បញ្ហា (The Problem)៖ ប្រព័ន្ធកសិកម្មស្រូវពឹងផ្អែកលើទឹកភ្លៀងនៅតំបន់ទំនាបកម្ពុជាប្រឈមនឹងបញ្ហាដីខ្សាច់ដែលមានជីជាតិទាប (កង្វះអាសូត និងផូស្វ័រ) ការសឹករេចរឹលដី និងការប្រើប្រាស់ជីគីមីដែលតម្រូវឱ្យចំណាយខ្ពស់តែមានប្រសិទ្ធភាពទាប។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះរួមបញ្ចូលការធ្វើពិសោធន៍ផ្ទាល់នៅវាលស្រែ និងការស្ទង់មតិជាមួយកសិករដើម្បីវាយតម្លៃពីសក្តានុពលនៃជីសរីរាង្គក្នុងការជំនួសជីគីមី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Mineral Fertilizer (Urea + PK) ការប្រើប្រាស់ជីគីមី (ជីអ៊ុយ និងជី PK) |
ផ្តល់ការឆ្លើយតបយ៉ាងរហ័សចំពោះការលូតលាស់របស់ស្រូវ និងមានប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់អាសូតខ្ពស់ក្នុងរយៈពេលខ្លី។ | ទាមទារការចំណាយថវិកាខ្ពស់ដែលកសិករខ្នាតតូចពិបាកលទ្ធភាពទិញ និងមិនជួយកសាងកម្រិតកាបូនសរីរាង្គ ឬអាសូតសរុបនៅក្នុងដីសម្រាប់រយៈពេលវែងនោះទេ។ | ផ្តល់ទិន្នផលស្រូវខ្ពស់ចន្លោះពី ៤,៤ ទៅ ៥,៤ Mg ha-1 សម្រាប់ដីខ្សាច់រាក់ និងប្រមាណ ៣,៧ Mg ha-1 សម្រាប់ដីខ្សាច់ជ្រៅ។ |
| Farmyard Manure (FYM) ការប្រើប្រាស់ជីលាមកសត្វ (លាមកគោ) |
ជួយកែលម្អគុណភាពដីក្នុងរយៈពេលវែងតាមរយៈការបង្កើនកាបូនសរីរាង្គ និងអាសូតសេសសល់ ហើយត្រូវបានកសិករពេញចិត្តប្រើប្រាស់ជាទូទៅ។ | មានបរិមាណកម្រិតដោយសារការធ្លាក់ចុះនៃចំនួនគោក្របី និងបញ្ចេញជីវជាតិយឺតជាងជីគីមី។ | ផ្តល់ទិន្នផលស្រូវប្រហាក់ប្រហែលនឹងការប្រើជី N គីមីលើដីខ្សាច់ជ្រៅ (រហូតដល់ ៤,៨៦ Mg ha-1) ប៉ុន្តែមិនសូវទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់ដូចជីគីមីលើដីខ្សាច់រាក់ឡើយ។ |
| Leguminous Green Manure with P Application ការដាំសណ្តែកបាយជាជីស្រស់ដោយបន្ថែមជីផូស្វ័រ |
ផ្តល់អាសូតតាមរយៈការចាប់យកពីបរិយាកាស (BNF) កាត់បន្ថយការចំណាយលើជីអ៊ុយ និងផ្តល់ចំណូលបន្ថែមប្រសិនបើប្រមូលផលគ្រាប់សិនមុនពេលភ្ជួរលប់។ | ទាមទារកម្លាំងពលកម្មច្រើនសម្រាប់ការដាំដុះនិងភ្ជួរលប់ ហើយងាយរងការខូចខាតដោយសារទឹកជំនន់លិចជោកជាំនៅដើមរដូវវស្សា។ | ការដាក់ជី P 10 kg ha-1 លើសណ្តែកជួយបង្កើនការចាប់យកអាសូត (N2) ទ្វេដង។ ការភ្ជួរលប់សំណល់សណ្តែកក្រោយប្រមូលផលគ្រាប់រួច ផ្តល់ទិន្នផលស្រូវស្មើនឹងការប្រើជីគីមី N តាមកម្រិតណែនាំ ដោយជំនួស N បានប្រមាណ ៥០%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តបច្ចេកវិទ្យាជីសរីរាង្គនិងជីស្រស់ទាមទារធាតុចូល និងធនធានជាក់លាក់មួយចំនួន ដែលអាចជាឧបសគ្គសម្រាប់កសិករខ្នាតតូចដែលខ្វះខាតកម្លាំងពលកម្ម។
ការសិក្សានេះត្រូវបានចុះអនុវត្តផ្ទាល់នៅវាលស្រែកសិករក្នុងស្រុកត្រាំកក់ និងព្រៃកប្បាស ខេត្តតាកែវ ដែលផ្តោតជាចម្បងទៅលើក្រុមដីខ្សាច់រាក់ (Prateah Lang) និងដីខ្សាច់ជ្រៅ (Prey Khmer) នៃប្រទេសកម្ពុជា។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងច្បាស់ពីស្ថានភាពជាក់ស្តែងរបស់កសិករខ្នាតតូចនៅតំបន់ទំនាបដែលមានដីខ្សាច់ ប៉ុន្តែលទ្ធផលអាចមានការប្រែប្រួលបន្តិចបន្តួចប្រសិនបើអនុវត្តនៅតំបន់ដែលមានប្រភេទដីឥដ្ឋ ឬរបាយទឹកភ្លៀងខុសគ្នា។
របកគំហើញនៃការសិក្សានេះមានភាពចាំបាច់ និងអាចយកទៅអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ប្រព័ន្ធកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការរួមបញ្ចូលប្រព័ន្ធដំណាំចម្រុះនិងជីសរីរាង្គប្រកបដោយភាពបត់បែនទៅតាមកម្រិតទឹកភ្លៀង និងប្រភេទដី នឹងជួយធានាបាននូវនិរន្តរភាពនិងការបង្កើនទិន្នផលស្រូវនៅកម្ពុជាយ៉ាងពិតប្រាកដ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Biological nitrogen fixation (ការចាប់យកអាសូតតាមបែបជីវសាស្ត្រ) | គឺជាដំណើរការដែលរុក្ខជាតិប្រភេទសណ្តែក (ដូចជា Vigna radiata) សហការជាមួយបាក់តេរីក្នុងដី ដើម្បីស្រូបយកឧស្ម័នអាសូត (N2) ពីបរិយាកាសមកបំប្លែងជាសារធាតុចិញ្ចឹមរុក្ខជាតិ និងបន្សល់ទុកជីជាតិក្នុងដីសម្រាប់ការដាំដុះដំណាំបន្ទាប់។ | វាប្រៀបដូចជារោងចក្រខ្នាតតូចនៅជាប់ឫសរុក្ខជាតិ ដែលបូមយកខ្យល់អាកាសមកផលិតជាជីគីមីដោយឥតគិតថ្លៃ។ |
| Mineral fertilizer equivalence (សមមូលជីគីមី) | គឺជារង្វាស់ប្រៀបធៀបដែលគណនាថាតើការប្រើប្រាស់ជីសរីរាង្គ (ដូចជាជីលាមកសត្វ ឬជីស្រស់) អាចជំនួសបរិមាណជីគីមីបានប៉ុន្មានគីឡូក្រាម ដើម្បីទទួលបានកម្រិតទិន្នផលស្រូវស្មើគ្នា។ | វាដូចជាការប្តូរប្រាក់ ដោយយើងចង់ដឹងថាជីសរីរាង្គ១រទេះ មានតម្លៃស្មើនឹងជីគីមីប៉ុន្មានគីឡូក្រាមក្នុងការផ្តល់ផល។ |
| Cation exchange capacity (សមត្ថភាពផ្លាស់ប្តូរកាចុង) | គឺជាសមត្ថភាពរបស់គ្រាប់ដីក្នុងការទាក់ទាញ ផ្ទុក និងរក្សាសារធាតុចិញ្ចឹម (ជាអ៊ីយ៉ុងវិជ្ជមានដូចជា ប៉ូតាស្យូម និងកាល់ស្យូម) ដើម្បីកុំឱ្យលេចជ្រាបតាមទឹកអស់ និងទុកឱ្យឫសរុក្ខជាតិស្រូបយកតាមតម្រូវការ។ | វាប្រៀបដូចជាទំហំនៃឃ្លាំងផ្ទុកទំនិញ បើដីមានឃ្លាំងធំអាចរក្សាទុកជីជាតិបានច្រើនយូរអង្វែង តែបើដីខ្សាច់ឃ្លាំងតូច ជីជាតិនឹងងាយហូរជ្រាបបាត់បង់អស់រហ័ស។ |
| Agronomic N use efficiency (ប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់អាសូតក្នុងកសិកម្ម) | ជាការវាស់ស្ទង់សមាមាត្រដើម្បីដឹងថា ក្រោយពេលកសិករផ្តល់ជីអាសូតចូលទៅក្នុងដីចំនួន ១គីឡូក្រាម តើវាអាចជួយជំរុញឱ្យទិន្នផលគ្រាប់ស្រូវកើនឡើងបានប៉ុន្មានគីឡូក្រាមបន្ថែមពីលើទិន្នផលធម្មតា។ | វាដូចជាការវាស់ស្ទង់កម្រិតស៊ីសាំងរបស់រថយន្ត ដោយចង់ដឹងថាការចាក់សាំង១លីត្រ អាចធ្វើឱ្យឡាននោះបើកបរបានចម្ងាយប៉ុន្មានគីឡូម៉ែត្រ។ |
| Green manure (ជីស្រស់) | គឺជាបច្ចេកទេសកសិកម្មដែលកសិករដាំដុះដំណាំរយៈពេលខ្លី (ជាពិសេសពពួកសណ្តែក) រួចភ្ជួរលប់រុក្ខជាតិទាំងមូលចូលទៅក្នុងដីវិញខណៈពេលវានៅស្រស់ ដើម្បីបំប្លែងរូបរាងវាឱ្យទៅជាជីជាតិកែលម្អគុណភាពដី។ | វាដូចជាការសន្សំប្រាក់ក្នុងកូនជ្រូក ដោយយើងដាំដំណាំមួយសិនដើម្បីប្រមូលសន្សំជីជាតិ រួចវាយបំបែកវា (ភ្ជួរលប់) ដើម្បីយកជីជាតិទាំងនោះទៅចិញ្ចឹមដំណាំគោល។ |
| Rainfed lowland rice (ស្រូវពឹងផ្អែកលើទឹកភ្លៀងនៅតំបន់ទំនាប) | ជាប្រព័ន្ធកសិកម្មដាំដុះស្រូវនៅតំបន់វាលទំនាប ដែលមិនមានប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រស្រោចស្រព ពោលគឺពឹងផ្អែកទាំងស្រុងទៅលើរបាយទឹកភ្លៀងប្រចាំរដូវ ដែលធ្វើឱ្យការដាំដុះងាយរងហានិភ័យខ្ពស់ពេលមានគ្រោះរាំងស្ងួត ឬទឹកជំនន់។ | វាដូចជាការបើកទូកក្តោងនៅលើសមុទ្រ ដែលត្រូវពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើកម្លាំងខ្យល់ធម្មជាតិ បើគ្មានខ្យល់ទេ ទូកមិនអាចធ្វើដំណើរទៅមុខបានឡើយ។ |
| Isotope natural abundance (បរិបូរណ៍ធម្មជាតិនៃអ៊ីសូតូប) | ជាបច្ចេកទេសស្រាវជ្រាវដ៏សុក្រិតមួយ ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រវាស់ស្ទង់ទម្ងន់អាតូម (15N) ក្នុងជាលិការុក្ខជាតិ ដើម្បីតាមដានថាតើអាសូតដែលរុក្ខជាតិមាននោះ ស្រូបយកពីខ្យល់អាកាស ឬស្រូបយកពីក្នុងដី។ | វាដូចជាការបិទស្លាកសញ្ញាលើសត្វស្លាបរដូវកាល ដើម្បីតាមដានឱ្យដឹងច្បាស់ថាពួកវាហោះហើរផ្លាស់ទីមកពីតំបន់ណាឱ្យប្រាកដ។ |
| Olsen method (វិធីសាស្ត្រ Olsen) | គឺជាបច្ចេកទេសក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដី ដែលប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី Sodium bicarbonate សម្រាប់ទាញយកនិងវាស់ស្ទង់បរិមាណសារធាតុផូស្វ័រ (P) ដែលមានក្នុងដី និងងាយស្រួលឱ្យរុក្ខជាតិស្រូបយកប្រើប្រាស់បាន។ | វាដូចជាការប្រើមេដែកឆក់ទាញយកតែជាតិដែកចេញពីគំនរសំរាមចម្រុះ ដើម្បីចង់ដឹងថាក្នុងគំនរនោះមានដែកសុទ្ធដែលអាចលក់បានចំនួនប៉ុន្មានគីឡូ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
