បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីការយល់ឃើញរបស់កសិករជនជាតិភាគតិចហ្មុន (H’mong) នៅតំបន់ភ្នំភាគពាយ័ព្យនៃប្រទេសវៀតណាម អំពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ផលប៉ះពាល់ទៅលើផលិតកម្មដំណាំ និងយុទ្ធសាស្ត្របន្សាំរបស់ពួកគេ ដោយប្រៀបធៀបការយល់ឃើញទាំងនេះទៅនឹងទិន្នន័យឧតុនិយមជាក់ស្តែង។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការប្រមូលទិន្នន័យឧតុនិយមប្រវត្តិសាស្ត្រ និងការចុះសម្ភាសន៍ដោយផ្ទាល់ជាមួយគ្រួសារកសិករ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Meteorological Data Analysis (Mann-Kendall Test & Sen's Slope) ការវិភាគទិន្នន័យឧតុនិយម (តេស្ត Mann-Kendall និង Sen's Slope) |
ផ្តល់នូវលទ្ធផលច្បាស់លាស់ផ្អែកលើទិន្នន័យវិទ្យាសាស្ត្រ និងអាចបង្ហាញពីនិន្នាការប្រែប្រួលអាកាសធាតុរយៈពេលវែង (៣០ឆ្នាំ) ប្រកបដោយភាពជឿជាក់ខ្ពស់។ | មិនឆ្លុះបញ្ចាំងពីទំហំនៃផលប៉ះពាល់ផ្ទាល់ទៅលើជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ហើយទាមទារទិន្នន័យពីស្ថានីយ៍វាស់វែងដែលជារឿយៗមិនមាននៅតាមទីតាំងជាក់លាក់ (Missing localized data)។ | រកឃើញការកើនឡើងនៃសីតុណ្ហភាពមធ្យម ០.២៩°C ក្នុងមួយទសវត្សរ៍ និងកំណើនទឹកភ្លៀង ១១១ មីលីម៉ែត្រក្នុងមួយទសវត្សរ៍។ |
| Household Survey / Farmer Perception Analysis ការស្ទង់មតិគ្រួសារកសិករ និងការវិភាគលើការយល់ឃើញ |
ជួយឱ្យយល់ដឹងស៊ីជម្រៅពីបទពិសោធន៍ផ្ទាល់របស់កសិករ ផលប៉ះពាល់ដល់ការដាំដុះជាក់ស្តែង និងយុទ្ធសាស្ត្រដែលពួកគេកំពុងប្រើប្រាស់ដើម្បីបន្សាំខ្លួន។ | លទ្ធផលងាយនឹងមានភាពលំអៀង (Bias) ដោយសារកសិករច្រើនវាយតម្លៃផ្អែកលើការចងចាំរយៈពេលខ្លី និងព្រឹត្តិការណ៍អាកាសធាតុធ្ងន់ធ្ងរដែលទើបតែកើតឡើងថ្មីៗ។ | បង្ហាញថាកសិករជាង ៤០% មានការយល់ច្រឡំថាទឹកភ្លៀងប្រចាំឆ្នាំថយចុះ ផ្ទុយពីទិន្នន័យឧតុនិយមពិតប្រាកដ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកជាចម្បងលើកម្មវិធីវិភាគស្ថិតិ ទិន្នន័យប្រវត្តិសាស្ត្ររយៈពេលវែង និងធនធានមនុស្សសម្រាប់ការចុះប្រមូលទិន្នន័យនៅតាមសហគមន៍ជនជាតិភាគតិច។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងឃុំ Pa Lau ដែលជាតំបន់ភ្នំដាច់ស្រយាលនៅភាគពាយ័ព្យនៃប្រទេសវៀតណាម ដោយជ្រើសរើសយកតែគ្រួសារកសិករជនជាតិភាគតិចហ្មុន (H'mong) ចំនួន ៥០ គ្រួសារប៉ុណ្ណោះ ហើយទិន្នន័យអាកាសធាតុត្រូវយកពីស្ថានីយ៍ Van Chan ដែលនៅឆ្ងាយពីតំបន់សិក្សា។ នេះជារឿងគួរឱ្យកត់សម្គាល់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាក៏មានសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចនៅតំបន់ខ្ពង់រាបដែលជួបប្រទះបញ្ហាខ្វះស្ថានីយ៍ឧតុនិយមនៅតាមមូលដ្ឋាន និងមានកម្រិតចំណេះដឹងផ្នែកអាកាសធាតុនៅមានកម្រិតដូចគ្នា។
ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងការវិភាគទិន្នន័យអាកាសធាតុវិទ្យាសាស្ត្រ និងការស្ទង់មតិប្រជាជន គឺជាវិធីសាស្ត្រដ៏មានប្រសិទ្ធភាពដែលអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការរកឃើញនូវគម្លាតរវាងអ្វីដែលកសិករគិត និងទិន្នន័យពិតប្រាកដ គឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏សំខាន់សម្រាប់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាក្នុងការរៀបចំកម្មវិធីអប់រំ និងពង្រឹងសមត្ថភាពបន្សាំខ្លួនរបស់សហគមន៍មូលដ្ឋានឱ្យចំគោលដៅ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Mann-Kendall test (តេស្តម៉ាន់-កេនដាល់) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិមិនប៉ារ៉ាម៉ែត្រ (non-parametric statistical test) ដែលប្រើសម្រាប់វាយតម្លៃនិន្នាការនៃទិន្នន័យ (ថាតើវាកើនឡើង ឬថយចុះ) តាមពេលវេលា ដូចជាទិន្នន័យទឹកភ្លៀង ឬសីតុណ្ហភាព ដោយមិនទាមទារឱ្យទិន្នន័យនោះមានរបាយធម្មតា (normal distribution) ឡើយ។ | ដូចជាការមើលប្រវត្តិពិន្ទុប្រចាំខែរបស់សិស្សម្នាក់ ដើម្បីដឹងថាជារួមគេរៀនពូកែជាងមុន ឬខ្សោយជាងមុន។ |
| Sen’s slope estimate (ការប៉ាន់ស្មានមេគុណជម្រាលសេន) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលតែងតែប្រើគូជាមួយតេស្ត Mann-Kendall ដើម្បីគណនាទំហំ ឬអត្រានៃការប្រែប្រួល (magnitude of trend) នៃទិន្នន័យតាមពេលវេលា។ វាមិនងាយរងឥទ្ធិពលពីទិន្នន័យដែលខុសប្រក្រតីខ្លាំង (outliers) នោះទេ។ | ប្រសិនបើតេស្ត Mann-Kendall ប្រាប់ថាពិន្ទុសិស្សកើនឡើង នោះ Sen's slope ប្រាប់ថាតើវាកើនឡើងប៉ុន្មានពិន្ទុជាមធ្យមក្នុងមួយខែ។ |
| Extreme weather events (ព្រឹត្តិការណ៍អាកាសធាតុខ្លាំង) | ជាបាតុភូតអាកាសធាតុដែលខុសប្លែកខ្លាំងពីធម្មតា ឬកម្រកើតមាន ដូចជាភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំងខុសធម្មតា គ្រោះរាំងស្ងួតយូរ រលកកម្តៅ ឬអាកាសធាតុត្រជាក់ខ្លាំង ដែលបង្កផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរដល់កសិកម្ម និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។ | ដូចជាការដែលមនុស្សម្នាក់ស្រាប់តែខឹងខ្លាំង ឬយំខ្លាំងខុសពីចរិតធម្មតារបស់គេ។ |
| Climate change adaptation (ការបន្សាំទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ) | ជាសកម្មភាព យុទ្ធសាស្ត្រ ឬការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ដែលមនុស្សប្រើប្រាស់ដើម្បីកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមាននៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុទៅលើជីវភាពរស់នៅ ដូចជាការប្តូរពូជដំណាំ ការផ្លាស់ប្តូរពេលវេលាដាំដុះ ឬការធ្វើប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ។ | ដូចជាការរៀបចំអាវភ្លៀង ឬឆ័ត្រជាប់ខ្លួន នៅពេលដែលយើងដឹងថារដូវនេះភ្លៀងធ្លាក់ញឹកញាប់ខុសពីមុន។ |
| Intercropping (ការដាំដំណាំចម្រុះ) | ជាវិធីសាស្ត្រកសិកម្មដែលគេដាំដំណាំពីរ ឬច្រើនប្រភេទក្នុងពេលតែមួយ និងនៅលើផ្ទៃដីតែមួយ ដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីគ្នាទៅវិញទៅមក ការពារដី និងកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការខូចខាតដំណាំណាមួយដោយសារអាកាសធាតុ ឬសត្វល្អិត។ | ដូចជាការវិនិយោគទិញភាគហ៊ុនក្រុមហ៊ុនច្រើនប្រភេទផ្សេងៗគ្នា បើក្រុមហ៊ុនមួយខាត ក៏នៅមានក្រុមហ៊ុនផ្សេងទៀតចំណេញ។ |
| Climate Risk Index (សន្ទស្សន៍ហានិភ័យអាកាសធាតុ) | ជាតួលេខ ឬចំណាត់ថ្នាក់ដែលវាយតម្លៃពីកម្រិតរងគ្រោះថ្នាក់របស់ប្រទេស ឬតំបន់ណាមួយ ពីព្រឹត្តិការណ៍អាកាសធាតុធ្ងន់ធ្ងរ (ដូចជាខ្យល់ព្យុះ ទឹកជំនន់) រួមទាំងការខាតបង់អាយុជីវិត និងសេដ្ឋកិច្ច។ | ដូចជាកម្រិតពិន្ទុព្រមានពីគ្រោះថ្នាក់នៅលើដបថ្នាំគីមី ដើម្បីប្រាប់យើងថាតើវាមានសភាពកាចសាហាវកម្រិតណា។ |
| Self-reflection (ការឆ្លុះបញ្ចាំងដោយខ្លួនឯង / ការសង្កេតផ្ទាល់ខ្លួន) | នៅក្នុងបរិបទនៃការសិក្សានេះ វាសំដៅទៅលើការដែលកសិករវាយតម្លៃ និងទាញសេចក្តីសន្និដ្ឋានអំពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុដោយផ្អែកលើបទពិសោធន៍ ការចងចាំ និងការសង្កេតផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេជាជាងទិន្នន័យផ្លូវការ។ | ដូចជាការដែលយើងទាយថាថ្ងៃនេះនឹងភ្លៀង ដោយសារយើងឃើញមេឃងងឹត និងមានខ្យល់បក់ ដោយមិនបាច់មើលការព្យាករណ៍អាកាសធាតុក្នុងទូរស័ព្ទ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
