បញ្ហា (The Problem)៖ ស្មៅចង្រៃ Striga hermonthica កំពុងគំរាមកំហែងដល់ផលិតកម្មដំណាំធញ្ញជាតិ (ពិសេសពោត) នៅអនុតំបន់សាហារ៉ាអាហ្វ្រិក ដែលបណ្តាលឱ្យបាត់បង់ទិន្នផលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់កសិករ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើពិសោធន៍នៅទីវាលដើម្បីវាយតម្លៃពីប្រសិទ្ធភាពនៃប្រព័ន្ធដាំដុះដំណាំពោតជាមួយរុក្ខជាតិ Hyptis spicigera និងអត្រាប្រើប្រាស់គ្រាប់ពូជទៅលើការកាត់បន្ថយការរាតត្បាតរបស់ស្មៅចង្រៃ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Crop Rotation (Maize following Hyptis spicigera) ការដាំដំណាំឆ្លាស់គ្នា (ដាំពោតបន្ទាប់ពីដាំ Hyptis spicigera ទុកចោល) |
បង្កើនទិន្នផលពោតបានខ្ពស់ និងកាត់បន្ថយស្មៅចង្រៃ Striga បានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ កាកសំណល់របស់វាជួយបង្កើនជីជាតិដី និងសោភ័ណភាពដី។ | ទាមទារពេលវេលាយ៉ាងតិចមួយរដូវដើម្បីដាំរុក្ខជាតិអន្ទាក់នេះមុនពេលដាំពោត ដែលធ្វើឱ្យកសិករខាតបង់ការប្រមូលផលពោតមួយរដូវកាល។ | ទិន្នផលពោតកើនឡើងពី ២,២ ទៅ ៣,៤ តោន/ហិកតា (កើនឡើង ៥៥%) ចំណែកឯចំនួនស្មៅ Striga ថយចុះយ៉ាងខ្លាំងបំផុត (មកនៅត្រឹម ២០,២៥ ដើម)។ |
| Intercropping (Maize and Hyptis together) ការដាំចន្លោះជួរ ឬលាយឡំគ្នា (ដាំពោត និង Hyptis spicigera ក្នុងពេលតែមួយ) |
ចំណេញផ្ទៃដីដាំដុះ ដោយដាំដំណាំទាំងពីរក្នុងពេលតែមួយនៅលើទីតាំងតែមួយ ដោយមិនបាច់រង់ចាំឆ្លាស់រដូវ។ | រុក្ខជាតិ Hyptis ប្រជែងដណ្តើមសារធាតុចិញ្ចឹមពីពោត (ប្រព្រឹត្តខ្លួនដូចជាស្មៅចង្រៃ) ធ្វើឱ្យពោតក្រិន មិនលូតលាស់ល្អ និងមិនសូវកាត់បន្ថយស្មៅ Striga ទេ។ | ទិន្នផលពោតទាបបំផុត ការលូតលាស់ខ្សោយ និងចំនួនស្មៅ Striga នៅតែមានកម្រិតខ្ពស់ ដោយសារវាត្រូវបានរំញោចដំណុះដោយទាំងពោត និង Hyptis។ |
| Continuous Sole Maize (Control) ការដាំពោតរាល់រដូវដោយមិនឆ្លាស់ដំណាំ (វិធីសាស្ត្រត្រួតពិនិត្យ/ដើម) |
ងាយស្រួលអនុវត្តសម្រាប់កសិករដែលធ្លាប់ទម្លាប់ដាំតែពោត និងមិនទាមទារការស្វែងរកគ្រាប់ពូជរុក្ខជាតិអន្ទាក់បន្ថែម។ | ធ្វើឱ្យស្មៅចង្រៃ Striga កើនឡើងខ្លាំងពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំ ដីខ្សោះជីជាតិ និងទិន្នផលធ្លាក់ចុះជាលំដាប់។ | ចំនួនស្មៅ Striga មានកម្រិតខ្ពស់ (១២៤,២៥ ដើម/ឡូត៍) និងទិន្នផលពោតបានត្រឹមតែ ២,១៨ តោន/ហិកតាប៉ុណ្ណោះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្រ្តនេះមិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយដើមទុនច្រើនលើបច្ចេកវិទ្យាទំនើបនោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារនូវគ្រាប់ពូជជាក់លាក់ ជីគីមី និងកម្លាំងពលកម្ម។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ចំនួនពីរក្នុងប្រទេសកេនយ៉ា (អាហ្វ្រិក) ដែលមានបញ្ហារាតត្បាតស្មៅ Striga hermonthica យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ ទោះបីជាប្រភេទស្មៅជាក់លាក់នេះមិនទាន់មានសេចក្តីរាយការណ៍ជារឿងវឹកវរធំដុំនៅកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែស្មៅពពួកប៉ារ៉ាស៊ីតស្រដៀងគ្នានេះ (ឧទាហរណ៍ Striga asiatica) តែងតែបង្កហានិភ័យដល់កសិកម្ម។ ការរៀនសូត្រពីការប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិអន្ទាក់នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងស្មៅចង្រៃតាមបែបជីវសាស្រ្តនៅកម្ពុជា ដោយមិនពឹងផ្អែកតែលើថ្នាំគីមី។
បច្ចេកទេសប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិអន្ទាក់ (Trap crops) សម្រាប់គ្រប់គ្រងស្មៅចង្រៃ មានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់អនុវត្តនៅក្នុងវិស័យកសិកម្មរបស់ប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសតំបន់ដាំពោត។
ការធ្វើសមាហរណកម្មប្រព័ន្ធដាំដុះឆ្លាស់គ្នាជាមួយរុក្ខជាតិអន្ទាក់ អាចជួយបង្កើនទិន្នផលដំណាំ កាត់បន្ថយចំណាយលើសារធាតុគីមី និងលើកកម្ពស់និរន្តរភាពដីកសិកម្មនៅកម្ពុជាក្នុងរយៈពេលវែង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Obligate hemiparasitic angiosperm (រុក្ខជាតិផ្កាពាក់កណ្តាលប៉ារ៉ាស៊ីតចាំបាច់) | ជារុក្ខជាតិមានផ្កាដែលអាចធ្វើរស្មីសំយោគបានខ្លះដោយខ្លួនឯង ប៉ុន្តែវាត្រូវការតោងផ្ញើប្រាណលើឫសរុក្ខជាតិម្ចាស់ផ្ទះ (Host) ជាដាច់ខាត ដើម្បីស្រូបយកទឹក និងសារធាតុខនិជទើបអាចរស់រានមានជីវិតបាន។ | ដូចជាសត្វឈ្លើងដែលចេះហែលទឹកខ្លួនឯងបាន ប៉ុន្តែត្រូវតែតោងជញ្ជក់ឈាមសត្វដទៃទើបអាចរស់ និងធំធាត់បាន។ |
| Haustorium (សរីរាង្គតោងជញ្ជក់របស់ប៉ារ៉ាស៊ីត) | ជាផ្នែកមួយនៃឫសរបស់រុក្ខជាតិប៉ារ៉ាស៊ីត (ដូចជាស្មៅ Striga) ដែលលូតលាស់ចាក់ទម្លុះចូលទៅក្នុងជាលិការបស់រុក្ខជាតិម្ចាស់ផ្ទះ ដើម្បីភ្ជាប់ប្រព័ន្ធលំហូរ ទាញយកទឹក និងសារធាតុចិញ្ចឹម។ | ដូចជាទុយោបឺតទឹកដែលចាក់ទម្លុះចូលទៅក្នុងកែវភេសជ្ជៈរបស់អ្នកដទៃ ដើម្បីលួចបឺតទឹកពីគេ។ |
| Suicidal germination (ដំណុះអត្តឃាត) | ជាយន្តការដែលគ្រាប់ស្មៅប៉ារ៉ាស៊ីតត្រូវបានរំញោចឱ្យដុះពន្លកដោយសារធាតុគីមីបញ្ចេញពីរុក្ខជាតិផ្សេង ប៉ុន្តែដោយសារគ្មានរុក្ខជាតិម្ចាស់ផ្ទះ (Host) ដែលត្រឹមត្រូវឱ្យវាចាក់ឫសតោងជញ្ជក់អាហារ វាក៏ត្រូវងាប់ទៅវិញដោយឯកឯង។ | ដូចជាការបោកបញ្ឆោតសត្រូវឱ្យចេញពីកន្លែងលាក់ខ្លួនដោយប្រាប់ថាមានចំណី ប៉ុន្តែពេលចេញមកអត់មានអ្វីស៊ី ក៏ត្រូវដាច់ពោះស្លាប់។ |
| Trap crop (ដំណាំអន្ទាក់) | ជាប្រភេទរុក្ខជាតិដែលគេដាំដើម្បីបញ្ចេញសារធាតុគីមីទាក់ទាញ ឬរំញោចគ្រាប់ស្មៅចង្រៃឱ្យដុះពន្លក ប៉ុន្តែរុក្ខជាតិនេះមិនអនុញ្ញាតឱ្យស្មៅនោះតោងផ្ញើប្រាណឡើយ ដែលធ្វើឱ្យស្មៅនោះងាប់ និងជួយសម្អាតដី។ | ដូចជាការដាក់នុយបំពុល ឬនុយអន្ទាក់ ដើម្បីទាក់ទាញសត្វកណ្តុរឱ្យចេញមកស៊ី រួចក៏ជាប់អន្ទាក់ងាប់។ |
| Allelopathic potential (សក្តានុពលអាឡេឡូប៉ាទី / ឥទ្ធិពលគីមីជីវៈរវាងរុក្ខជាតិ) | ជាសមត្ថភាពរបស់រុក្ខជាតិមួយក្នុងការបញ្ចេញសារធាតុគីមី (តាមរយៈឫស ស្លឹក ឬដើម) ទៅក្នុងបរិស្ថានជុំវិញ ដែលអាចជួយជម្រុញ ឬរារាំងការលូតលាស់ និងការដុះពន្លករបស់រុក្ខជាតិផ្សេងទៀតដែលនៅក្បែរវា។ | ដូចជាមនុស្សម្នាក់ដែលបញ្ចេញក្លិនខ្លួន ឬទឹកអប់ ដែលអាចធ្វើឱ្យអ្នកនៅក្បែរមានអារម្មណ៍ស្រស់ស្រាយ ឬក៏ឈឺក្បាលវិលមុខ។ |
| Soil elutriation method (វិធីសាស្ត្របំបែកគ្រាប់ពូជពីដីដោយប្រើចរន្តទឹក) | ជាបច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍ដែលប្រើប្រាស់ចរន្តទឹក ឬខ្យល់ ដើម្បីបំបែកលាងយកគ្រាប់ពូជតូចៗចេញពីភាគល្អិតដី ក្នុងគោលបំណងយកមករាប់ និងវាយតម្លៃបរិមាណគ្រាប់ពូជដែលនៅសេសសល់ក្នុងដី។ | ដូចជាការរែងរកមាសនៅក្នុងទឹកស្ទឹង ដោយប្រើចរន្តទឹកដើម្បីបង្ហូរដីខ្សាច់ចេញ និងបន្សល់ទុកតែគ្រាប់មាសធ្ងន់ៗនៅបាត។ |
| Seed bank (ធនាគារគ្រាប់ពូជក្នុងដី) | ជាបណ្តុំនៃគ្រាប់ពូជរុក្ខជាតិ ឬស្មៅចង្រៃដែលនៅរស់រានមានជីវិត ហើយកប់លាក់ខ្លួនកកកុញនៅក្នុងដី រង់ចាំលក្ខខណ្ឌអំណោយផល (មានទឹក និងសារធាតុរំញោច) ដើម្បីដុះពន្លក។ | ដូចជាគណនីសន្សំប្រាក់ក្នុងធនាគារ ដែលគ្រាប់ស្មៅប្រៀបដូចជាលុយសន្សំ រង់ចាំពេលត្រូវដកយកមកចាយ (ដុះពន្លក) នៅថ្ងៃមុខនៅពេលមានឱកាស។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
