បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតទៅលើការដោះស្រាយបញ្ហាការចំណាយសេដ្ឋកិច្ចដែលលាក់កំបាំងដោយសារសំណឹកដី និងកង្វះខាតប្រព័ន្ធស្ថាប័នគ្រប់គ្រងប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពនៅក្នុងការដាំដុះដំឡូងបារាំងនៅតំបន់ខ្ពង់រាបប៉ាងហ្គាឡេងហ្គាន (Pangalengan) រដ្ឋជ្វាខាងលិច។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចម្រុះដោយរួមបញ្ចូលការវាយតម្លៃគំរូជីវរូបវន្តជាមួយនឹងការវិភាគទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ច ដែលទទួលបានពីការស្ទង់មតិលើកសិករចំនួន ១៨៤ នាក់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Slope-wise planting (without conservation) ការដាំដុះតាមជម្រាល (គ្មានការអភិរក្ស) |
ងាយស្រួលអនុវត្ត មិនកាត់បន្ថយផ្ទៃដីដាំដុះសកម្ម និងផ្តល់ប្រាក់ចំណេញខ្ពស់បំផុតក្នុងរយៈពេលខ្លី។ | បណ្តាលឱ្យមានសំណឹកដីធ្ងន់ធ្ងរបំផុត បាត់បង់សារធាតុចិញ្ចឹមច្រើន និងធ្វើឱ្យខាតបង់ប្រាក់ចំណេញច្រើនក្នុងរយៈពេលវែង (ការចំណាយលាក់កំបាំងខ្ពស់)។ | ការបាត់បង់ដី ៧,២៥ តោន/ហិកតា/រដូវ និងមានអត្រាប្រាក់ចំណូលធៀបនឹងការចំណាយ (R/C) ១,៥៣ តែមានការខាតបង់ចំណូលសក្តានុពលខ្ពស់។ |
| Contour-wise planting (with conservation) ការដាំដុះតាមខ្សែវណ្ឌ (មានការអភិរក្ស) |
ជួយកាត់បន្ថយសំណឹកដីបានមួយកម្រិត និងរក្សាជីជាតិដីបានល្អជាងការដាំដុះតាមជម្រាល។ | ទាមទារកម្លាំងពលកម្មច្រើនសម្រាប់ការរៀបចំនិងថែទាំរង និងធ្វើឱ្យថយចុះប្រាក់ចំណេញក្នុងរយៈពេលខ្លី។ | ការបាត់បង់ដី ៥,៤២ តោន/ហិកតា/រដូវ និងមានអត្រាប្រាក់ចំណូលធៀបនឹងការចំណាយ (R/C) ថយចុះមកនៅត្រឹម ១,៣០ ។ |
| Bench terrace (with conservation) ការធ្វើរាបស្មើ ឬកាំជណ្តើរ (មានការអភិរក្ស) |
ប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការទប់ស្កាត់សំណឹកដី (កាត់បន្ថយបាន ៦០% ធៀបនឹងការដាំតាមជម្រាល) និងធានាចីរភាពបរិស្ថានរយៈពេលវែង។ | ទាមទារការចំណាយខ្ពស់ក្នុងការសាងសង់ និងកាត់បន្ថយផ្ទៃដីដាំដុះជាក់ស្តែងរហូតដល់ ២០% (លើជម្រាល ១៥%) ដែលធ្វើឱ្យប្រាក់ចំណេញធ្លាក់ចុះ។ | ការបាត់បង់ដីទាបបំផុតត្រឹមតែ ២,៩០ តោន/ហិកតា/រដូវ ប៉ុន្តែអត្រា R/C ធ្លាក់ចុះដល់ ១,២២ ដោយសារការបាត់បង់ផ្ទៃដីដាំដុះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនបានបញ្ជាក់ពីការចំណាយលើធនធានកុំព្យូទ័រធំដុំនោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារការចុះប្រមូលទិន្នន័យជាក់ស្តែងពីទីវាល និងការប្រើប្រាស់កម្មវិធីម៉ូដែលកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការវិភាគទិន្នន័យ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់ខ្ពង់រាប Pangalengan ខេត្ត West Java ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ដោយផ្តោតលើកសិករដាំដំឡូងបារាំង។ ទោះបីជាការសិក្សានេះផ្អែកលើបរិបទប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ីក៏ដោយ លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រតំបន់ខ្ពង់រាប និងជម្រាលភ្នំគឺមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងតំបន់មួយចំនួននៅប្រទេសកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលនេះអាចយកមកឆ្លុះបញ្ចាំងបានយ៉ាងល្អ។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃការចំណាយលាក់កំបាំងនៃសំណឹកដី និងក្របខ័ណ្ឌសេដ្ឋកិច្ចស្ថាប័ននេះ គឺពិតជាមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះនៅកម្ពុជានឹងជួយផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់កសិករពីការស្វែងរកប្រាក់ចំណេញរយៈពេលខ្លី ទៅកាន់ការធ្វើកសិកម្មដែលធានាបានទាំងកំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងចីរភាពបរិស្ថាន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| SCUAF Model (ម៉ូដែល SCUAF / ម៉ូដែលបំលាស់ប្តូរដីក្រោមប្រព័ន្ធកសិ-រុក្ខាប្រមាញ់) | ជាកម្មវិធីកុំព្យូទ័រ (Soil Changes Under Agroforestry) ដែលប្រើសម្រាប់ប៉ាន់ប្រមាណ និងទស្សន៍ទាយពីការបាត់បង់បរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹមនៅក្នុងដី (ដូចជា កាបូន អាសូត និងផូស្វ័រ) ដែលបណ្តាលមកពីសំណឹកដី និងការផ្លាស់ប្តូររបៀបប្រើប្រាស់ដីក្នុងវិស័យកសិកម្ម។ | ដូចជាកម្មវិធីតាមដានសុខភាពដែលទស្សន៍ទាយថាអ្នកនឹងស្រកទម្ងន់ឬបាត់បង់ជាតិទឹកប៉ុន្មាន ប្រសិនបើអ្នកធ្វើការធ្ងន់ដោយមិនហូបអាហារគ្រប់គ្រាន់។ |
| Replacement Cost Approach (វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃថ្លៃដើមជំនួស) | វិធីសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ចមួយដែលវាស់វែងតម្លៃនៃការខូចខាតបរិស្ថាន ឬការធ្លាក់ចុះគុណភាពដី តាមរយៈការគណនាថវិកាដែលត្រូវចំណាយដើម្បីទិញវត្ថុធាតុដើមមកជំនួសធនធានដែលបានបាត់បង់ (ឧទាហរណ៍៖ ការគណនាតម្លៃជីដែលត្រូវទិញមកដាក់ជំនួសសារធាតុចិញ្ចឹមដីដែលហូរតាមទឹក)។ | ដូចជាការគណនាថ្លៃខូចខាតឡានដោយមើលលើតម្លៃទិញគ្រឿងបន្លាស់ថ្មីមកផ្លាស់ប្តូរជំនួសគ្រឿងដែលខូច។ |
| Institutional Economics (សេដ្ឋកិច្ចស្ថាប័ន) | ជាផ្នែកមួយនៃវិទ្យាសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ចដែលសិក្សាពីរបៀបដែលច្បាប់ ទម្លាប់ បទដ្ឋានសង្គម និងការរៀបចំប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងរបស់ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ ជះឥទ្ធិពលដល់អាកប្បកិរិយាសេដ្ឋកិច្ច និងការសម្រេចចិត្តរបស់មនុស្ស (ដូចជាការសម្រេចចិត្តថាតើគួរអភិរក្សដីឬទេ)។ | ដូចជាការសិក្សាពីច្បាប់ចរាចរណ៍ និងការផាកពិន័យ (ស្ថាប័ន) ដែលធ្វើឱ្យអ្នកបើកបរផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ពីការបើកបរលឿនមកបើកបរដោយប្រុងប្រយ័ត្ន។ |
| Cobb-Douglas Production Function (អនុគមន៍ផលិតកម្ម Cobb-Douglas) | រូបមន្តគណិតវិទ្យាក្នុងសេដ្ឋកិច្ចដែលប្រើសម្រាប់បង្ហាញពីទំនាក់ទំនងរវាងបរិមាណនៃធនធានធាតុចូល (ដូចជា កម្លាំងពលកម្ម ជី និងទំហំដី) ធៀបទៅនឹងបរិមាណទិន្នផលដែលទទួលបាន (ដូចជា ទិន្នផលដំឡូងបារាំង) ដើម្បីវាស់ស្ទង់ថាតើធាតុចូលណាមួយមានឥទ្ធិពលខ្លាំងជាងគេទៅលើទិន្នផល។ | ដូចជារូបមន្តធ្វើនំដែលប្រាប់យើងថា បើយើងថែមម្សៅ (ធាតុចូល) ប៉ុណ្ណេះ យើងនឹងទទួលបាននំ (ទិន្នផល) ចំនួនប៉ុន្មាន។ |
| Payment for Ecosystem Services / PES (ការទូទាត់សម្រាប់សេវាកម្មប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី) | យន្តការលើកទឹកចិត្តផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុដែលរដ្ឋាភិបាល ឬអ្នកទទួលផលពីបរិស្ថាន បង់ប្រាក់ជាសំណងឬរង្វាន់ដល់កសិករ ឬសហគមន៍ ដើម្បីជាការតបស្នងចំពោះការខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់ពួកគេក្នុងការការពារនិងអភិរក្សធនធានធម្មជាតិ ដែលជួយកាត់បន្ថយការខាតបង់ប្រាក់ចំណេញរយៈពេលខ្លីរបស់ពួកគេ។ | ដូចជាការផ្តល់ប្រាក់រង្វាន់ដល់អ្នកជិតខាងដែលជួយបោសសម្អាតផ្លូវរួម ដើម្បីឱ្យអ្នករាល់គ្នាមានបរិស្ថានល្អរស់នៅ។ |
| Public Bad (ផលវិបាកសាធារណៈ) | ជាគំនិតផ្ទុយពី "ទំនិញសាធារណៈ" (Public Good) ដែលសំដៅលើផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានដែលកើតចេញពីសកម្មភាពណាមួយ (ដូចជាសំណឹកដី ដែលនាំឱ្យរាក់អាងស្តុកទឹក) ហើយវាជះឥទ្ធិពលអាក្រក់ដល់មនុស្សគ្រប់គ្នាក្នុងសង្គម ទោះបីជាពួកគេមិនបានចូលរួមក៏ដោយ។ | ដូចជាផ្សែងបារីដែលអ្នកជក់ម្នាក់ផ្លុំចេញមកក្រៅ ប៉ុន្តែធ្វើឱ្យអ្នកនៅជុំវិញទាំងអស់រងផលប៉ះពាល់សុខភាពរលាកសួត។ |
| Externalities (ផលប៉ះពាល់ខាងក្រៅ / អន្តរកម្មខាងក្រៅ) | ថ្លៃដើម ឬការខាតបង់ដែលកើតឡើងពីសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចមួយ (ដូចជាការដាំដុះតាមជម្រាលដោយមិនមានការអភិរក្ស) ហើយធ្លាក់ទៅលើភាគីទីបីដែលមិនពាក់ព័ន្ធ (ដូចជាសង្គមជាតិទាំងមូល) ដែលជាធម្មតាកសិករមិនបានកត់ត្រាការចំណាយនេះនៅក្នុងបញ្ជីគណនេយ្យរបស់ខ្លួននោះទេ។ | ដូចជាយើងបើកចម្រៀងលឺខ្លាំងនៅក្នុងផ្ទះខ្លួនឯង (សកម្មភាពផ្ទាល់ខ្លួន) តែរំខានដល់ដំណេកអ្នកជិតខាងដែលមិនដឹងអីសោះ (ផលប៉ះពាល់ខាងក្រៅ)។ |
| Bench Terraces (ការធ្វើរាបស្មើ ឬការធ្វើកាំជណ្តើរ) | វិធីសាស្ត្រអភិរក្សដីកសិកម្មនៅតាមជម្រាលភ្នំ ដោយការជីកកាត់ជម្រាលដីឱ្យទៅជារាងកាំជណ្តើររាបស្មើៗគ្នា ដើម្បីកាត់បន្ថយល្បឿនទឹកហូរ ទប់ស្កាត់ការកាត់សឹករិចរិលដី និងរក្សាទុកទឹកនិងជីជាតិដីបានល្អ។ | ដូចជាការធ្វើកាំជណ្តើរផ្ទះ ដើម្បីឱ្យយើងអាចដើរឡើងចុះដោយសុវត្ថិភាព ជំនួសឱ្យការដើរលើក្តាររអិលដែលងាយនឹងរអិលធ្លាក់ចុះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
