលួយលឿនពេក វាអាចធ្វើឱ្យបាត់បង់អាសូតមួយចំនួនជាឧស្ម័នមុនពេលដំណាំពោតបន្ទាប់ត្រូវការប្រើប្រាស់វា។ | ទិន្នផលពោតនៅឆ្នាំទី៣ កើនឡើងដល់ ១៧៧%។ |
| Sole corn with N-fertilizer (Baseline) ការដាំពោតតែឯងដោយប្រើជីអាសូត (50 kg N/ha) |
ជាវិធីសាស្ត្រទម្លាប់ធម្មតា ងាយស្រួលអនុវត្តសម្រាប់កសិករទូទៅ និងផ្តល់ទិន្នផលថេរក្នុងឆ្នាំទី១ ដោយមិនបារម្ភពីការប្រកួតប្រជែង។ | ត្រូវចំណាយថវិកាទិញជីគីមីជារៀងរាល់រដូវ ហើយមិនជួយកែលម្អគុណភាពដី និងសារធាតុសរីរាង្គក្នុងរយៈពេលវែងឡើយ។ | ប្រើជាកម្រិតគោល (Baseline ១០០%) សម្រាប់ការប្រៀបធៀបកំណើនទិន្នផលក្នុងឆ្នាំទី៣។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រកសិកម្មនេះមិនទាមទារបច្ចេកវិទ្យាទំនើប ឬម៉ាស៊ីនស្មុគស្មាញឡើយ ប៉ុន្តែទាមទារការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់នៃការរៀបចំប្រព័ន្ធដាំដុះ កម្លាំងពលកម្មបន្ថែម និងគ្រាប់ពូជដំណាំជីស្រស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្រុក Pakchong ខេត្ត Nakhon Ratchasima ប្រទេសថៃ ដែលមានដីប្រភេទ Reddish Brown Lateritic (ដីក្រហម) និងពឹងផ្អែកលើទឹកភ្លៀង។ លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ កង្វះទឹក និងប្រភេទដីនេះ មានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងតំបន់ដាំដុះដីក្រហមនៅកម្ពុជា។ ដូច្នេះ លទ្ធផលនេះអាចយកមកប្រើប្រាស់ជាឯកសារយោងដ៏មានតម្លៃសម្រាប់ដោះស្រាយបញ្ហាដីរិចរិលនៅកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រដាំដំណាំចន្លោះជួរដើម្បីធ្វើជីស្រស់នេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់ និងស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការអនុវត្តនៅក្នុងវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការធ្វើសមាហរណកម្មប្រទាលបន្លា ឬសណ្តែកអង្គាដីចន្លោះជួរពោត គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រចំណាយទាប តែផ្តល់ផលចំណេញខ្ពស់ក្នុងរយៈពេលវែង សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍកសិកម្មប្រកបដោយចីរភាពនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Intercropping (ការដាំដំណាំចន្លោះជួរ) | ការដាំដុះដំណាំពីរ ឬច្រើនប្រភេទក្នុងពេលតែមួយនៅលើផ្ទៃដីតែមួយ (ដូចជាដាំសណ្តែកនៅចន្លោះជួរពោត) ដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ទៅវិញទៅមក ដូចជាការសន្សំសំចៃដី កាត់បន្ថយស្មៅចង្រៃ និងការកែលម្អជីវជាតិដី។ | ដូចជាការរស់នៅរួមគ្នាក្នុងផ្ទះតែមួយដែលអ្នកមួយពូកែរកលុយ អ្នកមួយទៀតពូកែធ្វើម្ហូប ជួយបំពេញខ្វះខាតគ្នា។ |
| Green-manure (ជីស្រស់) | រុក្ខជាតិ (ជាទូទៅត្រកូលសណ្តែក) ដែលគេដាំក្នុងគោលបំណងកាត់ចិញ្ច្រាំ រួចភ្ជួរលុបទៅក្នុងដីវិញនៅពេលវានៅស្រស់ ដើម្បីបន្ថែមសារធាតុសរីរាង្គ និងទាញយកអាសូតពីខ្យល់មកបំប៉នដី។ | ដូចជាការផ្តល់វីតាមីនបំប៉នសុខភាពដល់ដីតាមបែបធម្មជាតិ ដោយមិនចាំបាច់ទិញថ្នាំ (ជីគីមី) ថ្លៃៗ។ |
| Cation exchange capacity (សមត្ថភាពផ្លាស់ប្តូរកាចុង / សមត្ថភាពទប់ទល់ជីវជាតិដី) | រង្វាស់នៃសមត្ថភាពរបស់ដីក្នុងការផ្ទុក និងរក្សាទុកនូវសារធាតុចិញ្ចឹម (អ៊ីយ៉ុងវិជ្ជមានដូចជា ប៉ូតាស្យូម កាល់ស្យូម ម៉ាញេស្យូម) កុំឱ្យលេចជ្រាបទៅក្រោមងាយៗ ដើម្បីទុកឱ្យឫសរុក្ខជាតិស្រូបយកបានយូរ។ | ដូចជាទំហំនៃឃ្លាំងស្តុកអីវ៉ាន់ ឃ្លាំងកាន់តែធំ (CEC ខ្ពស់) អាចស្តុកជីជាតិទុកឱ្យដំណាំស៊ីបានកាន់តែច្រើននិងយូរ។ |
| Double-row spacing (ការដាំចន្លោះជួរទ្វេ) | ប្រព័ន្ធនៃការដាំដុះដែលគេដាំដំណាំពោតចំនួនពីរជួរកៀកគ្នា រួចទុកចន្លោះធំទូលាយមុននឹងដាំពីរជួរជាប់គ្នាបន្តទៀត ដើម្បីទុកលំហនិងពន្លឺគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ដាំដំណាំជីស្រស់នៅចន្លោះនោះ។ | ដូចជាការរៀបតុកៅអីក្នុងថ្នាក់រៀនដោយផ្តុំសិស្សពីរជួរជាប់គ្នា រួចទុកផ្លូវដើរធំទូលាយនៅកណ្តាល ងាយស្រួលដើរឬដាក់របស់ផ្សេងៗ។ |
| Biomass (ជីវម៉ាស) | បរិមាណ ឬទម្ងន់សរុបនៃផ្នែកផ្សេងៗរបស់រុក្ខជាតិ (ដើម ស្លឹក ផ្កា ឫស) ដែលអាចរលួយក្លាយជាជីកំប៉ុស ឬសារធាតុសរីរាង្គនៅក្នុងដី ជួយបង្កើនគុណភាពដីពេលភ្ជួរលុប។ | ដូចជាសាច់ឈាមរបស់រុក្ខជាតិ ដែលនៅពេលស្លាប់ទៅក្លាយជាចំណីដ៏ឆ្ងាញ់និងមានជីវជាតិសម្រាប់ដី។ |
| Mimosa invisa (ប្រទាលបន្លាប្រភេទគ្មានបន្លា / ត្រកួនយក្ស) | ប្រភេទរុក្ខជាតិត្រកូលសណ្តែកវារលើដី ដែលនៅក្នុងការពិសោធន៍នេះគេប្រើពូជគ្មានបន្លា (creeping thornless) ដែលមានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការស្រូបយកអាសូតពីខ្យល់មកស្តុកក្នុងដី ហើយមានដើមទន់ងាយរលួយក្លាយជាជី។ | ដូចជារោងចក្រខ្នាតតូចដែលផលិតជីអាសូតដោយឥតគិតថ្លៃ និងផ្តល់ចំណីឆាប់រំលាយដល់ដី។ |
| Sole corn (ការដាំពោតតែឯង / ដំណាំទោល) | ការអនុវត្តកសិកម្មដោយដាំដុះតែដំណាំពោតមួយមុខគត់នៅលើផ្ទៃដី ដោយមិនមានដាំលាយឡំជាមួយដំណាំជីស្រស់អ្វីផ្សេងទៀតឡើយ ដែលជាទម្លាប់កសិកម្មទូទៅបច្ចុប្បន្ន។ | ដូចជាការញ៉ាំបាយសតែឯងដោយមិនមានម្ហូបផ្សេងអមជាមួយ។ |
| Stubble (គល់ជញ្ជ្រាំង / សំណល់គល់ដំណាំ) | ផ្នែកគល់ និងឫសរបស់រុក្ខជាតិដែលនៅសេសសល់ជាប់នឹងដី បន្ទាប់ពីគេបានប្រមូលផល ឬកាត់យកផ្នែកខាងលើរបស់វាអស់ ដែលអាចទុកឱ្យរលួយក្នុងដីបាន។ | ដូចជាគល់សក់ដែលនៅសល់ជាប់ស្បែកក្បាល បន្ទាប់ពីកាត់សក់ខ្លីរួចរាល់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
