បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃស៊ីគ្រាប់ធញ្ញជាតិក្នុងជង្រុក ដោយស្វែងរកអាយុដ៏ស័ក្តិសមបំផុតរបស់ភ្នាក់ងារចិញ្ចឹមដើម្បីបង្កើនការផលិតសត្វល្អិតបរាសិតសម្រាប់ជីវសាស្រ្តគ្រប់គ្រង (Biological control)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានធ្វើការពិសោធន៍ដោយប្រើប្រាស់គ្រាប់អង្ករសម្រូបដែលផ្ទុកដង្កូវស៊ីអង្ករ Sitophilus zeamais ក្នុងអាយុផ្សេងៗគ្នាដើម្បីចិញ្ចឹមសត្វល្អិតបរាសិត Theocolax elegans។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Rearing T. elegans on 19-day-old S. zeamais larvae ការចិញ្ចឹម T. elegans លើដង្កូវ S. zeamais អាយុ ១៩ថ្ងៃ (វគ្គទី៤) |
ទទួលបានចំនួនកូនចៅសរុបខ្ពស់បំផុត និងមានអត្រាញីធៀបនឹងឈ្មោលខ្ពស់ ដែលល្អបំផុតសម្រាប់ការកើនឡើងនៃចំនួនសត្វល្អិតបរាសិតសម្រាប់គ្រប់គ្រងសត្វចង្រៃ។ | ទាមទារការតាមដាន និងកំណត់ពេលវេលាច្បាស់លាស់ដើម្បីឱ្យចំវគ្គលូតលាស់ទី៤នេះ។ | ផលិតបានកូនចៅសរុបខ្ពស់បំផុត និងមានអត្រាញី-ឈ្មោល ៤.៣។ |
| Rearing T. elegans on 13-day-old S. zeamais larvae ការចិញ្ចឹម T. elegans លើដង្កូវ S. zeamais អាយុ ១៣ថ្ងៃ (វគ្គទី២) |
ចំណាយពេលខ្លីក្នុងការរង់ចាំអាយុដង្កូវសម្រាប់ការចាប់ផ្តើមចិញ្ចឹមបង្កាត់។ | ទទួលបានចំនួនកូនចៅទាបបំផុត និងមិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការបង្កើនចំនួនសត្វល្អិតបរាសិតញី។ | ផលិតបានកូនចៅសរុបតិចបំផុត និងមានអត្រាញី-ឈ្មោលត្រឹមតែ ២.៧។ |
| Rearing T. elegans on 21-day-old S. zeamais larvae ការចិញ្ចឹម T. elegans លើដង្កូវ S. zeamais អាយុ ២១ថ្ងៃ (វគ្គទី៤ ចុងក្រោយ) |
ដង្កូវមានទំហំធំពេញលេញដែលអាចធ្វើជាភ្នាក់ងារចិញ្ចឹមបាន។ | គុណភាពរបស់ដង្កូវចាប់ផ្តើមធ្លាក់ចុះ ដែលធ្វើឱ្យចំនួនកូនចៅសរុប និងអត្រាញី-ឈ្មោលថយចុះវិញ។ | អត្រាញី-ឈ្មោលធ្លាក់ចុះមកត្រឹម ២.១។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារបរិក្ខារពិសោធន៍កសិកម្ម និងសត្វល្អិតសាស្រ្តជាមូលដ្ឋាន រួមទាំងបន្ទប់ដែលអាចគ្រប់គ្រងសីតុណ្ហភាព និងសំណើមបានយ៉ាងច្បាស់លាស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍នៃសាកលវិទ្យាល័យ Kasetsart ប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ពូជសត្វល្អិតក្នុងស្រុក ក្រោមលក្ខខណ្ឌសីតុណ្ហភាព ២៧°C។ ដោយសារប្រទេសកម្ពុជាមានអាកាសធាតុ និងលក្ខខណ្ឌផ្ទុកគ្រាប់ធញ្ញជាតិស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសថៃ លទ្ធផលនេះអាចយកមកអនុវត្តផ្ទាល់បាន ប៉ុន្តែប្រសិទ្ធភាពអាចប្រែប្រួលបន្តិចបន្តួចអាស្រ័យលើពូជសត្វល្អិតក្នុងស្រុក (Local strain) របស់កម្ពុជា។
វិធីសាស្រ្តគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតតាមបែបជីវសាស្រ្ត (Biological control) នេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងសក្តានុពលខ្លាំងណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមី។
ការប្រើប្រាស់សត្វល្អិតបរាសិត T. elegans គឺជាជម្រើសដ៏ស័ក្តិសម និងមាននិរន្តរភាពសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃក្នុងជង្រុកនៅកម្ពុជា ជំនួសឱ្យការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីដែលមានផលប៉ះពាល់យូរអង្វែង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Parasitoid (សត្វល្អិតបរាសិត) | សត្វល្អិតដែលពងដាក់លើ ឬក្នុងខ្លួនសត្វល្អិតផ្សេងទៀត (ភ្នាក់ងារចិញ្ចឹម) ហើយនៅពេលញាស់ ដង្កូវរបស់វានឹងស៊ីសាច់សត្វល្អិតនោះជាចំណីរហូតដល់ស្លាប់ ដើម្បីលូតលាស់ជាសត្វល្អិតពេញវ័យ។ វាត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាទូទៅក្នុងកសិកម្មដើម្បីគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃតាមបែបជីវសាស្ត្រ។ | ប្រៀបដូចជាសត្វក្រៅភពក្នុងភាពយន្ត "Alien" ដែលពងដាក់ក្នុងខ្លួនមនុស្ស ហើយកូនរបស់វាធំធាត់ដោយស៊ីម្ចាស់ផ្ទះនោះពីក្នុងមកក្រៅ។ |
| Instar (វគ្គលូតលាស់របស់ដង្កូវ) | ដំណាក់កាលនៃការលូតលាស់របស់សត្វល្អិត (ជាពិសេសសត្វល្អិតប្រភេទដង្កូវ) ចន្លោះពីការសកកម្តងទៅការសកកម្តងទៀត។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ ដង្កូវវគ្គទី៤ (Fourth instar) គឺជាវគ្គដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ឱ្យសត្វល្អិតបរាសិតពងដាក់។ | ដូចជាការប្តូរទំហំខោអាវរបស់ក្មេងដែលកំពុងលូតលាស់ ដោយរាល់ពេលដែលក្មេងធំឡើង ពួកគេត្រូវបោះបង់ខោអាវចាស់ចោល (សកក) រួចពាក់ខោអាវថ្មីដែលធំជាងមុន។ |
| Head-capsule width (ទទឹងក្បាលដង្កូវ) | រង្វាស់ទទឹងនៃផ្នែកក្បាលរឹងរបស់ដង្កូវ ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើប្រាស់ដើម្បីកំណត់ថាដង្កូវនោះស្ថិតក្នុងវគ្គលូតលាស់ទីប៉ុន្មាន (Instar) ព្រោះទំហំក្បាលមិនសូវប្រែប្រួលទេក្នុងវគ្គនីមួយៗ ទោះបីជាទម្ងន់ខ្លួនរបស់វាប្រែប្រួលក៏ដោយ។ | ដូចជាការវាស់ទំហំមួកសុវត្ថិភាពដើម្បីដឹងពីវ័យរបស់កុមារ ជាជាងការថ្លឹងទម្ងន់ដែលអាចប្រែប្រួលភ្លាមៗទៅតាមការញ៉ាំអាហារ។ |
| Progeny (កូនចៅ ឬជំនាន់ក្រោយ) | ចំនួនកូនចៅ ឬសត្វល្អិតជំនាន់ក្រោយដែលកើតចេញពីការបង្កាត់ពូជ ឬការទម្លាក់ពងរបស់សត្វល្អិតញី។ ក្នុងការសិក្សានេះ ពាក្យនេះសំដៅទៅលើចំនួនកូនសត្វល្អិតបរាសិត T. elegans សរុបដែលញាស់ចេញពីខ្លួនដង្កូវស៊ីអង្ករ។ | គឺជាពាក្យបច្ចេកទេសសម្រាប់ហៅ "កូនៗ" ឬ "សមាជិកជំនាន់ថ្មី" របស់សត្វ ឬរុក្ខជាតិណាមួយ ដែលបានបន្តពូជ។ |
| Arrhenotokous (ការបន្តពូជបែបអាហរ៉េណូតូកូស / ការញាស់ដោយមិនបាច់បង្កាត់) | ប្រព័ន្ធនៃការបន្តពូជរបស់សត្វល្អិតមួយចំនួន (ដូចជា ឱម៉ាល់ ឬស្រមោច) ដែលស៊ុតមិនបានបង្កាត់ជាមួយមេជីវិតឈ្មោល នឹងញាស់ចេញជាសត្វល្អិត "ឈ្មោល" (មានក្រូម៉ូសូមទោល) ចំណែកស៊ុតដែលបានបង្កាត់ នឹងញាស់ជាសត្វល្អិត "ញី" (មានក្រូម៉ូសូមទ្វេ)។ វាអនុញ្ញាតឱ្យមេញីអាចគ្រប់គ្រងភេទកូនរបស់វាបានតាមរយៈការទម្លាក់ ឬមិនទម្លាក់មេជីវិតឈ្មោលពេលពង។ | ប្រៀបដូចជាម៉ាស៊ីនផលិតកូនដែលអាចរើសភេទបាន៖ បើមានមេជីវិតឈ្មោលចូលរួម វាបង្កើតបានកូនស្រី តែបើអត់ទេ វាបង្កើតបានកូនប្រុសដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ |
| Oviposition (ការទម្លាក់ពង) | ដំណើរការដែលសត្វល្អិតញីប្រើប្រាស់សរីរាង្គទម្លាក់ពង (Ovipositor) ដើម្បីចាក់បញ្ចូល និងដាក់ពងរបស់វាទៅក្នុង ឬលើវត្ថុណាមួយ ដូចជាគ្រាប់ធញ្ញជាតិ ឬចាក់បញ្ចូលទៅក្នុងសាច់របស់សត្វល្អិតដទៃទៀត។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់សឺរ៉ាំងចាក់ថ្នាំ ដើម្បីចាក់បញ្ចូលគ្រាប់ពូជទៅលាក់ទុកក្នុងដី ឬក្នុងផ្លែឈើអញ្ចឹងដែរ។ |
| Biological control agents (ភ្នាក់ងារគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតតាមបែបជីវសាស្រ្ត) | សត្វល្អិត មេរោគ ឬសរីរាង្គមានជីវិតដទៃទៀត ដែលត្រូវបានគេយកមកចិញ្ចឹម និងបញ្ចេញក្នុងកសិដ្ឋានដើម្បីសម្លាប់ ឬកាត់បន្ថយចំនួនសត្វល្អិតចង្រៃដែលបំផ្លាញដំណាំ ដោយមិនពឹងផ្អែកលើការប្រើប្រាស់ថ្នាំពុលគីមី ដែលជួយរក្សាសុវត្ថិភាពបរិស្ថាន។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមឆ្មាដើម្បីឱ្យចាប់កណ្តុរក្នុងផ្ទះ ជាជាងការប្រើថ្នាំបំពុលកណ្តុរដែលអាចប៉ះពាល់ដល់សុខភាពមនុស្ស និងសត្វចិញ្ចឹមផ្សេងទៀត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
