បញ្ហា (The Problem)៖ ការបន្តពូជរុក្ខជាតិលម្អ Eustoma grandiflorum តាមបែបប្រពៃណី (ប្រើគ្រាប់ និងសាកមែក) ជួបប្រទះបញ្ហាអត្រាដុះពន្លកទាប (៣៤-៣៩%) លូតលាស់មិនស្មើគ្នា និងចំណាយពេលយូរ ដែលមិនឆ្លើយតបនឹងតម្រូវការពាណិជ្ជកម្ម។ ការស្រាវជ្រាវនេះមានគោលបំណងបង្កើតវិធីសាស្ត្របន្តពូជក្នុងកែវពិសោធន៍ (In vitro) ថ្មីមួយប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព ដោយប្រើកោសិកាស្លឹកខ្ចី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើតេស្តមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះផ្សេងៗគ្នាដោយផ្សំជាមួយអរម៉ូនលូតលាស់រុក្ខជាតិកម្រិតខុសៗគ្នា ដើម្បីជំរុញការបង្កើតដុំកោសិកា ការលូតលាស់ពន្លក និងការដុះឫស។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Tissue Culture on B5 Medium (0.1 mg/L 2,4-D + 0.5 mg/L BAP) ការបណ្តុះជាលិកាលើមជ្ឈដ្ឋាន B5 (បន្ថែម 0.1 mg/L 2,4-D និង 0.5 mg/L BAP) |
បង្កើតពន្លកបានច្រើនយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ការពង្រីកពូជទ្រង់ទ្រាយធំ។ | ទាមទារបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍ សារធាតុគីមី និងការគ្រប់គ្រងអនាម័យតឹងរ៉ឹង (Sterile conditions)។ | ទទួលបាន ១៨,៧ ពន្លកក្នុងមួយកោសិកា (Explant) ក្នុងរយៈពេល ២៨ ថ្ងៃ។ |
| Shoot Elongation on MS Medium (10 mg/L GA3) ការលូតលាស់ពន្លកលើមជ្ឈដ្ឋាន MS (បន្ថែម 10 mg/L GA3) |
ជួយជំរុញកម្ពស់ពន្លកបានល្អ និងការពារបញ្ហាកូនរុក្ខជាតិក្រិន (Rosette)។ | ការប្រើប្រាស់អរម៉ូន GA3 ក្នុងកម្រិតមិនត្រឹមត្រូវអាចធ្វើឱ្យដើមលូតលាស់មិនប្រក្រតី ឬខ្សោយ។ | ទទួលបានកម្ពស់ពន្លកមធ្យម ៩,៣ សង់ទីម៉ែត្រ និង ៣ ពន្លកក្នុងមួយកូនរុក្ខជាតិ។ |
| Traditional Propagation (Seeds/Cuttings) ការបន្តពូជតាមបែបប្រពៃណី (ប្រើគ្រាប់ ឬសាកមែក) |
ងាយស្រួលអនុវត្តតាមបែបកសិកម្មទូទៅ មិនត្រូវការចំណេះដឹងមន្ទីរពិសោធន៍ជ្រៅជ្រះ។ | អត្រាដុះពន្លកទាប ចំណាយពេលយូរ ត្រូវការកម្លាំងពលកម្មច្រើន និងកូនរុក្ខជាតិលូតលាស់មិនស្មើគ្នា។ | អត្រាដំណុះគ្រាប់មានត្រឹមតែ ៣៤-៣៩% ប៉ុណ្ណោះ (យោងតាមទិន្នន័យក្នុងសេចក្តីផ្តើម)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារឱ្យមានមន្ទីរពិសោធន៍បណ្តុះជាលិការុក្ខជាតិ (Plant Tissue Culture Lab) ដែលបំពាក់ដោយឧបករណ៍សម្លាប់មេរោគ និងសារធាតុគីមីសម្រាប់លាយមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹម។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅវិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវដំណាំលម្អឥណ្ឌូនេស៊ី (IOCRI) ក្នុងតំបន់ដែលមានការគ្រប់គ្រងសីតុណ្ហភាព 24±1°C ដោយប្រើប្រាស់ពូជផ្កាពាណិជ្ជកម្មជាក់លាក់។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា វាមានសារៈសំខាន់ក្នុងការកែសម្រួលសីតុណ្ហភាពនៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់នៅពេលផ្សាំកូនរុក្ខជាតិ (Acclimatization) ព្រោះអាកាសធាតុទូទៅនៅកម្ពុជាមានកម្រិតកម្តៅខ្ពស់ជាងនេះ ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់អត្រារស់រានមានជីវិត។
វិធីសាស្ត្របណ្តុះជាលិកានេះមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់អភិវឌ្ឍវិស័យផ្កាលម្អកាត់ទង (Cut flower) នៅកម្ពុជា ដើម្បីកាត់បន្ថយការនាំចូលកូនរុក្ខជាតិ និងគ្រាប់ពូជពីបរទេស។
ការអនុវត្តបច្ចេកទេសបណ្តុះជាលិកានេះអាចជួយសហគ្រិន និងសាលាកសិកម្មកម្ពុជាក្នុងការផលិតកូនរុក្ខជាតិលម្អដែលមានគុណភាពខ្ពស់ ឯកសណ្ឋានភាព និងអាចផ្គត់ផ្គង់ទាន់តម្រូវការពាណិជ្ជកម្ម។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| In vitro organogenesis (ការបង្កើតសរីរាង្គក្នុងកែវពិសោធន៍) | ដំណើរការនៃការជំរុញកោសិកា ឬជាលិការុក្ខជាតិឱ្យលូតលាស់បង្កើតបានជាសរីរាង្គថ្មីៗ (ដូចជាពន្លក ឬឫស) ដោយការដាំបណ្តុះនៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹមសិប្បនិម្មិត និងស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងបរិស្ថានតឹងរ៉ឹងក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ | ដូចជាការបណ្តុះបំណែកតូចមួយនៃរុក្ខជាតិនៅក្នុងបំពង់កែវ រហូតវាដុះចេញជាស្លឹកនិងឫសក្លាយជាកូនរុក្ខជាតិពេញលេញមួយ។ |
| Explant (កោសិកាដើម ឬជាលិកាដើម) | បំណែកតូចមួយនៃរុក្ខជាតិ (អាចជាស្លឹក ដើម ឬឫស) ដែលត្រូវបានកាត់យកមកប្រើប្រាស់ជាវត្ថុធាតុដើមសម្រាប់ចាប់ផ្តើមការបណ្តុះជាលិកានៅក្នុងកែវពិសោធន៍។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ គេប្រើប្រាស់ស្លឹកខ្ចី។ | ដូចជាការកាត់មែកផ្កាមួយតូចយកទៅផ្សាំដាំក្នុងផើងថ្មី ប៉ុន្តែនេះគឺកាត់យកត្រឹមតែទំហំប៉ុនក្បាលគូសប៉ុណ្ណោះ។ |
| Callus (ដុំកោសិកាមិនទាន់ប្រែក្លាយ) | ដុំកោសិកាដែលលូតលាស់ផ្តុំគ្នាដោយមិនទាន់មានរូបរាងជាសរីរាង្គច្បាស់លាស់ (គ្មានទម្រង់ជាស្លឹក ឬឫសនៅឡើយ) ដែលកកើតឡើងនៅពេលកោសិការុក្ខជាតិត្រូវបានជំរុញដោយអ័រម៉ូនលូតលាស់។ វាជាមូលដ្ឋានគ្រឹះមុននឹងវិវឌ្ឍទៅជាពន្លក។ | ដូចជាដុំសាច់ដែលដុះប៉ោងឡើងនៅពេលយើងមុតដៃ មុនពេលវាប្រែក្លាយជាស្បែកធម្មតាវិញ។ |
| Acclimatization (ការបន្សាំទៅនឹងបរិស្ថានក្រៅ) | ដំណាក់កាលចុងក្រោយនៃការបណ្តុះជាលិកា ដែលកូនរុក្ខជាតិត្រូវយកចេញពីបរិយាកាសស្អាតគ្មានមេរោគក្នុងកែវពិសោធន៍ ទៅដាំក្នុងមជ្ឈដ្ឋានធម្មជាតិ (ដូចជាផ្ទះកញ្ចក់) ដើម្បីឱ្យវាស៊ាំនឹងសីតុណ្ហភាព សំណើម និងពន្លឺព្រះអាទិត្យ។ | ដូចជាការយកទារកដែលទើបចេញពីទូអاض្ចរ (Incubator) មកហ្វឹកហាត់រស់នៅក្នុងបន្ទប់ធម្មតា ដើម្បីឱ្យស៊ាំនឹងអាកាសធាតុខាងក្រៅ។ |
| Plant Growth Regulators / PGRs (អ័រម៉ូនលូតលាស់រុក្ខជាតិ) | សារធាតុគីមី ឬអ័រម៉ូនសិប្បនិម្មិត (ដូចជា BAP, NAA, IAA, GA3) ដែលត្រូវបានបន្ថែមទៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹម ដើម្បីបញ្ជាកោសិការុក្ខជាតិឱ្យអនុវត្តមុខងារជាក់លាក់ណាមួយ ដូចជាការបែងចែកកោសិកា បង្កើតឫស ដុះពន្លក ឬលូតកម្ពស់។ | ដូចជាវីតាមីន ឬអាហារបំប៉នពិសេសដែលយើងញ៉ាំដើម្បីបញ្ជាឱ្យរាងកាយលូតកម្ពស់ ឬសាច់ដុំរីកធំ។ |
| Subculture (ការប្តូរមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះ) | ការផ្ទេរកោសិកា ឬពន្លករុក្ខជាតិពីកែវចាស់ទៅកាន់កែវថ្មីដែលមានចំណីអាហារ (មជ្ឈដ្ឋាន) ថ្មីជាប្រចាំ ដើម្បីផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមបន្ត និងផ្តល់ទីធ្លាឱ្យវាលូតលាស់ ឬបំបែកពូជបានកាន់តែច្រើន។ | ដូចជាការប្តូរត្រីពីអាងតូចទៅអាងធំ និងផ្លាស់ប្តូរទឹកថ្មី ដើម្បីឱ្យត្រីមានចំណីគ្រប់គ្រាន់ និងមានកន្លែងហែលធំទូលាយ។ |
| Basal medium (មជ្ឈដ្ឋានមូលដ្ឋាន) | ល្បាយនៃសារធាតុចិញ្ចឹមចាំបាច់ សារធាតុរ៉ែ វីតាមីន និងស្ករ (ឧទាហរណ៍មជ្ឈដ្ឋាន MS ឬ B5) ដែលត្រូវបានរៀបចំឡើងជាពិសេសសម្រាប់ចិញ្ចឹមកោសិការុក្ខជាតិឱ្យរស់រានមានជីវិត និងលូតលាស់នៅក្នុងលក្ខខណ្ឌមន្ទីរពិសោធន៍។ | ដូចជាទឹកដោះគោម្សៅដែលគេឆុងសម្រាប់ទារក ដែលមានផ្ទុកសារធាតុចិញ្ចឹមគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់តែការលូតលាស់រាងកាយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
