បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការផលិតគ្រាប់ពូជកូនកាត់ F1 នៃមើមឆៃថាវចិន (Raphanus sativus var. Longipinnatus L.) ក្នុងស្រុកដើម្បីកាត់បន្ថយការនាំចូល ដោយស្វែងរកខ្សែស្រឡាយពូជដែលមិនអាចបង្កាត់ដោយខ្លួនឯងបាន (Self-incompatibility) យកមកធ្វើជាមេបា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានវាយតម្លៃកម្រិតនៃការមិនអាចបង្កាត់ដោយខ្លួនឯងនៃខ្សែស្រឡាយពូជចំនួន ៩ ដោយប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសចំនួនពីរ មុននឹងធ្វើការបង្កាត់ខ្វែងគ្នាគ្រប់ទម្រង់ដើម្បីជ្រើសរើសពូជកូនកាត់ដែលល្អបំផុត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Seed Set Analysis (SSA) ការវិភាគអត្រាបង្កើតគ្រាប់ពូជ |
ផ្តល់លទ្ធផលគួរឱ្យទុកចិត្តបានខ្ពស់ និងឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៃការបង្កាត់នៅលើទីវាល។ | ទាមទារពេលវេលាយូរ ដោយត្រូវរង់ចាំរហូតដល់រុក្ខជាតិបង្កើតជាកួរគ្រាប់ពូជដើម្បីធ្វើការរាប់វាយតម្លៃ។ | បានបញ្ជាក់ថាខ្សែស្រឡាយមេបាភាគច្រើនមានលក្ខណៈមិនអាចបង្កាត់ដោយខ្លួនឯងបាន (Self-incompatible) ដែលស័ក្តិសមសម្រាប់ការផលិតពូជកូនកាត់។ |
| Fluorescent Microscope Technique (FM) បច្ចេកទេសមីក្រូទស្សន៍ហ្វ្លុយអូរីសិន |
ផ្តល់លទ្ធផលរហ័សដោយគ្រាន់តែពិនិត្យមើលការលូតលាស់នៃបំពង់លំអង (Pollen tube) នៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ | លទ្ធផលជួនកាលមិនសូវមានភាពសុក្រឹត និងមិនសូវគួរឱ្យទុកចិត្តដូចបច្ចេកទេសវាស់វែងគ្រាប់ពូជផ្ទាល់នោះទេ។ | បានផ្តល់លទ្ធផលត្រួតពិនិត្យយ៉ាងឆាប់រហ័សដើម្បីចាត់ថ្នាក់កម្រិតនៃការមិនអាចបង្កាត់ដោយខ្លួនឯង (ខ្លាំង ឬខ្សោយ) នៃខ្សែស្រឡាយនីមួយៗ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារឱ្យមានការសហការរវាងមន្ទីរពិសោធន៍ដែលមានបរិក្ខារឯកទេសកម្រិតមធ្យម និងទីតាំងកសិដ្ឋានសម្រាប់ការដាំដុះសាកល្បង។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅសាកលវិទ្យាល័យឈៀងម៉ៃ ប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ពូជនាំចូលពីជប៉ុន តៃវ៉ាន់ កូរ៉េ និងពូជក្នុងស្រុកភាគខាងជើងថៃ។ ទោះបីជាអាកាសធាតុភាគខាងជើងថៃមានភាពស្រដៀងគ្នានឹងតំបន់ភ្នំមួយចំនួននៅកម្ពុជាក៏ដោយ ក៏អាកាសធាតុក្តៅសើមនៅតំបន់ទំនាបនៃប្រទេសកម្ពុជាអាចធ្វើឱ្យលក្ខណៈរូបសាស្ត្រ និងទិន្នផលនៃមើមឆៃថាវ Raphanus sativus នេះមានការប្រែប្រួល។ ដូច្នេះការសាកល្បងសម្របខ្លួន (Adaptability trial) នៅកម្ពុជាគឺចាំបាច់ណាស់។
វិធីសាស្រ្ត និងពូជកូនកាត់ដែលរកឃើញនៅក្នុងការសិក្សានេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអភិវឌ្ឍវិស័យផលិតគ្រាប់ពូជបន្លែនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការអភិវឌ្ឍខ្សែស្រឡាយមេបាដោយខ្លួនឯងដើម្បីផលិតគ្រាប់ពូជកូនកាត់ F1 នឹងជួយបង្កើនឯករាជ្យភាពនៃវិស័យគ្រាប់ពូជកម្ពុជា និងផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចដល់កសិករ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Self-incompatibility (ភាពមិនអាចបង្កាត់ដោយខ្លួនឯងបាន) | ជាយន្តការធម្មជាតិរបស់រុក្ខជាតិដែលរារាំងលំអងឈ្មោលមិនឱ្យបង្កាត់ជាមួយកេសរញីរបស់រុក្ខជាតិដើមតែមួយ ឬផ្កាតែមួយ ដើម្បីបញ្ចៀសការបង្កាត់ជាន់ឈាម និងជំរុញការបង្កាត់កាត់ពូជ។ | ដូចជាច្បាប់ធម្មជាតិហាមបងប្អូនបង្កើតរៀបការនឹងគ្នា ដើម្បីកុំឱ្យកូនកើតមកខ្សោយសែន។ |
| Inbred lines (ខ្សែស្រឡាយពូជសុទ្ធ / ពូជបង្កាត់ជាន់ឈាម) | ជារុក្ខជាតិដែលត្រូវបានបង្កាត់ដោយខ្លួនឯងជាច្រើនជំនាន់ជាប់ៗគ្នា (ទោះបីជាវាពិបាកបង្កាត់ដោយធម្មជាតិក៏ដោយ គេប្រើវិធីពិសេស) ដើម្បីបង្កើតបានជាពូជមួយដែលមានសែន (Genes) ដូចគ្នាទាំងស្រុងសម្រាប់ធ្វើជាមេបាសុទ្ធ។ | ដូចជាការបន្សុទ្ធមាសឱ្យបានកម្រិត ៩៩.៩៩% មុននឹងយកវាទៅលាយជាមួយលោហៈផ្សេងដើម្បីបង្កើតជាគ្រឿងអលង្ការដ៏រឹងមាំ។ |
| F1 hybrid (ពូជកូនកាត់ F1) | ជាជំនាន់ទីមួយនៃកូនដែលកើតចេញពីការបង្កាត់ខ្វែងគ្នារវាងខ្សែស្រឡាយពូជសុទ្ធ (Inbred lines) ពីរផ្សេងគ្នា ដែលធ្វើឱ្យកូនទទួលបានលក្ខណៈល្អប្រសើរជាងមុន និងផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ជាងមេបាទាំងសងខាង។ | ដូចជាកូនកាត់ដែលកើតពីឪពុកម្តាយមានសញ្ជាតិផ្សេងគ្នា ដែលជារឿយៗមានភាពលេចធ្លោ សុខភាពល្អ និងរូបរាងស្អាត។ |
| Seed set analysis (ការវិភាគអត្រាបង្កើតគ្រាប់ពូជ) | ជាវិធីសាស្ត្រវាស់វែងកម្រិតនៃការមិនអាចបង្កាត់ដោយខ្លួនឯង ដោយធ្វើការបង្កាត់លំអងខ្លួនឯងរួចរាប់ចំនួនគ្រាប់ពូជដែលកកើតឡើងនៅក្នុងកួរនៅលើទីវាល។ បើមិនមានគ្រាប់ មានន័យថាវាមានលក្ខណៈ Self-incompatible ខ្លាំង។ | ដូចជាការសាកល្បងបោះគ្រាប់ពូជដាំ ហើយរាប់ចំនួនកូនរុក្ខជាតិដែលដុះ ដើម្បីដឹងថាគ្រាប់នោះមានគុណភាពអាចដុះបានកម្រិតណា។ |
| Fluorescent microscope technique (បច្ចេកទេសមីក្រូទស្សន៍ហ្វ្លុយអូរីសិន) | ជាបច្ចេកទេសប្រើប្រាស់មីក្រូទស្សន៍បញ្ចេញពន្លឺរួមផ្សំជាមួយថ្នាំពណ៌ពិសេស (Aniline blue) នៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដើម្បីឆ្លុះមើលការលូតលាស់នៃបំពង់លំអងនៅក្នុងកេសរញី ដើម្បីវាយតម្លៃថាតើលំអងអាចធ្វើដំណើរទៅបង្កកំណើតបានឬទេ។ | ដូចជាការប្រើម៉ាស៊ីនថតកាំរស្មីអ៊ិច (X-ray) ដើម្បីមើលឱ្យធ្លុះចូលទៅខាងក្នុងថាតើថ្នាំបានរត់ចូលដល់សរសៃឈាមគោលដៅឬអត់។ |
| Emasculation (ការកាត់កេសរឈ្មោលចោល) | ជានីតិវិធីកសិកម្មក្នុងការដកយកកេសរឈ្មោលចេញពីផ្កាមុនពេលវារីកពេញលេញ ដើម្បីការពារកុំឱ្យមានការធ្លាក់លំអងបង្កាត់ផ្កាខ្លួនឯង សម្រាប់ត្រៀមយកផ្កានោះទៅបង្កាត់ជាមួយលំអងពីដើមផ្សេងទៀតដែលយើងចង់បាន។ | ដូចជាការដកកាំភ្លើងចេញពីដៃមនុស្សម្នាក់ ដើម្បីប្រាកដថាគេមិនអាចច្រឡំបាញ់ត្រូវខ្លួនឯងបាន។ |
| Vernalization (ការផ្អិបនឹងសីតុណ្ហភាពត្រជាក់) | ជាដំណើរការដាក់រុក្ខជាតិ ឬគ្រាប់ពូជឱ្យស្ថិតក្នុងសីតុណ្ហភាពត្រជាក់ (ឧ. ១០ អង្សាសេ) ក្នុងរយៈពេលកំណត់ណាមួយ ដើម្បីដាស់អរម៉ូន ឬជំរុញឱ្យរុក្ខជាតិនោះអាចចេញផ្កា និងបង្កើតគ្រាប់ពូជបាន ដែលជាទូទៅជួបប្រទះលើរុក្ខជាតិរដូវរងារ។ | ដូចជាការប្រើម៉ាស៊ីនត្រជាក់បញ្ឆោតរុក្ខជាតិឱ្យគិតថារដូវរងារបានកន្លងផុតទៅ ហើយដល់ពេលរដូវផ្ការីកដែលវាត្រូវបញ្ចេញផ្កាហើយ។ |
| Bud pollination (ការបង្កាត់លំអងលើផ្កាមិនទាន់រីក) | ជាបច្ចេកទេសបង្កាត់លំអងដោយផ្ទាល់ទៅលើកេសរញីនៃផ្កាដែលនៅជាក្រពុំ (មិនទាន់រីក) ដើម្បីបញ្ចៀសយន្តការរារាំងការបង្កាត់ដោយខ្លួនឯង (Self-incompatibility) ដែលជាទូទៅយន្តការរារាំងនេះសកម្មតែនៅពេលផ្ការីកពេញលេញប៉ុណ្ណោះ។ | ដូចជាការលួចចូលទៅក្នុងផ្ទះតាមទ្វារក្រោយ មុនពេលប្រព័ន្ធសុវត្ថិភាពសំឡេងរោទិ៍ត្រូវបានម្ចាស់ផ្ទះបើកដំណើរការ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
