បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងស្វែងរកការរួមបញ្ចូលគ្នាដ៏សមស្របនៃពូជឆៃថាវដែលមិនអាចបង្កាត់ដោយខ្លួនឯងបាន (Self-incompatible Chinese radishes) ដើម្បីប្រើប្រាស់ជាមេបាក្នុងការផលិតគ្រាប់ពូជកូនកាត់ F1។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការបង្កាត់ពូជ និងវិភាគការជាប់គ្រាប់ពូជ (Seed set analysis) លើខ្សែស្រឡាយឆៃថាវចំនួន៥ ដែលបានចម្រាញ់ចេញពីពូជ KU # 1, OW # 1 និង Kow Puey។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Selfing of opened flower ការបង្កាត់ដោយខ្លួនឯងនៅពេលផ្ការីកពេញលេញ |
ងាយស្រួលអនុវត្ត និងមិនទាមទារបច្ចេកទេសស្មុគស្មាញក្នុងការបើកត្របកផ្កា។ | អត្រាជាប់គ្រាប់មានកម្រិតទាបបំផុតសម្រាប់ពូជដែលមានលក្ខណៈមិនអាចបង្កាត់ខ្លួនឯងបាន (Self-incompatible) ដោយសារមានការរារាំងតាមបែបធម្មជាតិ។ | អត្រាជាប់គ្រាប់ជាមធ្យមមានកម្រិតទាប (០.៣ ដល់ ០.៨ គ្រាប់ក្នុងមួយផ្លែ លើកលែងតែពូជ Kow Puey 3/5 ដែលជាប់ ១.៥ គ្រាប់)។ |
| Selfing by bud pollination ការបង្កាត់លំអងនៅពេលផ្កាមិនទាន់រីក |
អាចបំបែកបម្រាមនៃការមិនអាចបង្កាត់ខ្លួនឯងបាន (overcome self-incompatibility) ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវរក្សាបាននូវខ្សែស្រឡាយពូជសុទ្ធ (Inbred lines)។ | ទាមទារការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ដោយសារផ្កានៅខ្ចីងាយនឹងរងការខូចខាត ហើយប្រើប្រាស់កម្លាំងពលកម្មច្រើន។ | អត្រាជាប់គ្រាប់ជាមធ្យមកើនឡើងរហូតដល់ចន្លោះពី ០.៨ ដល់ ១.៨ គ្រាប់ក្នុងមួយផ្លែ។ |
| Diallel cross among self-incompatible lines ការបង្កាត់ខ្វែងគ្រប់គូរវាងខ្សែស្រឡាយពូជផ្សេងៗគ្នា |
ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ពូជខ្ពស់បំផុត និងជួយបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ពីភាពត្រូវគ្នា ឬមិនត្រូវគ្នានៃអាឡែល S (S-alleles) រវាងពូជមេបាទាំងសងខាង។ | ទាមទារការរៀបចំផែនការបង្កាត់ស្មុគស្មាញ និងការកត់ត្រាទិន្នន័យច្បាស់លាស់ពីគូនិមួយៗ ដើម្បីវាយតម្លៃលទ្ធផល។ | អត្រាជាប់គ្រាប់កើនឡើងខ្ពស់បំផុតចន្លោះពី ១.៤ ដល់ ៥.២ គ្រាប់ក្នុងមួយផ្លែ ជាពិសេសគូបង្កាត់រវាង KU 1-2-12 ជាមួយ OW 1-7-3។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សាស្រាវជ្រាវនេះទាមទារនូវហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធកសិកម្ម សម្ភារៈសម្រាប់បង្កាត់ពូជ និងអ្នកជំនាញផ្នែកបង្កាត់ពូជដំណាំ ដើម្បីគ្រប់គ្រងបរិស្ថាន និងដំណើរការយ៉ាងត្រឹមត្រូវ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្ថានីយស្រាវជ្រាវក្នុងខេត្តឈៀងម៉ៃ ប្រទេសថៃ អំឡុងរដូវរងា (ខែធ្នូ ដល់ ខែមីនា) ដែលមានសីតុណ្ហភាពត្រជាក់។ នេះជាចំណុចសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះលក្ខណៈមិនអាចបង្កាត់ខ្លួនឯងបាន (Self-incompatibility) អាចនឹងបាត់បង់ ឬប្រែប្រួល (Pseudo-self-compatibility) ប្រសិនបើដាំដុះនៅក្នុងបរិយាកាសក្ដៅខ្លាំង ដូចជានៅតំបន់ទំនាបកណ្តាលនៃប្រទេស។
បច្ចេកទេសនៃការជ្រើសរើសមេបាដោយពឹងផ្អែកលើប្រព័ន្ធ Self-incompatibility នេះ គឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍ និងការផលិតគ្រាប់ពូជកូនកាត់ F1 (F1 Hybrid) នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការអនុវត្តបច្ចេកទេសបង្កាត់ពូជតាមរយៈអាឡែល S នេះ នឹងជួយជំរុញឱ្យវិស័យកសិកម្មកម្ពុជាអាចផលិតគ្រាប់ពូជកូនកាត់មានគុណភាពខ្ពស់ដោយខ្លួនឯង ធានាបាននូវទិន្នផលខ្ពស់ និងភាពធន់របស់ដំណាំ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Self-incompatibility (ការមិនអាចបង្កាត់ខ្លួនឯងបាន) | ជាលក្ខណៈធម្មជាតិរបស់រុក្ខជាតិដែលរារាំងមិនឱ្យលំអងឈ្មោលរបស់វាអាចដុះបំពង់លំអងទៅបង្កកំណើតជាមួយកេសរញីលើដើម ឬផ្កាជាមួយគ្នាបាន ដើម្បីចៀសវាងការបង្កាត់ជិត (Inbreeding) និងដើម្បីលើកកម្ពស់ការបង្កាត់ខ្វែងជាមួយដើមផ្សេង (Outcrossing)។ | ដូចជាប្រព័ន្ធការពារសុវត្ថិភាពដែលបដិសេធសោរដែលផលិតចេញពីរោងចក្រជាមួយគ្នា ហើយតម្រូវឱ្យយកសោរពីរោងចក្រផ្សេងទើបអាចចាក់បើកបាន។ |
| S-alleles (អាឡែល S) | គឺជាទម្រង់ផ្សេងៗគ្នានៃហ្សែនដែលស្ថិតនៅទីតាំងជាក់លាក់មួយ (Locus) លើក្រូម៉ូសូម ដែលមានតួនាទីត្រួតពិនិត្យនិងកំណត់ពីភាពត្រូវគ្នា ឬមិនត្រូវគ្នាក្នុងការបង្កាត់លំអងរវាងរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាលេខកូដសម្ងាត់ដែលរុក្ខជាតិប្រើដើម្បីសម្គាល់ថា "តើលំអងនេះមកពីសាច់ញាតិរបស់ខ្លួន ឬមកពីអ្នកដទៃ?"។ |
| Bud pollination (ការបង្កាត់លំអងពេលផ្កាមិនទាន់រីក) | ជាបច្ចេកទេសបង្កាត់ពូជដោយយកលំអងទៅដាក់លើកេសរញីនៅពេលដែលផ្កានៅជាក្រពុំនៅឡើយ ដើម្បីបំបែកបម្រាមនៃការមិនអាចបង្កាត់ខ្លួនឯងបាន ព្រោះយន្តការរារាំងរបស់ប្រព័ន្ធ (Self-incompatibility) មិនទាន់លូតលាស់ ឬធ្វើការពេញលេញនៅឡើយ។ | ដូចជាការលួចចូលក្នុងផ្ទះនៅពេលដែលប្រព័ន្ធកាមេរ៉ាសុវត្ថិភាពមិនទាន់ត្រូវបានដំឡើង និងបើកដំណើរការរួចរាល់។ |
| Diallel cross (ការបង្កាត់ខ្វែងគ្រប់គូ) | ជារបៀបរចនាការបង្កាត់ពូជដោយយកខ្សែស្រឡាយពូជមួយចំនួនមកបង្កាត់ខ្វែងគ្នាទៅវិញទៅមកគ្រប់គូទាំងអស់ (ប្តូរគ្នាធ្វើជាមេ និងជាបា) ដើម្បីវាយតម្លៃពីសមត្ថភាពផ្សំ (Combining ability) និងស្វែងរកគូដែលស័ក្តិសមបំផុត។ | ដូចជាការរៀបចំការប្រកួតកីឡាវិលជុំ ដែលក្រុមនីមួយៗត្រូវប្រកួតជាមួយក្រុមផ្សេងៗទៀតទាំងអស់ដើម្បីរកមើលថាក្រុមណាខ្លាំងជាងគេ។ |
| Homozygous genotype (សែនណូទីបអូម៉ូស៊ីហ្កូត / សែនណូទីបសុទ្ធ) | ជាសភាពដែលសព្វាង្គកាយមួយមានអាឡែលដូចគ្នាបេះបិទចំនួនពីរ (ឧទាហរណ៍ SaSa, SbSb) សម្រាប់កំណត់លក្ខណៈមួយ ដែលធ្វើឱ្យលក្ខណៈនោះមានភាពនឹងនរ និងផ្ទេរទៅកូនចៅដោយមិនប្រែប្រួល។ | ដូចជាការលាយថ្នាំពណ៌ដោយប្រើពណ៌ក្រហមសុទ្ធតែម្យ៉ាង ធ្វើឱ្យពណ៌ដែលលាយចេញមកតែងតែជាពណ៌ក្រហមជានិច្ច មិនមានលាយឡំពណ៌ផ្សេង។ |
| Sib cross / Sibbing (ការបង្កាត់រវាងបងប្អូន / ការបង្កាត់ក្នុងខ្សែស្រឡាយតែមួយ) | ជាការបង្កាត់ពូជរវាងរុក្ខជាតិដែលមានប្រភពចេញពីមេបាដូចគ្នា ឬស្ថិតក្នុងខ្សែស្រឡាយ (Line) តែមួយ ដើម្បីរក្សាពូជសុទ្ធ ប៉ុន្តែគេចៀសវាងការបង្កាត់ខ្លួនឯងផ្ទាល់ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពខ្សោយដោយសារការបង្កាត់ជិតពេក។ | ដូចជាការរៀបការរវាងបងប្អូនជីដូនមួយនៅក្នុងសាច់ញាតិតែមួយ ដើម្បីរក្សាទ្រព្យសម្បត្តិមិនឱ្យធ្លាក់ទៅក្រៅគ្រួសារ។ |
| F1 hybrid (កូនកាត់ជំនាន់ទី១) | ជាពូជរុក្ខជាតិជំនាន់ទី១ ដែលទទួលបានពីការបង្កាត់រវាងមេបាជាពូជសុទ្ធពីរផ្សេងគ្នា ដែលធ្វើឱ្យកូនកាត់នេះមានលក្ខណៈល្អប្រសើរ (Hybrid Vigor) ជាងមេបាទាំងសងខាង ដូចជាមានទិន្នផលខ្ពស់ និងធន់នឹងជំងឺ។ | ដូចជាការយកដែកធម្មតាទៅលាយជាមួយកាបូន បង្កើតបានជាដែកថែបដែលមានភាពរឹងមាំ និងស្វិតជាងវត្ថុធាតុដើមទាំងពីរដាច់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
