បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការស្វែងរក និងវាយតម្លៃបាក់តេរីអាស៊ីតឡាក់ទិក (Lactic Acid Bacteria) ដែលមាននៅក្នុងលាមកសត្វទា និងក្ងាន ដើម្បីចម្រាញ់យកប្រភេទបាក់តេរីមានប្រយោជន៍ ដែលមានសក្តានុពលធ្វើជាប្រូបាយអូទិក (Probiotics) សម្រាប់ជំនួសការប្រើប្រាស់ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិកជំរុញការលូតលាស់ក្នុងវិស័យចិញ្ចឹមបក្សី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានបំបែកសំណាកបាក់តេរីសរុបចំនួន ១០៤ ពីលាមកសត្វ និងធ្វើតេស្តក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ (In vitro) ដើម្បីវាយតម្លៃលក្ខណៈសម្បត្តិប្រូបាយអូទិក និងសមត្ថភាពរស់រានរបស់ពួកវា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Inhibitory Activity Test (Agar well diffusion assay) ការធ្វើតេស្តសកម្មភាពទប់ស្កាត់ (Agar well diffusion assay) |
ងាយស្រួលក្នុងការពិនិត្យសំណាកច្រើនដើម្បីរកមើលសកម្មភាពប្រឆាំងនឹងបាក់តេរីបង្កជំងឺផ្សេងៗក្នុងពេលតែមួយ។ | មិនអាចបញ្ជាក់ច្បាស់ថាសកម្មភាពទប់ស្កាត់បណ្តាលមកពីអាស៊ីតឡាក់ទិកសុទ្ធសាធ ឬសារធាតុប្រឆាំងបាក់តេរីផ្សេងទៀតនោះទេ។ | សំណាក ១០១ ក្នុងចំណោម ១០៤ បានបង្ហាញពីតំបន់ទប់ស្កាត់ (Inhibition zones) ទៅលើបាក់តេរីបង្កជំងឺ។ |
| Acid and Bile Tolerance Test ការធ្វើតេស្តភាពធន់នឹងអាស៊ីត និងទឹកប្រមាត់ |
ជួយចម្លងតាមលក្ខខណ្ឌជាក់ស្តែងនៃផ្លូវរំលាយអាហារ (GIT) របស់សត្វ ដើម្បីវាយតម្លៃអត្រារស់រានមានជីវិតរបស់បាក់តេរី។ | លទ្ធផលសាកល្បងក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ (In vitro) អាចនឹងមិនឆ្លុះបញ្ចាំងទាំងស្រុងពីភាពស្មុគស្មាញពិតប្រាកដក្នុងរាងកាយសត្វ (In vivo) នោះទេ។ | សំណាកចំនួន ២៨ អាចរស់រានមានជីវិតបានក្នុងលក្ខខណ្ឌអាស៊ីតខ្លាំង (pH ២) និងទឹកប្រមាត់មាន់ ៣%។ |
| Cell Surface Hydrophobicity Test ការធ្វើតេស្តសមត្ថភាពតោងជាប់ (Cell surface hydrophobicity test) |
ជាវិធីសាស្ត្រប្រយោលដ៏ល្អដើម្បីវាយតម្លៃសមត្ថភាពតោងជាប់របស់បាក់តេរីទៅនឹងកោសិកាពោះវៀនរបស់សត្វ។ | ទាមទារការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី និងប្រដាប់វាស់ពន្លឺ (Spectrophotometer) សម្រាប់ការវាស់វែងកម្រិតពន្លឺ (OD) យ៉ាងជាក់លាក់។ | សំណាកដែលល្អបំផុតចំនួន ៣ មានអត្រានៃការតោងជាប់ចាប់ពី ២៦.០០% ទៅ ២៧.៧០%។ |
| 16S rRNA Gene Sequencing ការកំណត់អត្តសញ្ញាណតាមរយៈការវិភាគហ្សែន 16S rRNA |
មានភាពសុក្រឹតខ្ពស់ក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទ (Species) របស់បាក់តេរីបានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ | អាចនឹងមិនគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការបែងចែកប្រភេទរង (Subspecies) ដែលមានទំនាក់ទំនងហ្សែនជិតស្និទ្ធខ្លាំង (ទាមទារការវិភាគហ្សែនច្រើនមុខបន្ថែម)។ | កំណត់អត្តសញ្ញាណបានជោគជ័យនូវប្រភេទបាក់តេរី Lactobacillus delbrueckii និង Lactobacillus reuteri។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានមន្ទីរពិសោធន៍មីក្រូជីវសាស្ត្រ និងជីវសាស្ត្រម៉ូលេគុលកម្រិតមធ្យមទៅខ្ពស់ រួមទាំងឧបករណ៍សម្រាប់បណ្ដុះបាក់តេរី និងការវិភាគហ្សែន។
ការសិក្សានេះប្រមូលសំណាកលាមកពីសត្វទា និងក្ងាន ដែលចិញ្ចឹមតាមបែបលែងឱ្យរកស៊ីតាមធម្មជាតិក្នុងកសិដ្ឋានគ្រួសារនៅប្រទេសថៃ។ ដោយសារកម្ពុជាមានប្រព័ន្ធកសិកម្ម អាកាសធាតុ និងការចិញ្ចឹមទាលែងតាមវាលស្រែ ឬបឹងស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសថៃ បាក់តេរីបរិស្ថាន និងពោះវៀនសត្វនៅកម្ពុជាទំនងជាមានលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែលគ្នានឹងសំណាកក្នុងស្រាវជ្រាវនេះ ដែលធ្វើឱ្យទិន្នន័យនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធខ្ពស់។
វិធីសាស្ត្រក្នុងការចម្រាញ់ និងជ្រើសរើសបាក់តេរីប្រូបាយអូទិកនេះ មានសក្តានុពលខ្លាំងក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីលើកកម្ពស់វិស័យចិញ្ចឹមសត្វ។
ការអភិវឌ្ឍប្រូបាយអូទិកក្នុងស្រុកដោយខ្លួនឯង មិនត្រឹមតែជួយជំរុញសុខុមាលភាពសត្វ និងផលិតកម្មកសិកម្មប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជួយទប់ស្កាត់បញ្ហាស៊ាំនឹងថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិក (Antimicrobial Resistance) ដែលកំពុងជាបញ្ហាប្រឈមធំមួយនៅកម្ពុជាផងដែរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| In Vitro (ក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍) | ការសិក្សា ឬការធ្វើតេស្តដែលប្រព្រឹត្តទៅនៅក្រៅរាងកាយសត្វមានជីវិត ពោលគឺធ្វើឡើងនៅក្នុងបំពង់សាកល្បង ឬចានបណ្តុះបាក់តេរីក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដើម្បីពិនិត្យមើលលក្ខណៈសម្បត្តិបឋម មុននឹងយកទៅសាកល្បងផ្ទាល់លើសត្វ (In vivo)។ | ដូចជាការសាកល្បងដាំគ្រាប់ពូជក្នុងផើងតូចមួយក្នុងផ្ទះ ដើម្បីមើលថាវាដុះឬអត់ មុននឹងយកទៅដាំក្នុងចម្ការធំ។ |
| Lactic Acid Bacteria / LAB (បាក់តេរីអាស៊ីតឡាក់ទិក) | ក្រុមបាក់តេរីដែលមានប្រយោជន៍ (ឧទាហរណ៍ប្រភេទ Lactobacillus) ដែលអាចបំប្លែងជាតិស្ករទៅជាអាស៊ីតឡាក់ទិក ជួយទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់មេរោគក្នុងផ្លូវរំលាយអាហារ និងត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាទូទៅធ្វើជាប្រូបាយអូទិកសម្រាប់សត្វ និងមនុស្ស។ | ដូចជាទាហានការពារពោះវៀន ដែលជួយរំលាយអាហារ និងបញ្ចេញជាតិជូរដើម្បីបណ្តេញបាក់តេរីអាក្រក់ចេញ។ |
| Cell surface hydrophobicity (ភាពមិនចូលចិត្តទឹកនៃផ្ទៃកោសិកា) | រង្វាស់នៃសមត្ថភាពរបស់បាក់តេរីក្នុងការរុញច្រានទឹកចេញពីផ្ទៃរបស់វា។ ក្នុងន័យប្រូបាយអូទិក កម្រិត hydrophobicity ខ្ពស់បញ្ជាក់ថាបាក់តេរីនោះអាចតោងជាប់នឹងកោសិកាពោះវៀនរបស់សត្វបានយ៉ាងល្អ និងអាចរស់នៅបានយូរ។ | ដូចជាស្លឹកឈូកដែលរុញច្រានទឹកមិនឱ្យជាប់លើផ្ទៃរបស់វា ដែលលក្ខណៈនេះជួយឱ្យបាក់តេរីអាចតោងស្អិតជាប់ជញ្ជាំងពោះវៀនបានយូរ។ |
| 16S rRNA gene sequences analysis (ការវិភាគលំដាប់ហ្សែន 16S rRNA) | បច្ចេកទេសជីវសាស្ត្រម៉ូលេគុលដែលប្រើប្រាស់ហ្សែន 16S rRNA ជាម៉ាកឃ័រ (Marker) ដើម្បីប្រៀបធៀប និងកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទបាក់តេរី (Species) ឱ្យបានច្បាស់លាស់ ព្រមទាំងស្វែងយល់ពីប្រវត្តិវិវត្តន៍របស់វា។ | ដូចជាការស្កេនក្រាមមេដៃ (Fingerprint) ឬធ្វើតេស្ត DNA របស់មនុស្សម្នាក់ៗ ដើម្បីរកឱ្យឃើញច្បាស់ថាគាត់ជាអ្នកណា។ |
| Antimicrobial susceptibility test (ការធ្វើតេស្តភាពងាយរងគ្រោះនឹងថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិក) | ការធ្វើតេស្តដើម្បីពិនិត្យមើលថាតើបាក់តេរីមួយប្រភេទ អាចត្រូវសម្លាប់ឬទប់ស្កាត់ការលូតលាស់ដោយថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិកប្រភេទណាមួយ។ ការធ្វើតេស្តនេះសំខាន់ដើម្បីធានាថា បាក់តេរីល្អមិនមានផ្ទុកហ្សែនស៊ាំនឹងថ្នាំដែលអាចចម្លងទៅបាក់តេរីអាក្រក់បាន។ | ដូចជាការសាកល្បងប្រើអាវុធខែលការពារផ្សេងៗបាញ់ទៅលើកងទ័ព ដើម្បីមើលថាអាវុធមួយណាមានប្រសិទ្ធភាព និងអាវុធមួយណាដែលទ័ពនោះចេះការពារ។ |
| Agar well diffusion assay (ការធ្វើតេស្តសកម្មភាពទប់ស្កាត់លើចានអាហ្គា) | វិធីសាស្ត្រក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដែលគេចោះរន្ធលើចានចាហួយ (Agar) ដែលមានបាក់តេរីបង្កជំងឺ រួចបន្តក់ទឹកសំណាកបាក់តេរីល្អចូល ដើម្បីមើលថាតើវាអាចបញ្ចេញសារធាតុរារាំងមេរោគមិនឱ្យដុះនៅជុំវិញរន្ធនោះបានកម្រិតណា (Inhibition zone)។ | ដូចជាការគូសរង្វង់សុវត្ថិភាពជុំវិញផ្ទះ ដែលចោរ (មេរោគ) មិនអាចបោះជំហានចូលមកជិតបានឡើយ។ |
| Bile tolerance (ភាពធន់នឹងទឹកប្រមាត់) | សមត្ថភាពរបស់បាក់តេរីក្នុងការរស់រានមានជីវិត នៅពេលឆ្លងកាត់ពោះវៀនតូចរបស់សត្វ ដែលទីនោះមានផ្ទុកទឹកប្រមាត់ (Bile) ដែលជាសារធាតុពុលដែលអាចសម្លាប់បាក់តេរីភាគច្រើន។ បាក់តេរីល្អចាំបាច់ត្រូវមានលក្ខណៈនេះដើម្បីអាចទៅដល់ និងរស់នៅក្នុងពោះវៀនបាន។ | ដូចជាសមត្ថភាពរបស់ទាហាន ដែលអាចដើរឆ្លងកាត់តំបន់ដែលមានឧស្ម័នពុលដោយមិនស្លាប់ ដើម្បីទៅដល់គោលដៅ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
