បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការលូតលាស់មិនល្អ និងអត្រាបន្តពូជទាបរបស់រុក្ខជាតិស្មៅផ្អែម (Stevia rebaudiana) នៅពេលបណ្តុះនៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានស្តង់ដារ (MS medium)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រឆ្លើយតបផ្ទៃ (Response surface methodology) ដើម្បីរចនា និងធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវកម្រិតសមាសធាតុរ៉ែនៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Murashige and Skoog (MS) medium មជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះ Murashige and Skoog (MS) ស្តង់ដារ |
ជារូបមន្តស្តង់ដារទូទៅដែលងាយស្រួលប្រើ និងមានលក់ជាម្សៅស្រាប់ សម្រាប់ការបណ្តុះជាលិការុក្ខជាតិភាគច្រើន។ | ធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិស្មៅផ្អែមលូតលាស់មិនបានល្អ មានស្លឹកតូចៗ ដើមវែងតូច និងមានកម្រិតស្ត្រេសខ្ពស់ដោយផលិតសារធាតុផេណូលីក (Phenolics) ច្រើន។ | ពន្លកលូតលាស់មិនសូវល្អ អត្រាបន្តពូជទាប និងមានកម្រិតស្ត្រេសខ្ពស់ជាងគេ។ |
| Optimized Formulation 1 (OMS1) មជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះដែលបានធ្វើឱ្យប្រសើរទី១ (OMS1) |
ជួយឱ្យពន្លកមានប្រវែងវែង និងមានចំនួនស្លឹកច្រើនជាងមជ្ឈដ្ឋាន MS ស្តង់ដារដោយសារការបន្ថែមធាតុដាន (Minor elements) ។ | រុក្ខជាតិនៅតែមានភាពតានតឹង (Stress) ខ្ពស់ ដោយផលិតសារធាតុផេណូលីក (Phenolic) និងមានសកម្មភាពប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្មច្រើនដដែល។ | លូតលាស់បានល្អគួរសម ប៉ុន្តែមានកម្រិតសារធាតុផេណូលីកខ្ពស់ស្រដៀងនឹងមជ្ឈដ្ឋាន MS ។ |
| Optimized Formulation 2 (OMS2) មជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះដែលបានធ្វើឱ្យប្រសើរទី២ (OMS2) |
ជំរុញការលូតលាស់ពន្លកបានយ៉ាងល្អប្រសើរ កាត់បន្ថយភាពតានតឹងរបស់រុក្ខជាតិ និងបង្កើនអត្រាបន្តពូជ (Multiplication) បានខ្ពស់។ | ទាមទារការថ្លឹង និងរៀបចំកម្រិតសារធាតុរ៉ែ (Mineral salts) នីមួយៗយ៉ាងជាក់លាក់ដោយខ្លួនឯង ដែលចំណាយពេលច្រើនជាងការប្រើម្សៅ MS ស្រាប់។ | ផ្តល់លទ្ធផលល្អបំផុតសម្រាប់ការលូតលាស់ មានអត្រាបន្តពូជខ្ពស់ និងមានកម្រិតស្ត្រេសទាបបំផុត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារឱ្យមានមន្ទីរពិសោធន៍បណ្តុះជាលិការុក្ខជាតិស្តង់ដារ ឧបករណ៍វិភាគគីមី និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការរចនាការពិសោធន៍។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅសាកលវិទ្យាល័យ Phayao ប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ពូជស្មៅផ្អែមដែលមាននៅក្នុងតំបន់នោះ។ ដោយសារអាកាសធាតុ និងលក្ខខណ្ឌភូមិសាស្ត្រនៃប្រទេសថៃ និងកម្ពុជាមានភាពស្រដៀងគ្នា លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍នៅប្រទេសកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្របណ្តុះជាលិកាដោយប្រើមជ្ឈដ្ឋានដែលបានកែច្នៃនេះ មានអត្ថប្រយោជន៍ខ្លាំងសម្រាប់ការផលិតពូជរុក្ខជាតិពាណិជ្ជកម្មនៅកម្ពុជា។
ការអនុវត្តរូបមន្តមជ្ឈដ្ឋាន OMS2 នេះនឹងជួយកាត់បន្ថយការនាំចូលគ្រាប់ពូជ ឬកូនរុក្ខជាតិពីបរទេស និងពង្រឹងការដាំដុះស្មៅផ្អែមជាលក្ខណៈពាណិជ្ជកម្មនៅកម្ពុជាឱ្យកាន់តែមានសក្តានុពល។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Micropropagation (ការបន្តពូជរុក្ខជាតិក្នុងបំពង់ពិសោធន៍ / មីក្រូបន្តពូជ) | ការបណ្តុះកោសិការ ឬជាលិការុក្ខជាតិនៅក្នុងបំពង់កែវ ឬប្រអប់ជ័រដែលមានបរិយាកាសស្អាតគ្មានមេរោគ ដោយប្រើប្រាស់មជ្ឈដ្ឋានដែលមានសារធាតុចិញ្ចឹមគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីបង្កើតជារុក្ខជាតិថ្មីរាប់ពាន់ដើមក្នុងពេលដ៏ខ្លី។ | ដូចជាការយកកូនមែកឈើមួយតូចទៅដាំនៅក្នុងកែវដែលមានទឹកដោះគោនិងវីតាមីន ដើម្បីឱ្យវាឆាប់ធំនិងបែកមែកធាងបានច្រើនដោយមិនចាំបាច់ដាំក្នុងដី។ |
| Response surface methodology (វិធីសាស្ត្រផ្ទៃឆ្លើយតប / វិធីសាស្ត្ររចនាការពិសោធន៍ RSM) | គឺជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិ និងគណិតវិទ្យាដែលគេប្រើដើម្បីរចនាការពិសោធន៍ និងស្វែងរកកម្រិតល្អបំផុត (Optimal level) នៃកត្តាជាច្រើនក្នុងពេលតែមួយ (ដូចជាបរិមាណជី៣មុខផ្សេងគ្នា) ដែលជះឥទ្ធិពលដល់លទ្ធផលចុងក្រោយ ដោយកាត់បន្ថយចំនួនដងនៃការសាកល្បង។ | ដូចជាការសាកល្បងរកសីតុណ្ហភាព និងរយៈពេលដ៏ល្អឥតខ្ចោះបំផុតក្នុងការដុតនំប៉័ងឱ្យមានរស់ជាតិឆ្ងាញ់ ដោយមិនចាំបាច់ដុតសាកល្បងគ្រប់សីតុណ្ហភាព និងគ្រប់នាទីទាំងអស់នោះទេ។ |
| Murashige and Skoog (MS) medium (មជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះ MS) | ជារូបមន្តស្តង់ដារនៃសារធាតុចិញ្ចឹម (អំបិលរ៉ែ វីតាមីន និងស្ករ) ដែលត្រូវបានគេរកឃើញដោយលោក Murashige និង Skoog ក្នុងឆ្នាំ១៩៦២ ហើយត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយបំផុតសម្រាប់ចិញ្ចឹមកោសិកា និងលូតលាស់រុក្ខជាតិនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ | ដូចជារូបមន្តម្សៅទឹកដោះគោស្តង់ដារសម្រាប់ទារក ដែលមានផ្ទុកសារធាតុចិញ្ចឹមចាំបាច់គ្រប់យ៉ាងសម្រាប់ការលូតលាស់។ |
| Minor elements (ធាតុដាន / មីក្រូសារជាតិ) | ជាក្រុមធាតុរ៉ែ (ដូចជា ស័ង្កសី ទង់ដែង ម៉ង់ហ្គាណែស ដែក) ដែលរុក្ខជាតិត្រូវការក្នុងបរិមាណតិចតួចបំផុត ប៉ុន្តែមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ដំណើរការមេតាប៉ូលីស ការបង្កើតក្លរ៉ូហ្វីល និងសកម្មភាពអង់ស៊ីមក្នុងរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការបន្ថែមអំបិល ឬម្រេចបន្តិចបន្តួចទៅក្នុងសម្ល ទោះបីជាត្រូវការតិចតួច តែបើខ្វះវានឹងធ្វើឱ្យសម្លខូចរស់ជាតិ និងគ្មានជាតិ។ |
| Mesos salts (អំបិលមេសូស) | គឺជាក្រុមអំបិលរ៉ែនៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះ ដែលផ្តល់នូវធាតុម៉ាញ៉េស្យូម កាល់ស្យូម និងផូស្វ័រក្នុងបរិមាណមធ្យម ដែលរុក្ខជាតិត្រូវការសម្រាប់ការលូតលាស់ បង្កើតរចនាសម្ព័ន្ធកោសិកា និងការលូតលាស់ឫស។ | ដូចជាការញ៉ាំអាហារដែលមានជាតិកាល់ស្យូម ដើម្បីឱ្យឆ្អឹងរឹងមាំ និងរាងកាយលូតលាស់បានល្អ។ |
| Phenolic compounds (សមាសធាតុផេណូលីក) | ជាសមាសធាតុគីមីដែលរុក្ខជាតិបញ្ចេញមកនៅពេលដែលវាជួបប្រទះនឹងភាពតានតឹង (Stress) ដូចជាកង្វះសារធាតុចិញ្ចឹម ឬលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានមិនល្អ ដែលសារធាតុនេះអាចធ្វើឱ្យទឹកបណ្តុះប្រែពណ៌ត្នោត ធ្វើឱ្យកោសិការុក្ខជាតិពុល និងរារាំងការលូតលាស់។ | ដូចជាញើសដែលហូរចេញពីរាងកាយមនុស្សនៅពេលហាត់ប្រាណខ្លាំង ឬភ័យខ្លាច ដែលបង្ហាញថារាងកាយកំពុងស្ថិតក្នុងសភាពតានតឹង ឬហត់នឿយខ្លាំង។ |
| DPPH radical scavenging assay (ការវាស់ស្ទង់សកម្មភាពប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្ម DPPH) | ជាវិធីសាស្ត្រក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់វាស់ស្ទង់សមត្ថភាពប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្ម (Antioxidant activity) របស់រុក្ខជាតិ ដើម្បីដឹងថាតើរុក្ខជាតិនោះកំពុងជួបប្រទះនឹងភាពតានតឹង (Stress) កម្រិតណា តាមរយៈការផ្លាស់ប្តូរពណ៌នៃសារធាតុសាកល្បង DPPH។ | ដូចជាការវាស់កម្តៅអ្នកជំងឺ ដើម្បីដឹងថាគាត់កំពុងមានអាការៈឈឺថ្កាត់ ឬមានភាពតានតឹងក្នុងរាងកាយកម្រិតណា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
